Adhyaya 217
આ અધ્યાયમાં ઋષિ માર્કંડેય સંક્ષેપમાં તીર્થ-ઉપદેશ આપે છે. એરણ્ડી-સંગમને દેવો અને અસુરો બન્ને દ્વારા પૂજિત, અત્યંત પવિત્ર અને વિશેષ સંગમ-તીર્થ તરીકે દર્શાવી તેની મહિમા સ્થાપિત થાય છે. યાત્રિકે ઇન્દ્રિયો અને મનને નિયંત્રિત રાખીને ઉપવાસ કરવો તથા વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરવું—એવો નિયમ જણાવાયો છે. આ સ્થળે આવી સાધના કરવાથી શુદ્ધિ થાય છે અને બ્રહ્મહત્યાજેવા ઘોર પાપભારથી પણ મુક્તિ મળે છે—એવું તત્ત્વ અહીં પ્રગટ થાય છે. અંતે ફલશ્રુતિ કહે છે કે જે ભક્ત આ તીર્થમાં દેહત્યાગ કરે છે, તે નિઃસંદેહ રુદ્રલોકને પ્રાપ્ત કરીને અનિવર્તિકા ગતિ—અર્થાત્ પુનરાવર્તન-રહિત માર્ગ—પામે છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एरण्डीसङ्गमं गच्छेत्सुरासुरनमस्कृतम् । तत्तु तीर्थं महापुण्यं महापातकनाशनम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—દેવો અને અસુરો દ્વારા નમસ્કૃત એરણ્ડી-સંગમમાં જવું જોઈએ. તે તીર્થ મહાપુણ્યદાયક છે અને મહાપાતકોનો નાશ કરે છે।
Verse 2
उपवासपरो भूत्वा नियतेन्द्रियमानसः । तत्र स्नात्वा विधानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया
ઉપવાસમાં તત્પર રહી, ઇન્દ્રિયો અને મનને નિયંત્રિત કરીને, અને વિધાનપૂર્વક ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય બ્રહ્મહત્યાના પાપથી પણ મુક્ત થાય છે।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या प्राणत्यागपरो भवेत् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकादसंशयम्
તે તીર્થમાં જે ભક્તિપૂર્વક પ્રાણત્યાગ કરે છે, તેની ગતિ અનિવર્તનીય થાય છે; રુદ્રલોકમાંથી પાછા ફરવું નથી—નિઃસંદેહ.