Adhyaya 204

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भृगुतीर्थं ततो गच्छेत्तीर्थराजमनुत्तमम् । पैतामहं महापुण्यं सर्वपातकनाशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી ભૃગુ-તીર્થમાં જવું જોઈએ; તે અનુત્તમ તીર્થરાજ છે. ‘પૈતામહ’ નામે પ્રસિદ્ધ, મહાપુણ્ય અને સર્વ પાપનો નાશ કરનાર।

Verse 2

ब्रह्मणा तत्र तीर्थे तु पुरा वर्षशतत्रयम् । आराधनं कृतं शम्भोः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

તે તીર્થમાં પ્રાચીનકાળે બ્રહ્માએ કોઈ એક કારણસર શંભુની ત્રણસો વર્ષ સુધી આરાધના કરી હતી।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं मुनिशार्दूल ब्रह्मा लोकपितामहः । आराधयद्देवदेवं महाभक्त्या महेश्वरम्

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે મુનિશાર્દૂલ! લોકપિતામહ બ્રહ્માએ કયા કારણથી દેવદેવ મહેશ્વરની મહાભક્તિથી આરાધના કરી?

Verse 4

आराध्यः सर्वभूतानां जगद्भर्ता जगद्गुरुः । श्रोतव्यं श्रोतुमिच्छामि महदाश्चर्यमुत्तमम्

તે સર્વ ભૂતોના આરાધ્ય, જગતના ધારક અને જગદ્ગુરુ છે. જે સાંભળવા યોગ્ય છે—તે મહાન અને પરમ આશ્ચર્ય—હું સાંભળવા ઇચ્છું છું.

Verse 5

धर्मपुत्रवचः श्रुत्वा मार्कण्डेयो मुनीश्वरः । कथयामास तद्वृत्तमितिहासं पुरातनम्

ધર્મપુત્ર (યુધિષ્ઠિર) ના વચન સાંભળી મુનિશ્રેષ્ઠ માર્કંડેયે તે પ્રાચીન વૃત્તાંત—પુરાતન ઇતિહાસ—કહેવા આરંભ કર્યો.

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । स्वपुत्रिकामभिगन्तुमिच्छन्पूर्वं पितामहः । शप्तस्तु देवदेवेन कोपाविष्टेन सत्तम

માર્કંડેય બોલ્યા—હે સત્તમ! પૂર્વકાળે પિતામહ (બ્રહ્મા) પોતાની જ પુત્રી પાસે જવા ઇચ્છ્યા; ત્યારે ક્રોધાવેશિત દેવદેવએ તેમને શાપ આપ્યો.

Verse 7

वेदास्तव विनश्यन्ति ज्ञानं च कमलासन । अपूज्यः सर्वलोकानां भविष्यसि न संशयः

હે કમલાસન! તારા વેદો અને તારો જ્ઞાન ક્ષીણ થશે; તું સર્વ લોકોમાં અપુજ્ય બનશે—એમાં સંશય નથી.

Verse 8

एवं दत्ते ततः शापे ब्रह्मा खेदावृतस्तदा । रेवाया उत्तरे कूले स्नात्वा वर्षशतत्रयम् । तोषयामास देवेशं तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

આ રીતે શાપ આપ્યા પછી બ્રહ્મા શોકથી આવૃત થયા. તેમણે રેવા નદીના ઉત્તર કાંઠે ત્રણસો વર્ષ સ્નાન કરીને દેવેશને પ્રસન્ન કર્યો. તૃપ્ત થઈ શંકરે કહ્યું.

Verse 9

पूज्यस्त्वं भविता लोके प्राप्ते पर्वणि पर्वणि । अहमत्र च वत्स्यामि देवैश्च पितृभिः सह

દરેક પર્વ આવે ત્યારે પર્વે પર્વે તું લોકમાં પૂજનીય બનશે. અને હું પણ અહીં દેવો તથા પિતૃઓ સાથે નિવાસ કરીશ.

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तदाप्रभृति तत्तीर्थं ख्यातिं प्राप्तं पितामहात् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—તે સમયથી પિતામહ (બ્રહ્મા) દ્વારા તે તીર્થ ખ્યાતિ પામ્યું. તે પવિત્ર, સર્વ પાપ હરણ કરનારું અને સર્વ તીર્થોમાં અનुत્તમ છે.

Verse 11

तत्र भाद्रपदे मासि कृष्णपक्षे विशेषतः । अमावास्यां तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

ત્યાં—વિશેષ કરીને ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષમાં—અમાવાસ્યાના દિવસે જે સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓને તર્પણ કરે છે…

Verse 12

पिण्डदानेन चैकेन तिलतोयेन वा नृप । तृप्यन्ति द्वादशाब्दानि पितरो नात्र संशयः

હે નૃપ! એક જ પિંડદાનથી, અથવા તિલમિશ્રિત જળથી પણ, પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 13

कन्यागते तु यस्तत्र नित्यं श्राद्धप्रदो भवेत् । अवाप्य तृप्तिं तत्पूर्वे वल्गन्ति च हसन्ति च

પરંતુ સૂર્ય કન્યા રાશિમાં પ્રવેશે ત્યારે, જે ત્યાં નિયમિત શ્રાદ્ધ આપે—તૃપ્તિ પામી તેના પૂર્વજો આનંદથી ઉલ્લાસિત થઈ હસે અને હર્ષિત થાય છે.

Verse 14

सर्वेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धं कृत्वास्ति यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति दर्शे तत्र न संशयः

બધાં પિતૃ-તીર્થોમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે જ ફળ ત્યાં અમાવાસ્યા (દર્શ) દિવસે શ્રાદ્ધ કરવાથી નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 15

पैतामहे नरः स्नात्वा पूजयन्पार्वतीपतिम् । मुच्यते नात्र सन्देहः पातकैश्चोपपातकैः

પૈતામહ તીર્થમાં મનુષ્ય સ્નાન કરીને પાર્વતીપતિ ભગવાન શિવની પૂજા કરે તો તે પાપો તથા ઉપપાપોથી પણ નિઃસંદેહ મુક્ત થાય છે।

Verse 16

तत्र तीर्थे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । अनिवर्तिका गती राजन्रुद्रलोकादसंशयम्

હે રાજન, તે તીર્થમાં ભાવિતાત્મા (શુદ્ધ-મન) પુરુષોનું મૃત્યુ થાય તો તેમની ગતિ અનિવર્તનીય બને છે; તેઓ નિઃસંદેહ રુદ્રલોક પ્રાપ્ત કરીને ફરી પાછા ફરતા નથી।

Verse 204

अध्यायः

અધ્યાય (અધ્યાય-સમાપ્તિનો સૂચક).