Adhyaya 222

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे गच्छेत्तिलादं तीर्थमुत्तमम् । तिलप्राशनकृद्यत्र जाबालिः शुद्धिमाप्तवान्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી એક ક્રોશ અંતરે ‘તિલાદ’ નામનું ઉત્તમ તીર્થ છે; ત્યાં તિલ-પ્રાશનના કર્મથી જાબાલિએ શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી।

Verse 2

पितृमातृपरित्यागी भ्रातुर्भार्याभिलाषकृत् । पुत्रविक्रयकृत्पापश्छलकृद्गुरुणा सह

તે પિતા-માતાનો ત્યાગ કરનાર, ભાઈની પત્ની પર લાલસા કરનાર, પુત્રને વેચવાનો પાપ કરનાર અને ગુરુ સાથે પણ છેતરપિંડી કરનાર હતો।

Verse 3

एवं दोषसमाविष्टो यत्र यत्रापि गच्छति । तत्र तत्रापि धिक्कारं लभते सत्सु भारत । न कोऽपि संगतिं धत्ते तेन सार्द्धं सभास्वपि

આ રીતે દોષોથી ભરેલો તે જ્યાં જ્યાં જાય, ત્યાં ત્યાં, હે ભારત, સજ્જનોમાં તેને માત્ર ધિક્કાર જ મળે; સભાઓમાં પણ કોઈ તેની સાથે સંગત રાખતું નથી।

Verse 4

इति लज्जान्वितो विप्रः काले न महता नृप । चिन्तामवाप महतीमगतिज्ञो हि पावने

આ રીતે લજ્જાથી ભરેલો તે બ્રાહ્મણ, હે નૃપ, ઘણો સમય વીતી ગયા પછી મહાન ચિંતામાં પડ્યો; કારણ કે શુદ્ધિ-પ્રાયશ્ચિત્તમાં તેને કોઈ આશ્રયમાર્ગ જાણીતો ન હતો।

Verse 5

चकार सर्वतीर्थानि रेवां चाप्यवगाहयत्

તેણે સર્વ તીર્થોનું દર્શન કર્યું અને પાવન રેવા (નર્મદા)માં પણ સ્નાન કર્યું।

Verse 6

अणिवापान्तमासाद्य दक्षिणे नर्मदातटे । तस्थौ यत्र व्रती पार्थ जाबालिः प्राशयंस्तिलान्

અણિવાપના અંતે, નર્મદાના દક્ષિણ તટે પહોંચી—હે પાર્થ—જ્યાં વ્રતધારી જાબાલિ તિલનું પ્રાશન કરતો હતો ત્યાં તે સ્થિર રહ્યો।

Verse 7

तिलैरेकाशनं कुर्वंस्तथैवैकान्तराशनम् । त्र्यहषड्द्वादशाहाशी पक्षमासाशनस्तथा

તિલને પવિત્ર આહાર બનાવી તેણે એકાશન અને એકાંતરાશનના નિયમો પાળ્યા; તેમજ ત્રણ, છ અને બાર દિવસના ઉપવાસ, તથા પખવાડિયા અને માસભરના વ્રતો પણ કર્યા।

Verse 8

कृच्छ्रचान्द्रायणादीनि व्रतानि च तिलैरपि । तिलादत्वमनुप्राप्तो ह्यब्दद्वासप्ततिं क्रमात्

તિલના આશ્રયથી તેણે કૃચ્છ્ર, ચાન્દ્રાયણ વગેરે વ્રતો પણ આચર્યા; અને ક્રમે બાહોતેર વર્ષોમાં ‘તિલાત્મ’—તિલનિષ્ઠ અવસ્થા—પ્રાપ્ત કરી।

Verse 9

कालेन गच्छता तस्य प्रसन्नोऽभवदीश्वरः । प्रादादिहामुत्रिकीं तु शुद्धिं सालोक्यमात्मकम्

સમય પસાર થતાં ઈશ્વર તેના પર પ્રસન્ન થયા અને તેમણે તેને ઇહલોક તથા પરલોકની શુદ્ધિ આપી—જેનો પર્યવસાન સાલોક્ય, એટલે એ જ દિવ્ય લોકમાં નિવાસ, છે।

Verse 10

तेन स स्थापितो देवः स्वनाम्ना भरतर्षभ । तिलादेश्वरसंज्ञां च प्राप लोकादपि प्रभुः

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તેણે તે દેવને પોતાના નામથી પ્રતિષ્ઠિત કર્યો; અને પ્રભુ પણ લોકમાં ‘તિલાદેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયા.

Verse 11

तदा प्रभृति विख्यातं तीर्थं पापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा चतुर्दश्यष्टमीषु च

ત્યાંથી તે તીર્થ પાપનાશક તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું. તે તીર્થમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરે—વિશેષ કરીને ચતુર્દશી અને અષ્ટમીના દિવસે—

Verse 12

उपवासपरः पार्थ तथैव हरिवासरे । तिलहोमी तिलोद्वर्ती तिलस्नायी तिलोदकी

હે પાર્થ! ઉપવાસમાં તત્પર રહી, ખાસ કરીને હરિવાસરે (એકાદશીએ), તલથી હોમ કરવો, તલનું ઉબટન લગાવવું, તલ સાથે સ્નાન કરવું અને તલ-જળથી ક્રિયાઓ કરવી.

Verse 13

तिलदाता च भोक्ता च नानापापैः प्रमुच्यते । तिलैरापूरयेल्लिङ्गं तिलतैलेन दीपदः । रुद्रलोकमवाप्नोति पुनात्या सप्तमं कुलम्

તલનું દાન કરનાર અને તલ ભોગવનાર—બન્ને—ઘણા પાપોથી મુક્ત થાય છે. તલથી લિંગને ઢાંકી દે અને તલતેલના દીપ અર્પણ કર; તે રુદ્રલોક પામે છે અને પોતાના કુલની સાતમી પેઢી સુધી પવિત્ર કરે છે.

Verse 14

तिलपिण्डप्रदानेन श्राद्धे नृपतिसत्तम । विकर्मस्थाश्च गच्छन्ति गतिमिष्टां हि पूर्वजाः

હે નૃપતિશ્રેષ્ઠ! શ્રાદ્ધમાં તલ-પિંડનું દાન કરવાથી, વિકર્મના કારણે દુર્ગતિમાં પડેલા પૂર્વજો પણ નિશ્ચયે પોતાની ઇષ્ટ, શુભ ગતિને પામે છે.

Verse 15

स्वर्गलोकस्थिताः श्राद्धैर्ब्राह्मणानां च भोजनैः । अक्षयां तृप्तिमासाद्य मोदन्ते शाश्वतीः समाः

સ્વર્ગલોકમાં નિવાસ કરનારાઓ શ્રાદ્ધકર્મ અને બ્રાહ્મણભોજન દ્વારા અક્ષય તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરીને શાશ્વત વર્ષો સુધી આનંદ કરે છે।

Verse 16

पितुः कुलं मातृकुलं तथा भार्याकुलं नृप । कुलत्रयं समुद्धृत्य स्वर्गं नयति वै नरः

હે નૃપ! મનુષ્ય પિતૃકુલ, માતૃકુલ તથા પત્નીકુલ—આ ત્રણેય કુલનો ઉદ્ધાર કરીને તેમને સ્વર્ગ તરફ લઈ જાય છે।