Adhyaya 201
આ અધ્યાયમાં શ્રી માર્કંડેય ઋષિ મહીપાલને તીર્થ-ઉપદેશરૂપે દેવતીર્થનું માહાત્મ્ય કહે છે અને યુધિષ્ઠિરને ધર્મનિષ્ઠ રાજધર્મના આદર્શ તરીકે સ્મરે છે. દેવતીર્થને ‘અનુપમ’ ગણાવ્યું છે, જ્યાં સિદ્ધગણ અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓની સાન્નિધ્યતા રહે છે. અહીં સ્નાન, દાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય અને દેવતા-અર્ચન જેવા પુણ્યકર્મો તીર્થની સ્વાભાવિક શક્તિથી ‘અનંત’ ફળ આપતા હોવાનું જણાવાયું છે. ભાદ્રપદ માસના કૃષ્ણપક્ષની ત્રયોદશીને વિશેષ મુખ્ય તિથિ તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે, કારણ કે પ્રાચીનકાળે તે દિવસે દેવતાઓનો નિવાસ માનવામાં આવે છે. ત્રયોદશીએ સ્નાન કરીને નિયમ મુજબ શ્રાદ્ધ કરવું અને દેવતાઓ દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત વૃષભધ્વજ (શિવ)ની પૂજા કરવી. આથી સર્વ પાપોનું શુદ્ધિકરણ થાય છે અને અંતે રુદ્રલોક પ્રાપ્તિનું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल देवतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागा देवाः सेन्द्रा युधिष्ठिर
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહીપાલ! અનુત્તમ દેવતીર્થમાં જવું જોઈએ; જ્યાં મહાભાગ્યશાળી દેવગણ ઇન્દ્રসহ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કર્યા, હે યુધિષ્ઠિર।
Verse 2
स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । तत्र तीर्थप्रभावेन कृतमानन्त्यमश्नुते
સ્નાન, દાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય અને દેવતાર્ચન—ત્યાં જે કંઈ કરવામાં આવે, તે તીર્થના પ્રભાવથી અનંત (અક્ષય) પુણ્યફળ આપે છે।
Verse 3
विशेषाद्भाद्रपदे तु कृष्णपक्षे त्रयोदशीम् । प्रधानं सर्वतीर्थानां देवैरध्यासितं पुरा
વિશેષ કરીને ભાદ્રપદ માસમાં, કૃષ્ણપક્ષની ત્રયોદશીએ, આ દેવતીર્થ સર્વ તીર્થોમાં મુખ્ય છે—જેને પ્રાચીનકાળે દેવોએ આશ્રય આપી પાવન કર્યું હતું।
Verse 4
स्नात्वा त्रयोदशीदिने श्राद्धं कृत्वा विधानतः । देवैः संस्थापितं देवं सम्पूज्य वृषभध्वजम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात्
ત્રયોદશીના દિવસે સ્નાન કરીને અને વિધાનપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરીને, દેવોએ પ્રતિષ્ઠિત કરેલા વૃષભધ્વજ (શિવ) દેવનું સમ્યક્ પૂજન કરે; તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 201
अध्याय
અધ્યાય સમાપ્ત।