Adhyaya 226

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पुण्यं तीर्थं तद्विमलेश्वरम् । यत्र स्नानेन दानेन जपहोमार्चनादिभिः

માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ એક ક્રોશ અંતરે ‘વિમલેશ્વર’ નામનું તે પુણ્ય તીર્થ છે, જ્યાં સ્નાન, દાન તથા જપ, હોમ, અર્ચન આદિ દ્વારા

Verse 2

विमलेश्वरमाराध्य यो यदिच्छेत्स तल्लभेत् । स्वर्गलाभादिकं वापि पार्थिवं वा यथेप्सितम्

વિમલેશ્વરની આરાધના કરનાર જે કંઈ ઇચ્છે તે પ્રાપ્ત કરે છે—સ્વર્ગલાભ વગેરે હોય કે ઇચ્છિત પાર્થિવ ફળ હોય.

Verse 3

पुरा त्रिशिरसं हत्वा त्वष्टुः पुत्रं शतक्रतुः । यस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्वैमल्यं परमं गतः

પૂર્વકાળે ત્વષ્ટાના પુત્ર ત્રિશિરાનું વધ કરીને શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) આ તીર્થના માહાત્મ્યથી પરમ વૈમલ્યને પ્રાપ્ત થયો.

Verse 4

यत्र वेदनिधिर्विप्रो महत्तप्त्वा तपः पुरा । नानाकर्ममलैः क्षीणैर्विमलोऽभवदर्कवत्

જ્યાં વેદનિધિ એવા તે બ્રાહ્મણે પૂર્વે મહાતપ કર્યું હતું. અનેક કર્મમલ ક્ષીણ થતાં તે સૂર્ય સમો નિર્મળ અને તેજસ્વી બન્યો.

Verse 5

महादेवप्रसादेन सोमवत्प्रियदर्शनः । पुरा भानुमतीं भानुः सुतां स्मरशरार्दितः

મહાદેવના પ્રસાદથી તે ચંદ્ર સમો મનોહર દર્શનવાળો બન્યો. પૂર્વે કામદેવના બાણોથી પીડિત ભાનુ, ભાનુમતી નામની પુત્રીને ઇચ્છતો હતો.

Verse 6

चकमे तेन दोषेण कुष्ठरोगार्दितोऽभवत् । स चाप्यत्र तपस्तप्त्वा विमलत्वमुपागतः

એ જ દોષના કારણે તે કুষ্ঠરોગથી પીડિત થયો. પરંતુ અહીં તપ કરીને તેણે ફરી નિર્મળતા પ્રાપ્ત કરી.

Verse 7

महादेवेन तुष्टेन स्वस्थानं मुदितोऽभजत् । तथैव च पुरा पार्थ विभाण्डकसुतो मुनिः

મહાદેવ પ્રસન્ન થતાં તે આનંદથી પોતાના સ્થાને પરત ગયો. એ જ રીતે, હે પાર્થ, પ્રાચીનકાળે વિભાંડકના પુત્ર મુનિને પણ એવી જ કૃપા પ્રાપ્ત થઈ હતી.

Verse 8

योगिसङ्गं वने प्राप्य पुरे च नृपतेस्तथा । राजसंसर्गदोषाद्वै मालिन्यं परमात्मनः

વનમાં તેને યોગીઓનો સંગ મળ્યો અને નગરમાં રાજાનો સંપર્ક પણ થયો. પરંતુ રાજસંસર્ગના દોષથી મહાત્મામાં પણ મલિનતા આવે છે.

Verse 9

विचारयन्नभ्युपेत्य रेवासागरसङ्गमम् । शान्तया भार्यया सार्द्धं तप्त्वा द्वादशवत्सरान्

ગંભીર વિચાર કરીને તે રેવા અને સાગરના સંગમસ્થાને પહોંચ્યો; અને પત્ની શાંતા સાથે બાર વર્ષ તપશ્ચર્યા કરી.

Verse 10

कृच्छ्रचान्द्रायणैर्देवं तोषयंस्त्र्यम्बकं मुनिः । महादेवेन तुष्टेन सोऽपि वैमल्यमाप्तवान्

કૃચ્છ્ર અને ચાન્દ્રાયણ જેવા કઠોર વ્રતોથી મુનિએ ત્ર્યંબક દેવને પ્રસન્ન કર્યા; મહાદેવ તૃપ્ત થતાં તેણે પણ પૂર્ણ વૈમલ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 11

शर्वाण्या प्रेरितः शर्वः पुरा दारुवने नृप । मोहनान्मुनिपत्नीनां स्वं दीक्ष्य विमलं किल

હે રાજા, પૂર્વે દારુવનમાં શર્વાણીની પ્રેરણાથી શર્વે મુનિઓની પત્નીઓને મોહિત કર્યા; અને પછી પોતાના સ્વરૂપને દીક્ષા આપી નિર્મળ કર્યો, એમ કહેવાય છે.

Verse 12

विचार्य परमस्थानं नर्मदोदधिसङ्गमम् । तत्र स्थित्वा महाराज तपस्तप्त्वा सहोमया

નર્મદા અને સમુદ્રના સંગમને પરમ સ્થાન માની, હે મહારાજ, તે ત્યાં રહી હોમા સાથે તપશ્ચર્યા કરી.

Verse 13

विमलोऽसौ यतो जातस्तेनासौ विमलेश्वरः । तेन नाम्ना स्वयं तस्थौ लोकानां हितकाम्यया

તે ત્યાં વિમલ (નિર્મળ) બન્યો તેથી ‘વિમલેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો; લોકહિતની કામનાથી એ જ નામ ધારણ કરીને તે સ્વયં ત્યાં નિવાસ કરે છે.

Verse 14

ततस्तिलोत्तमां सृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजानाथोऽपि तां सृष्ट्वा दृष्ट्वाग्रे सुमनोहराम्

ત્યાર પછી લોકપિતામહ બ્રહ્માએ તિલોત્તમાની સૃષ્ટિ કરી. તેને સર્જીને પ્રજાપતિએ પણ પોતાના સમક્ષ તેની અતિ મનોહર શોભા નિહાળી.

Verse 15

भावियोगबलाक्रान्तः स तस्यामभिकोऽभवत् । तेन वीक्ष्य सदोषत्वं रेवातीरद्वयं श्रितः

આગામી નિયતિ અને કામનાના બળથી આક્રાંત થઈ તે તેના પ્રત્યે આસક્ત થયો. તે આસક્તિથી પોતાનો દોષ જાણીને શુદ્ધિ માટે રેવા નદીના બંને કાંઠાનો આશ્રય લીધો.

Verse 16

तीर्थान्यनुसरन्मौनी त्रिस्नायी संस्मरञ्छिवम् । रेवार्णवसमायोगे स्नात्वा सम्पूज्य शङ्करम् । कालेनाल्पेन राजर्षे ब्रह्माप्यमलतां गतः

હે રાજર્ષિ! તેણે મૌન ધારણ કરીને તીર્થોનું અનુસરણ કર્યું, ત્રિવાર સ્નાન કર્યું અને શિવનું સ્મરણ કર્યું. રેવા-સમુદ્ર સંગમે સ્નાન કરીને તથા શંકરની વિધિવત પૂજા કરીને, અલ્પ સમયમાં બ્રહ્મા પણ નિર્મળતા પામ્યો.

Verse 17

एवमन्येऽपि बहुशो देवर्षिनृपसत्तमाः । त्यक्त्वा दोषमलं तत्र विमला बहवोऽभवन्

આ રીતે અનેક વખત અન્ય દેવર્ષિઓ અને શ્રેષ્ઠ નરેશો પણ ત્યાં દોષરૂપ મલ ત્યજીને અનેક જણ નિર્મળ બન્યા.

Verse 18

तथा त्वमपि राजेन्द्र तत्र स्नात्वा शिवार्चनात् । अमलोऽपि विशेषेण वैमल्यं प्राप्स्यसे परम्

તેમ જ, હે રાજેન્દ્ર! ત્યાં સ્નાન કરીને અને શિવાર્ચનાથી, તું અમલ હોવા છતાં વિશેષરૂપે પરમ વૈમલ્ય પ્રાપ્ત કરશ.

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो नारी पूजयित्वा महेश्वरम् । पापदोषविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

ત્યાં સ્નાન કરીને પુરુષ કે સ્ત્રી મહેશ્વરની પૂજા કરે તો તે પાપ-દોષથી મુક્ત થઈ બ્રહ્મલોકમાં માન પામે છે.

Verse 20

तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वपर्वसु पार्थिव

હે રાજન, જે ત્યાં ઉપવાસ કરીને વિમલેશ્વરના દર્શન કરે—અષ્ટમી, ચતુર્દશી તથા સર્વ પર્વોમાં—તે મહાપુણ્ય મેળવે છે.

Verse 21

सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पित्ःणामनृणी भवेत् । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्

સાત જન્મોના સંચિત પાપ ત્યજી મનુષ્ય શિવધામે જાય છે. વિધાનપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થાય; શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવી તેમને દક્ષિણા આપવી જોઈએ.

Verse 22

यद्यदिष्टतमं लोके यच्चैवात्महितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तत्रैवाक्षयमिच्छता । स्वर्णधान्यानि वासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुम्

લોકમાં જે અતિ પ્રિય હોય અને ઘરમાં જે આત્મહિતકારી હોય, અક્ષય પુણ્ય ઇચ્છનારએ તે ત્યાં ગુણવાનને દાન આપવું. જેમ કે—સોનું, ધાન્ય, વસ્ત્ર, છત્ર, પાદુકા અને કમંડળુ।

Verse 23

गृहं देवस्य वै शक्त्या कृत्वा स्याद्भुवि भूपतिः । गीतनृत्यकथाभिश्च तोषयेत्परमेश्वरम्

શક્તિ મુજબ દેવ માટે ગૃહ (મંદિર) બાંધે તો મનુષ્ય પૃથ્વી પર રાજાસમાન બને છે; અને ગીત, નૃત્ય તથા પવિત્ર કથાઓથી પરમેશ્વરને પ્રસન્ન કરવો જોઈએ.