Adhyaya 214

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । चतुर्थं सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હવે હું દેવનું ચોથું મહાન્ પાવન ચરિત્ર પ્રગટ કરું છું; જેને માત્ર સાંભળવાથી જ સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે।

Verse 2

कपाली कान्थिको भूत्वा यथा स व्यचरन्महीम् । पिशाचैर्राक्षसैर्भूतैर्डाकिनीयोगिनीवृतः

તે કપાલી અને કાંથિક બની પૃથ્વી પર જેમ વિચર્યા—પિશાચો, રાક્ષસો, ભૂતો દ્વારા ઘેરાયેલા અને ડાકિનીઓ તથા યોગિનીઓથી અનુસૃત।

Verse 3

भैरवं रूपमास्थाय प्रेतासनपरिग्रहः । त्रैलोक्यस्याभयं दत्त्वा चचार विपुलं तपः

ભૈરવ રૂપ ધારણ કરીને, પ્રેતાસન ગ્રહણ કરી, તેમણે ત્રિલોકને અભયદાન આપ્યું અને પછી વિશાળ તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 4

आषाढी तु कृता तत्र ह्याषाढीनाम विश्रुतम् । कन्था मुक्ता ततोऽन्यत्र देवेन परमेष्ठिना

ત્યાં ‘આષાઢી’ નામે વિશ્રુત એવી આષાઢી સ્થાપિત થઈ; ત્યારબાદ પરમેષ્ઠી દેવે અન્યત્ર પોતાની કન્થા (જીર્ણ ચાદર) મુક્ત કરી।

Verse 5

तदाप्रभृति राजेन्द्र स कन्थेश्वर उच्यते । तस्य दर्शनमात्रेण ह्यश्वमेधफलं लभेत्

ત્યાંથી, હે રાજેન્દ્ર, તેઓ ‘કન્થેશ્વર’ કહેવાય છે; અને તેમના માત્ર દર્શનથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 6

देवो मार्गे पुनस्तत्र भ्रमते च यदृच्छया । विक्रीणाति बलाकारो दृष्ट्वा चोक्तो हरेण तु

પછી ત્યાં દેવ માર્ગ પર યદૃચ્છાએ ભટકતો રહ્યો. બળદાકાર એક વણિક કંઈક વેચતો હતો; તેને જોઈ હર (શિવ) એ તેને સંબોધ્યો.

Verse 7

यदि भद्र न चेत्कोपं करोषि मयि साम्प्रतम् । बलाभिर्भर मे लिङ्गं ददामि बहु ते धनम्

હે ભદ્ર પુરુષ, જો તું અત્યારે મારા પર ક્રોધ ન કરે, તો તારા બળથી મારું લિંગ વહન કર; હું તને બહુ ધન આપું છું.

Verse 8

एवमुक्तोऽथ देवेन स वणिग्लोभमोहितः । योजयामास बलका लिङ्गे चोत्तममध्यमान्

દેવે એમ કહ્યે પછી લોભથી મોહીત થયેલો તે વણિક લિંગ પર બલાકા પક્ષીઓને ગોઠવવા લાગ્યો અને તેમને શ્રેષ્ઠ તથા મધ્ય સ્થાનમાં ગોઠવ્યો.

Verse 9

तावद्यावत्क्षयं सर्वे गताः काले सुसंचिताः । स्थितं समुन्नतं लिङ्गं दृष्ट्वा शोकमुपागमत्

સમય જતાં તેણે સાવધાનીથી સંગ્રહેલું બધું ક્ષય પામ્યું; અને લિંગને હજી પણ ઊંચું અને અચળ ઊભેલું જોઈ તે શોકમાં પડ્યો.

Verse 10

कृत्वा तु खण्डखण्डानि स देवः परमेश्वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं तं दृष्ट्वा गतसाध्वसम्

પછી પરમેશ્વર દેવે તેને ખંડખંડ કરી નાખ્યું; અને તેને હવે નિર્ભય જોઈ સ્મિત સાથે વચન બોલ્યા.

Verse 11

न च मे पूरितं लिङ्गं यास्यामि यदि मन्यसे । ददामि तत्र वित्तं ते यदि लिङ्गं प्रपूरितम्

જો તું માને છે કે મારું લિંગ સંપૂર્ણ રીતે પૂરિત થયા વિના હું નહીં જાઉં, તો લિંગ સંપૂર્ણ પૂરિત થતાં જ હું ત્યાં તને ધન આપું છું।

Verse 12

वणिगुवाच । अधन्यः कृतपुण्योऽहं निग्राह्यः परमेश्वर । तव प्रियमकुर्वाणः शोचिष्ये शाश्वतीः समाः

વણિક બોલ્યો—હે પરમેશ્વર! પુણ્ય કર્યાં છતાં હું અભાગી અને દંડનીય છું. આપને પ્રિય કાર્ય ન કરી શકવાથી હું અનંત વર્ષો શોક કરીશ।

Verse 13

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वणिक्पुत्रस्य भारत । असंक्षयं धनं दत्त्वा स्थितस्तत्र महेश्वरः

હે ભારત! વણિકપુત્રના વચનો સાંભળી મહેશ્વરે અક્ષય ધન આપ્યું અને ત્યાં જ સ્થિત રહ્યા।

Verse 14

तदा प्रभृति राजेन्द्र बलाकैरिव भूषितम् । प्रत्ययार्थं स्थितं लिङ्गं लोकानुग्रहकाम्यया

હે રાજેન્દ્ર! ત્યારથી લોકાનુગ્રહની ઇચ્છાથી પ્રમાણરૂપે સ્થિત તે લિંગ જાણે બલાકા પક્ષીઓથી શોભિત થયું।

Verse 15

देवेन रचितं पार्थ क्रीडया सुप्रतिष्ठितम् । देवमार्गमिति ख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । पश्यन् प्रपूजयन् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

હે પાર્થ! દેવ દ્વારા રચાયેલું અને લીલારૂપે સુપ્રતિષ્ઠિત તે ‘દેવમાર્ગ’ નામે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થયું. જે તેને દર્શે અથવા ભક્તિપૂર્વક પૂજે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 16

देवमार्गे तु यो गत्वा पूजयेद्बलाकेश्वरम् । पञ्चायतनमासाद्य रुद्रलोकं स गच्छति

જે દેવમાર્ગે જઈ બલાકેશ્વર ભગવાનની પૂજા કરે છે, તે પવિત્ર પંચાયતનને પ્રાપ્ત કરીને રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 17

देवमार्गे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । न भवेत्पुनरावृत्ती रुद्रलोकात्कदाचन

દેવમાર્ગે મૃત્યુ પામેલા ભાવિતાત્મા મનુષ્યોને રુદ્રલોકમાંથી ક્યારેય પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ) થતું નથી.

Verse 18

देवमार्गस्य माहात्म्यं भक्त्या श्रुत्वा नरोत्तम । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

હે નરોત્તમ! જે ભક્તિપૂર્વક દેવમાર્ગનું માહાત્મ્ય સાંભળે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી.