Adhyaya 198

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल भद्रकालीतिसङ्गमम् । शूलतीर्थमिति ख्यातं स्वयं देवेन निर्मितम्

માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે મહીપાલ, ભદ્રકાળી-સંગમમાં જવું જોઈએ; તે ‘શૂલતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, સ્વયં દેવ દ્વારા નિર્મિત।

Verse 2

पञ्चायतनमध्ये तु तिष्ठते परमेश्वरः । शूलपाणिर्महादेवः सर्वदेवतपूजितः

ત્યાં પંચાયતનના મધ્યમાં પરમેશ્વર વિરાજે છે—શૂલપાણિ મહાદેવ, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત।

Verse 3

स सङ्गमो नृपश्रेष्ठ नित्यं देवैर्निषेवितः । दर्शनात्तस्य तीर्थस्य स्नानदानाद्विशेषतः

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તે સંગમ નિત્ય દેવતાઓ દ્વારા સેવિત છે; તે તીર્થના દર્શનમાત્રથી—અને વિશેષ કરીને ત્યાં સ્નાન તથા દાન કરવાથી—

Verse 4

दौर्भाग्यं दुर्निमित्तं च ह्यभिशापो नृपग्रहः । यदन्यद्दुष्कृतं कर्म नश्यते शङ्करोऽब्रवीत्

દુર્ભાગ્ય, દુર્નિમિત્ત, અભિશાપ અને રાજાને પકડી લેતા ગ્રહદોષ—તથા અન્ય જે કોઈ પાપકર્મ—બધું નાશ પામે છે: એમ શંકરે કહ્યું।

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । कथं शूलेश्वरी देवी कथं शूलेश्वरो हरः । प्रथितो नर्मदातीरे एतद्विस्तरतो वद

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— નર્મદા-તટે દેવી ‘શૂલેશ્વરી’ તરીકે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થઈ અને હર ‘શૂલેશ્વર’ તરીકે કેવી રીતે ખ્યાત થયો? આ બધું મને વિસ્તારે કહો।

Verse 6

मार्कण्डेय उवाच । बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतः । वृत्तिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

માર્કંડેયે કહ્યું— ‘માંડવ્ય’ નામે પ્રસિદ્ધ એક બ્રાહ્મણ હતો; તે સદ્વૃત્તિવાળો, સર્વધર્મજ્ઞ અને સત્ય તથા તપમાં દૃઢસ્થિત હતો।

Verse 7

अशोकाश्रममध्यस्थो वृक्षमूले महातपाः । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजास्तस्थौ मौनव्रतान्वितः

અશોક-આશ્રમના મધ્યમાં, વૃક્ષના મૂળ પાસે, તે મહાતપસ્વી મહાતેજસ્વી ઊર્ધ્વબાહુ થઈ મૌનવ્રત ધારણ કરીને સ્થિર ઊભો રહ્યો।

Verse 8

तस्य कालेन महता तीव्रे तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणः

તે લાંબા સમય સુધી કઠોર તપમાં પ્રવર્તતો હતો; ત્યારે લૂંટાયેલો માલ ચોરી લાવનારા દસ્યુઓ તે આશ્રમમાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 9

अनुसर्प्यमाणा बहुभिः पुरुषैर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्त्रं न्यदधुः कुरुनन्दन

હે ભારતશ્રેષ્ઠ! અનેક પુરુષો દ્વારા પીછો કરવામાં આવતાં, તેમણે તે ચોરાયેલો ધન તેના નિવાસસ્થાને મૂકી દીધો, હે કુરુનંદન।

Verse 10

निधाय च तदा लीनास्तत्रैवाश्रममण्डले । तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्

તેને મૂકી તેઓ ત્યાં જ આશ્રમ-પરિસરમાં લીન થઈ છુપાઈ ગયા. તેઓ છુપાતા જ તરત પછી રક્ષકોનું બળ ઝડપથી ત્યાં આવી પહોંચ્યું.

Verse 11

आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः । तमपृच्छंस्तदा वृत्तं रक्षिणस्तं तपोधनम्

પછી તે ઋષિને જોઈ ચોરોના પીછાદાર ત્યાં આવી પહોંચ્યા. રક્ષકોએ તે તપોધન ઋષિને થયેલો વર્તાંત પૂછ્યો.

Verse 12

वद केन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम । तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्

કહો—દસ્યુઓ કયા માર્ગે ગયા, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! હે બ્રાહ્મણ, એ જ માર્ગે અમે જઈશું, જેથી અમે વધુ ઝડપથી પહોંચી જઈએ.

Verse 13

तथा तु वचनं तेषां ब्रुवतां स तपोधनः । न किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

તેઓ આમ બોલતા રહ્યા છતાં, હે રાજન, તે તપોધન ઋષિએ એક પણ વચન ન કહ્યું—ન ‘સાધુ’ ન ‘અસાધુ’।

Verse 14

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वन्तस्तमाश्रमम् । संयम्यैनं ततो राज्ञे सर्वान् दस्यून्न्यवेदयन्

પછી રાજપુરુષોએ તે આશ્રમમાં શોધખોળ કરી. તેને કાબૂમાં લઈ તેમણે રાજાને જાણ કરી કે બધા દસ્યુ (અહીં જ) મળી આવ્યા છે.

Verse 15

तं राजा सहितैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामिति । सम्बध्य तं च तैर्राजञ्छूले प्रोतो महातपाः

રાજાએ ચોરો સહિત આજ્ઞા કરી—“એને વધ કરો।” ત્યારબાદ, હે રાજન, તેમણે તે મહાતપસ્વીને બાંધી શૂળ પર ભેદી દીધો.

Verse 16

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदा । प्रतिजग्मुर्महीपाल धनान्यादाय तान्यथ

પછી તે મુનિને શૂળ પર ચઢાવી, હે ભૂપાલ, રક્ષકો તે ધનસામાન લઈને પાછા ગયા.

Verse 17

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता तदा । ध्यायन्देवं त्रिलोकेशं शङ्करं तमुमापतिम्

શૂળ પર સ્થિત તે ધર્માત્મા બહુ લાંબા સમય સુધી ત્રિલોકેશ્વર દેવ—ઉમાપતિ શંકર—નું ધ્યાન કરતો રહ્યો.

Verse 18

बहुकालं महेशानं मनसाध्याय संस्थितः । निराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्यपद्यत

તે બહુ સમય સુધી મનથી મહેશાનનું ધ્યાન કરીને સ્થિર રહ્યો; નિરાહાર હોવા છતાં તે વિપ્રર્ષિ મૃત્યુને પામ્યો નહિ.

Verse 19

धारयामास विप्राणामृषभः स हृदा हरिम् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन कृतं तदा

વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠ એવા તેણે હૃદયમાં હરિને ધારણ કર્યો; અને શૂળાગ્ર પર તપ્ત થતો હોવા છતાં તેણે ત્યારે તે તપશ્ચર્યા કરી.

Verse 20

सन्तापं परमं जग्मुः श्रुत्वैतन्मुनयोऽखिलाः । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त भारत

આ વાત સાંભળીને સર્વ મુનિઓ પરમ સંતાપમાં પડી ગયા. પછી રાત્રે પક્ષીરૂપ ધારણ કરીને, હે ભારત, તેઓ પાછા ફર્યા.

Verse 21

दर्शयन्तो मुनेः शक्तिं तमपृच्छन् द्विजोत्तमम् । श्रोतुमिच्छाम ते ब्रह्मन् किं पापं कृतवानसि

મુનિની શક્તિ ઓળખીને તેમણે તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજને પૂછ્યું— “હે બ્રહ્મન, અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ; તમે કયું પાપ કર્યું છે?”

Verse 22

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान् । दोषतः किं गमिष्यामि न हि मेऽन्यो पराध्यति

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું— ત્યારે તે મુનિશાર્દૂલ તપોધન મુનિઓને બોલ્યો— “મારા પોતાના દોષથી હું શું કહું? મારા પર બીજાએ કોઈ અપરાધ કર્યો નથી.”

Verse 23

एवमुक्त्वा ततः सर्वानाचचक्षे ततो मुनिः । मुनयश्च ततो राज्ञे द्वितीयेऽह्नि न्यवेदयन्

આમ કહીને મુનિએ તેમને સર્વ વાત વિગતે કહી. ત્યારબાદ બીજા દિવસે મુનિઓએ તે વૃત્તાંત રાજાને નિવેદન કર્યો.

Verse 24

राजा तु तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रान्तः सह बन्धुभिः । प्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

તે ઋષિ વિશે સાંભળીને રાજા પોતાના બંધુઓ સાથે નીકળ્યો. ત્યારબાદ શૂળ પર સ્થિત શ્રેષ્ઠ ઋષિને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

Verse 25

राजोवाच । यन्मयाऽपकृतं तात तवाज्ञानवशाद्बहु । प्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

રાજાએ કહ્યું—પિતાજી, અજ્ઞાનવશ મેં આપની સામે જે મોટું અપકૃત્ય કર્યું છે, તેના માટે હું આપને પ્રસન્ન કરું છું; આપ મારે પર ક્રોધ ન કરો।

Verse 26

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिः । कृतप्रसादं राजा तं ततः समवतारयत्

રાજાએ એમ કહ્યે પછી મુનિએ તેને પ્રસાદ આપ્યો. પ્રસાદ પ્રાપ્ત થતાં રાજાએ પછી તેમને નીચે ઉતાર્યા।

Verse 27

अवतीर्यमाणस्तु मुनिः शूले मांसत्वमागते । अतिसंपीडितो विप्रः शङ्करं मनसागमत्

નીચે ઉતરતાં શૂલ મુનિના માંસમાં ઘૂસી ગયો હતો. અતિ પીડિત તે બ્રાહ્મણે મનમાં શંકરને શરણ લીધું।

Verse 28

संध्यातः शङ्करस्तेन बहुकालोपवासतः । प्रादुर्भूतो महादेवः शूलं तस्य तथाछिनत्

દીર્ઘકાળ ઉપવાસ અને શંકરનું ધ્યાન કરવાને કારણે મહાદેવ પ્રગટ થયા અને તરત જ તે શૂલ કાપી નાખ્યો।

Verse 29

शूलमूलस्थितः शम्भुस्तुष्टः प्राह पुनःपुनः । ब्रूहि किं क्रियतां विप्र सत्त्वस्थानपरायण

શૂલના મૂળ પાસે ઊભેલા શંભુ પ્રસન્ન થઈ વારંવાર બોલ્યા—હે સત્ત્વસ્થાનમાં પરાયણ બ્રાહ્મણ, કહો, તમારા માટે શું કરવું?

Verse 30

अदेयमपि दास्यामि तुष्टोऽस्म्यद्योमया सह । किं तु सत्यवतां लोके सिद्धिर्न स्याच्च भूयसी

જે આપવું યોગ્ય નથી તે પણ હું આપી દઈશ—આજે હું તારા પર પ્રસન્ન છું. પરંતુ સત્યવંતોના લોકમાં ધર્મમર્યાદા લંઘન કરતી અતિશય સિદ્ધિ થતી નથી.

Verse 31

स्वकर्मणोऽनुरूपं हि फलं भुञ्जन्ति जन्तवः । शुभेन कर्मणा भूतिर्दुःखं स्यात्पातकेन तु

જીવો પોતાના કર્મ અનુસાર જ ફળ ભોગવે છે. શુભ કર્મથી સમૃદ્ધિ થાય છે અને પાપકર્મથી દુઃખ ઊભું થાય છે.

Verse 32

बहुभेदप्रभिन्नं तु मनुष्येषु विपच्यते । केषां दरिद्रभावेन केषां धनविपत्तिजम्

મનુષ્યોમાં કર્મ અનેક ભેદે પકવે છે—કેટલાંકમાં ગરીબીરૂપે, કેટલાંકમાં ધનવિપત્તિરૂપે.

Verse 33

सन्तत्यभावजं केषां केषांचित्तद्विपर्ययः । तथा दुर्वृत्तितस्तेषां फलमाविर्भवेन्नृणाम्

કેટલાંકને સંતાનનો અભાવ ફળે છે, કેટલાંકને તેનો વિપરીત ફળે છે. તેમ જ મનુષ્યોમાં દુર્વૃત્તિ અને આચરણ મુજબ ફળ પ્રગટ થાય છે.

Verse 34

केषांचित्पुत्रमरणे वियोगात्प्रियमित्रयोः । राजचौराग्नितः केषां दुःखं स्याद्दैवनिर्मितम्

કેટલાંકને પુત્રમરણથી, અથવા પ્રિય મિત્રોના વિયોગથી શોક થાય છે. કેટલાંકને રાજા, ચોર કે અગ્નિથી—દૈવનિર્મિત દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

Verse 35

तच्छरीरे तु केषांचित्कर्मणा सम्प्रदृश्यते । जराश्च विविधाः केषां दृश्यन्ते व्याधयस्तथा

કેટલાકના શરીરમાં કર્મફળ સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે. કેટલાકમાં વૃદ્ધાવસ્થાના વિવિધ રૂપો તથા તેવી જ રીતે રોગો પણ દેખાય છે.

Verse 36

दृश्यन्ते चाभिशापाश्च पूर्वकर्मानुसंचिताः । कष्टाः कष्टतरावस्था गताः केचिदनागसः

પૂર્વકર્મ અનુસાર સંચિત થયેલા શાપો પણ દેખાય છે. કેટલાક તો નિર્દોષ જણાતાં હોવા છતાં કષ્ટ અને તેથી પણ કઠિન અવસ્થામાં પડી જાય છે.

Verse 37

पूर्वकर्मविपाकेन धर्मेण तपसि स्थिताः । दान्ताः स्वदारनिरता भूरिदाः परिपूजकाः

પૂર્વકર્મના વિપાકથી પરિપક્વ થઈ તેઓ ધર્મ અને તપમાં સ્થિર રહે છે—ઇન્દ્રિયસંયમી, પોતાની પત્નીમાં નિષ્ઠાવાન, બહુ દાન કરનાર અને ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરનાર.

Verse 38

ह्रीमन्तो नयसंयुक्ता अन्ये बहुगुणैर्युताः । दुर्गमामापदं प्राप्य निजकर्मसमुद्भवाम्

કેટલાક લજ્જાશીલ અને નીતિસંયુક્ત હોય છે, બીજા બહુ ગુણોથી યુક્ત—તથાપિ પોતાના કર્મથી ઉત્પન્ન, ટાળવા દુર્ગમ એવી આપત્તિ પ્રાપ્ત થતાં…

Verse 39

न संज्वरन्ति ये मर्त्या धर्मनिन्दां न कुर्वते । इदमेव तपो मत्वा क्षिपन्ति सुविचेतसः

જે મર્ત્યો અંદરથી દહન પામતા નથી અને ધર્મની નિંદા કરતા નથી, તે સુવિચારવાળા આને જ તપ માની પોતાનું દુઃખ દૂર કરે છે.

Verse 40

हा भ्रातर्मातः पुत्रेति कष्टेषु न वदन्ति ये । स्मरन्ति मां महेशानमथवा पुष्करेक्षणम्

જે કષ્ટકાળે ‘હાય ભાઈ! હાય માતા! હાય પુત્ર!’ કહીને રડતા નથી, પરંતુ મને—મહેશને—અથવા કમલનેત્ર પ્રભુને સ્મરે છે…

Verse 41

दुष्कृतं पूर्वजं भोक्तुं ध्रुवं तदुपशाम्यति

પૂર્વે કરેલું દુષ્કર્મ નિશ્ચિત જ ભોગવવું પડે; ભોગવી લીધા પછી તે અવશ્ય શમન પામી શાંત થાય છે।

Verse 42

दिनानि यावन्ति वसेत्स कष्टे यथाकृतं चिन्तयद्देवमीशम् । तावन्ति सौम्यानि कृतानि तेन भवन्ति विप्र श्रुतिनोदनैषा

માનવ જેટલા દિવસ કષ્ટમાં વસે અને પોતાના કર્મ અનુસાર ઈશ્વર-દેવનું ચિંતન કરે, તેટલા દિવસો તેના દ્વારા સૌમ્ય પુણ્ય ઉત્પન્ન થાય છે, હે વિપ્ર—આ શ્રુતિની પ્રેરણા છે।

Verse 43

यस्मात्त्वया कष्टगतेन नित्यं स्मृतश्चाहं मनसा पूजितश्च । गौरीसहायस्तेन इहागतोऽस्मि ब्रूह्यद्य कृत्यं क्रियतां किं नु विप्र

તું કષ્ટમાં પડ્યો હોવા છતાં નિત્ય મને સ્મરતો રહ્યો અને મનથી મારી પૂજા કરતો રહ્યો; તેથી ગૌરીસહિત હું અહીં આવ્યો છું. કહો, હે વિપ્ર—આજે તારા માટે શું કરું, કયું કાર્ય સિદ્ધ કરું?

Verse 44

माण्डव्य उवाच । तुष्टो यद्युमया सार्धं वरदो यदि शङ्कर । तदा मे शूलसंस्थस्य संशयं परमं वद

માણ્ડવ્ય બોલ્યા—જો તમે ઉમાસહિત પ્રસન્ન હો અને જો તમે ખરેખર વરદાતા હો, હે શંકર, તો હું શૂળ પર સ્થિત છું—મારા પરમ સંશયને કહો અને દૂર કરો।

Verse 45

न रुजा मम कापि स्याच्छूलसंप्रोतितेऽगके । अमृतस्रावि तच्छूलं प्रभावात्कस्य शंस मे

ત્રિશૂલથી ભેદાયેલો હોવા છતાં મારા શરીરમાં જરાય પીડા થતી નથી. તે ત્રિશૂલ તો જાણે અમૃત ટપકાવે છે—આ કોના પ્રભાવથી છે, મને કહો.

Verse 46

श्रीशूलपाणिरुवाच । शूलस्थेन त्वया विप्र मनसा चिन्तितोऽस्मि यत् । अनयानां निहन्ताहं दुःखानां विनिबर्हणः

શ્રી શૂલપાણિ બોલ્યા—હે વિપ્ર, ત્રિશૂલ પર સ્થિત હોવા છતાં તું મનથી મારું ચિંતન કર્યું; તેથી હું આપત્તિઓનો સંહારક અને દુઃખોને મૂળથી ઉખેડી નાખનાર છું.

Verse 47

ध्यातमात्रो ह्यहं विप्र पाताले वापि संस्थितः । शूलमूले त्वहं शम्भुरग्रे देवी स्वयं स्थिता । जगन्माताम्बिका देवी त्वामृतेनान्वपूरयत्

હે વિપ્ર, મને ધ્યાને લેતાં જ હું સન્નિધિ થાઉં છું—પાતાળમાં રહેલો હોઉં તોય. ત્રિશૂલના મૂળમાં હું શંભુ છું અને તેના અગ્રભાગે સ્વયં દેવી સ્થિત છે. એ જગન્માતા અંબિકાએ તને અમૃતસમાન કૃપાથી પરિપૂર્ણ કર્યો છે.

Verse 48

माण्डव्य उवाच । पूर्वमेव स्थितो यस्माच्छूलं व्याप्योमया सह । प्रसादप्रवणो मह्यमिदानीं चानया सह

માણ્ડવ્ય બોલ્યા—તમે પ્રાચીન કાળથી ઉમાસહિત આ ત્રિશૂલમાં મારી સાથે વ્યાપીને સ્થિત છો; તેથી હવે પણ તેમની સાથે મળીને મારા પર પ્રસન્ન થઈ કૃપાપ્રવણ રહો.

Verse 49

यस्याः संस्मरणादेव दौर्भाग्यं प्रलयं व्रजेत् । न दौर्भाग्यात्परं लोके दुःखाद्दुःखतरं किल

જેનાં માત્ર સ્મરણથી જ દુર્ભાગ્ય વિનાશ પામે છે. ખરેખર, આ લોકમાં દુર્ભાગ્યથી મોટું દુઃખ નથી, અને દુઃખથી વધુ દુઃખતર પણ નથી.

Verse 50

किलैवं श्रूयते गाथा पुराणेषु सुरोत्तम । त्रैलोक्यं दहतस्तुभ्यं सौभाग्यमेकतां गतम्

હે દેવોત્તમ! પુરાણોમાં આવી ગાથા સાંભળવામાં આવે છે—જ્યારે તમે ત્રિલોકને દહન કરતા હતા, ત્યારે સૌભાગ્ય તમારાં માટે એક જ સ્થાને એકત્ર થયું.

Verse 51

विष्णोर्वक्षःस्थलं प्राप्य तत्स्थितं चेति नः श्रुतम् । पीतं तद्वक्षसस्त्रस्तदक्षेण परमेष्ठिना

અમે સાંભળ્યું છે કે તે વિષ್ಣુના વક્ષસ્થળે પહોંચી ત્યાં જ સ્થિર રહ્યું. અને વિષ್ಣુના તે વક્ષમાંથી પરમેષ્ઠી બ્રહ્માએ પોતાના કંપતા નેત્રથી તેને પી લીધું.

Verse 52

तस्मात्सतीति संजज्ञ इयमिन्दीवरेक्षणा । यजतस्तस्य देवेश तव मानावखण्डनात्

આથી આ કમલનેત્રા દેવી ‘સતી’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ. હે દેવેશ! યજ્ઞ કરતી વેળાએ તમારું માન અપમાનિત થઈ ભંગ પડ્યું, તેથી જ આ થયું.

Verse 53

जुहावाग्नौ तु सा देवी ह्यात्मानं प्राणसंज्ञिकम् । आत्मानं भस्मसात्कृत्वा प्रालेयाद्रेस्ततः सुता

પછી તે દેવીએ પોતાના પ્રાણસ્વરૂપ આત્માને અગ્નિમાં આહુતિ આપી. દેહને ભસ્મસાત કરીને, ત્યારબાદ તે પ્રાલેય પર્વત (હિમાલય)ની પુત્રીરૂપે જન્મી.

Verse 54

मेनकायां प्रभो जाता साम्प्रतं या ह्युमाभिधा । अनादिनिधना देवी ह्यप्रतर्क्या सुरेश्वर

હે પ્રભો! જે હવે ‘ઉમા’ નામે ઓળખાય છે, તે મેનકામાં જન્મી. પરંતુ હે સુરેશ્વર! તે દેવી અનાદિ-અનંત છે અને તર્કથી પર છે.

Verse 55

यदि तुष्टोऽसि देवेश ह्युमा मे वरदा यदि । उभावप्यत्र वै स्थाने स्थितौ शूलाग्रमूलयोः

હે દેવેશ, જો તમે પ્રસન્ન હો—અને ઉમા મને વરદાયિની હોય—તો તમે બન્ને આ પવિત્ર સ્થાને, ત્રિશૂલના અગ્ર અને મૂળસ્થાને નિવાસ કરો।

Verse 56

अवतारो यत्र तत्र संस्थितिं वै ततः कुरु

જ્યાં જ્યાં તમારો અવતાર (પ્રાકટ્ય) થાય, ત્યાં જ તમારી સ્થિર પ્રતિષ્ઠા પણ સ્થાપિત કરો।

Verse 57

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तेनैवमुक्ते सहसा कृत्वा भूमण्डलं द्विधा । निःसृतौ शूलमूलाग्राल्लिङ्गार्चाप्रतिरूपिणौ

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—આવું કહેતાં જ ક્ષણમાં ભૂમંડળ બે ભાગે ફાટી ગયું; અને ત્રિશૂલના મૂળ તથા અગ્રમાંથી લિંગાર્ચાના પ્રતિરૂપરૂપે બે દિવ્ય પ્રાકટ્યો પ્રગટ થયા।

Verse 58

प्रद्योतयद्दिशः सर्वा लिङ्गं मूले प्रदृश्यते । वामतः प्रतिमा देवी तदा शूलेश्वरी स्थिता

બધી દિશાઓને પ્રકાશિત કરતાં, મૂળસ્થાને લિંગ દર્શાયું; અને ડાબી બાજુ દેવીની પ્રતિમા—ત્યારે શૂલેશ્વરી રૂપે—સ્થાપિત થઈ।

Verse 59

विलोभयन्ती च जगद्भाति पूरयती दिशः । दृष्ट्वा कृताञ्जलिपुटः स्तुतिं चक्रे द्विजोत्तमः

જગતને મોહીત કરતી તે તેજસ્વી બની, દિશાઓને પરિપૂર્ણ કરતી હતી. આ જોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે અંજલિ બાંધી સ્તુતિ કરી।

Verse 60

माण्डव्य उवाच । त्वमस्य जगतो माता जगत्सौभाग्यदेवता । न त्वया रहितं किंचिद्ब्रह्माण्डेऽस्ति वरानने

માણ્ડવ્ય બોલ્યા—તમે આ જગતની માતા છો, જગતના સૌભાગ્યની અધિષ્ઠાત્રી દેવતા છો. હે વરાનને, આ બ્રહ્માંડમાં તમારાથી વિના કશું જ નથી.

Verse 61

प्रसादं कुरु धर्मज्ञे मम त्वाज्ञप्तुमर्हसि । ईदृशेनैव रूपेण केषु स्थानेषु तिष्ठसि । प्रसादप्रवणा भूत्वा वद तानि महेश्वरि

હે ધર્મજ્ઞે, મારા પર પ્રસાદ કરો; તમે મને ઉપદેશ આપવા યોગ્ય છો. આ જ રૂપે તમે કયા કયા સ્થાનોમાં નિવાસ કરો છો? કૃપાપ્રવણ બની તે સ્થાનો કહો, હે મહેશ્વરી।

Verse 62

श्रीदेव्युवाच । सर्वगा सर्वभूतेषु द्रष्टव्या सर्वतो भुवि । सर्वलोकेषु यत्किंचिद्विहितं न मया विना

શ્રીદેવી બોલ્યાં—હું સર્વવ્યાપી છું; સર્વ ભૂતોમાં અને પૃથ્વી પર સર્વત્ર દર્શનીય છું. સર્વ લોકોમાં જે કંઈ વિધાન થાય છે, તે મારા વિના થતું નથી.

Verse 63

तथापि येषु स्थानेषु द्रष्टव्या सिद्धिमीप्सुभिः । स्मर्तव्या भूतिकामेन तानि वक्ष्यामि तत्त्वतः

તથાપિ, સિદ્ધિ ઇચ્છનારોએ જ્યાં મારું દર્શન કરવું જોઈએ અને સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારોએ જ્યાં મારું સ્મરણ કરવું જોઈએ—તે સ્થાનો હું તત્ત્વતઃ કહું છું.

Verse 64

वाराणस्यां विशालाक्षी नैमिषे लिङ्गधारिणी । प्रयागे ललिता देवी कामुका गन्धमादने

વારાણસીમાં હું વિશાલાક્ષી, નૈમિષમાં લિંગધારિણી. પ્રયાગમાં હું દેવી લલિતા, અને ગંધમાદન પર હું કામુકા નામે પ્રસિદ્ધ છું.

Verse 65

मानसे कुमुदा नाम विश्वकाया तथाऽपरे । गोमन्ते गोमती नाम मन्दरे कामचारिणी

માનસ-સરોવરમાં હું ‘કુમુદા’ નામે પ્રસિદ્ધ છું; અન્યત્ર ‘વિશ્વકાયા’. ગોમંત પર્વતે મારું નામ ‘ગોમતી’; અને મંદર પર હું ‘કામચારિણી’ રૂપે નિવાસ કરું છું.

Verse 66

मदोत्कटा चैत्ररथे हयन्ती हास्तिने पुरे । कान्यकुब्जे स्थिता गौरी रम्भा ह्यमलपर्वते

ચૈત્રરથમાં હું ‘મદોત્કટા’; હાસ્તિનપુરમાં ‘હયંતી’. કાન્યકુબ્જમાં હું ‘ગૌરી’ રૂપે પ્રતિષ્ઠિતા; અને અમલપર્વતે ‘રંભા’ તરીકે સ્મરાય છું.

Verse 67

एकाम्रके कीर्तिमती विश्वां विश्वेश्वरे विदुः । पुष्करे पुरुहूता च केदारे मार्गदायिनी

એકામ્રમાં હું ‘કીર્તિમતી’ તરીકે જાણીતી છું; વિશ્વેશ્વરમાં ‘વિશ્વા’ તરીકે વિદિત છું. પુષ્કરમાં ‘પુરુહૂતા’; અને કેદારમાં ‘માર્ગદાયિની’—ધર્મમાર્ગ દર્શાવનારી—કહેવામાં આવું છું.

Verse 68

नन्दा हिमवतः प्रस्थे गोकर्णे भद्रकर्णिका । स्थानेश्वरे भवानी तु बिल्वके बिल्वपत्त्रिका

હિમવતના ઢાળ પર હું ‘નંદા’; ગોકર્ણમાં ‘ભદ્રકર્ણિકા’. સ્થાનેશ્વરમાં હું ‘ભવાની’; અને બિલ્વકમાં ‘બિલ્વપત્ત્રિકા’—બિલ્વપત્રથી પૂજિતા—રૂપે બિરાજું છું.

Verse 69

श्रीशैले माधवी नाम भद्रे भद्रेश्वरीति च । जया वराहशैले तु कमला कमलालये

શ્રીશૈલમાં હું ‘માધવી’ નામે પૂજાય છું; ભદ્ર ક્ષેત્રમાં ‘ભદ્રેશ્વરી’ કહેવાય છું. વરાહશૈલ પર હું ‘જયા’; અને કમલાલયમાં ‘કમલા’ રૂપે સ્મરાય છું.

Verse 70

रुद्रकोट्यां तु कल्याणी काली कालञ्जरे तथा । महालिङ्गे तु कपिला माकोटे मुकुटेश्वरी

રુદ્રકોટીમાં તે દેવી ‘કલ્યાણી’ કહેવાય છે. કાલઞ્જરમાં ‘કાળી’, મહાલિંગે ‘કપિલા’, અને માકોટે મુકુટ-સ્થાનની અધિષ્ઠાત્રી ‘મુકુટેશ્વરી’ રૂપે પૂજાય છે.

Verse 71

शालिग्रामे महादेवी शिवलिङ्गे जलप्रिया । मायापुर्यां कुमारी तु संताने ललिता तथा

શાલિગ્રામમાં તે ‘મહાદેવી’, શિવલિંગે ‘જલપ્રિયા’ છે. માયાપુરીમાં ‘કુમારી’ અને સંતાને ‘લલિતા’ નામે તેની આરાધના થાય છે.

Verse 72

उत्पलाक्षी सहस्राक्षे हिरण्याक्षे महोत्पला । गयायां विमला नाम मङ्गला पुरुषोत्तमे

સહસ્રાક્ષમાં તે ‘ઉત્પલાક્ષી’ (પદ્મનેત્રા), હિરણ્યાક્ષમાં ‘મહોત્પલા’ છે. ગયામાં તેનું નામ ‘વિમલા’ અને પુરુષોત્તમમાં ‘મંગલા’ કહેવાય છે.

Verse 73

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

વિપાશા નદીકાંઠે તે ‘અમોઘાક્ષી’ છે. પુણ્ડ્રવર્ધનમાં ‘પાટલા’, સુપાર્શ્વે ‘નારાયણી’, અને ત્રિકૂટે ‘ભદ્રસુંદરી’ રૂપે પૂજાય છે.

Verse 74

विपुले विपुला नाम कल्याणी मलयाचले । कोटवी कोटितीर्थेषु सुगन्धा गन्धमादने

વિપુલમાં તે ‘વિપુલા’ નામે જાણીતી છે. મલયાચલ પર ‘કલ્યાણી’, કોટિતીર્થોમાં ‘કોટવી’, અને ગંધમાદન પર ‘સુગંધા’ રૂપે તેની સ્તુતિ થાય છે.

Verse 75

गोदाश्रमे त्रिसन्ध्या तु गङ्गाद्वारे रतिप्रिया । शिवचण्डे सभानन्दा नन्दिनी देविकातटे

ગોદાશ્રમે તે ત્રિસંધ્યા; ગંગાદ્વારે રતિપ્રિયા. શિવચંડે સભાનંદા, અને દેવિકા-તટે નંદિની તરીકે પૂજાય છે.

Verse 76

रुक्मिणी द्वारवत्यां तु राधा वृन्दावने वने । देवकी मथुरायां तु पाताले परमेश्वरी

દ્વારવતીમાં તે રુક્મિણી; વૃંદાવનના વનમાં રાધા. મથુરામાં દેવકી, અને પાતાળમાં પરમેશ્વરી—પરમ દેવી—રૂપે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 77

चित्रकूटे तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्यनिवासिनी । सह्याद्रावेकवीरा तु हरिश्चन्द्रे तु चण्डिका

ચિત્રકૂટમાં તે સીતા રૂપે પૂજાય છે; વિંધ્યમાં વિંધ્યનિવાસિની. સહ્યાદ્રિ પર એકવીરા, અને હરિશ્ચન્દ્ર પ્રદેશમાં ચંડિકા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 78

रमणा रामतीर्थे तु यमुनायां मृगावती । करवीरे महालक्ष्मी रूपादेवी विनायके

રામતીર્થમાં તે રમણા; યમુના-તટે મૃગાવતી. કરવીરમાં મહાલક્ષ્મી, અને વિનાયક ક્ષેત્રમાં રૂપાદેવી તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 79

आरोग्या वैद्यनाथे तु महाकाले महेश्वरी । अभयेत्युष्णतीर्थे तु मृगी वा विन्ध्यकन्दरे

વૈદ્યનાથમાં તે આરોગ્યા—આરોગ્યદાત્રી; મહાકાલમાં મહેશ્વરી. ઉષ્ણતીર્થમાં અભયા કહેવાય છે, અને વિંધ્યની કંદરાઓમાં મૃગી નામે જાણીતી છે.

Verse 80

माण्डव्ये माण्डुकी नाम स्वाहा माहेश्वरे पुरे । छागलिङ्गे प्रचण्डा तु चण्डिकामरकण्टके

માણ્ડવ્યમાં તે ‘માણ્ડુકી’ નામે, માહેશ્વરપુરમાં ‘સ્વાહા’; છાગલિંગે ‘પ્રચંડા’ અને અમરકંટકે ‘ચંડિકા’ રૂપે પૂજાય છે।

Verse 81

सोमेश्वरे वरारोहा प्रभासे पुष्करावती । वेदमाता सरस्वत्यां पारा पारातटे मुने

સોમેશ્વરે તે ‘વરારોહા’, પ્રભાસે ‘પુષ્કરાવતી’; સરસ્વતી પર ‘વેદમાતા’ અને પારના તટે, હે મુને, ‘પારા’ કહેવાય છે।

Verse 82

महालये महाभागा पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी । सिंहिका कृतशौचे तु कर्तिके चैव शांकरी

મહાલયમાં તે ‘મહાભાગા’, પયોષ્ણી નદી પર ‘પિંગલેશ્વરી’; કૃતશૌચે ‘સિંહિકા’ અને કાર્તિક તીર્થમાં નિશ્ચયે ‘શાંકરી’ કહેવાય છે।

Verse 83

उत्पलावर्तके लोला सुभद्रा शोणसङ्गमे । मता सिद्धवटे लक्ष्मीस्तरंगा भारताश्रमे

ઉત્પલાવર્તકે તે ‘લોલા’, શોણ-સંગમે ‘સુભદ્રા’; સિદ્ધવટે ‘મતા’ (માતા) અને ભારત-આશ્રમે ‘તરંગા’ કહેવાય છે।

Verse 84

जालन्धरे विश्वमुखी तारा किष्किन्धपर्वते । देवदारुवने पुष्टिर्मेधा काश्मीरमण्डले

જાલંધરમાં તે ‘વિશ્વમુખી’, કિષ્કિંધ પર્વતે ‘તારા’; દેવદારુ વનમાં ‘પુષ્ટિ’ અને કાશ્મીરમંડલે ‘મેધા’ રૂપે પૂજાય છે।

Verse 85

भीमादेवी हिमाद्रौ तु पुष्टिर्वस्त्रेश्वरे तथा । कपालमोचने शुद्धिर्माता कायावरोहणे

હિમાદ્રિમાં તે ભીમાદેવી છે; વસ્ત્રેશ્વરમાં તે પુષ્ટિ કહેવાય છે. કપાલમોચનમાં તે શુદ્ધિ છે, અને કાયાવરોહણમાં માતા રૂપે પૂજાય છે.

Verse 86

शङ्खोद्धारे ध्वनिर्नाम धृतिः पिण्डारके तथा । काला तु चन्द्रभागायामच्छोदे शक्तिधारिणी

શઙ્ખોદ્ધારમાં તે ધ્વનિ નામે ઓળખાય છે; પિણ્ડારકમાં તે ધૃતિ કહેવાય છે. ચન્દ્રભાગા કાંઠે તે કાલા, અને અચ્છોદમાં શક્તિધારિણી—દિવ્ય શક્તિની ધારક—છે.

Verse 87

वेणायाममृता नाम बदर्यामुर्वशी तथा । ओषधी चोत्तरकुरौ कुशद्वीपे कुशोदका

વેણામાં તે અમૃતા નામે પ્રસિદ્ધ; બદરીમાં તે ઉર્વશી કહેવાય છે. ઉત્તરકુરુમાં તે ઔષધી, અને કુશદ્વીપમાં કુશોદકા તરીકે સ્મરણીય છે.

Verse 88

मन्मथा हेमकूटे तु कुमुदे सत्यवादिनी । अश्वत्थे वन्दिनीका तु निधिर्वैश्रवणालये

હેમકૂટમાં તે મન્મથા કહેવાય છે; કુમુદમાં સત્યવાદિની. અશ્વત્થમાં તે વંદિનીકા, અને વૈશ્રવણના આલયમાં તે નિધિ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 89

गायत्री वेदवदने पार्वती शिवसन्निधौ । देवलोके तथेन्द्राणी ब्रह्मास्ये तु सरस्वती

વેદવદનમાં તે ગાયત્રી કહેવાય છે; શિવના સાન્નિધ્યમાં તે પાર્વતી. દેવલોકમાં તે ઇન્દ્રાણી, અને બ્રહ્માના મુખે તે સરસ્વતી તરીકે કથાય છે.

Verse 90

सूर्यबिम्बे प्रभा नाम मातॄणां वैष्णवी मता । अरुन्धती सतीनां तु रामासु च तिलोत्तमा

સૂર્યબિંબમાં તે ‘પ્રભા’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; માતૃગણમાં તે ‘વૈષ્ણવી’ તરીકે માન્ય છે. સતી સ્ત્રીઓમાં તે ‘અરુન્ધતી’ અને રમાઓમાં ‘તિલોત્તમા’ કહેવાય છે.

Verse 91

चित्रे ब्रह्मकला नाम शक्तिः सर्वशरीरिणाम् । शूलेश्वरी भृगुक्षेत्रे भृगौ सौभाग्यसुन्दरी

ચિત્રા-તીર્થમાં તે ‘બ્રહ્મકલા’ કહેવાય છે—સર્વ દેહધારીઓની આંતરિક શક્તિ. ભૃગુક્ષેત્રમાં તે ‘શૂલેશ્વરી’ અને ભૃગુ-તીર્થમાં ‘સૌભાગ્યસુંદરી’ તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 92

एतदुद्देशतः प्रोक्तं नामाष्टशतमुत्तमम् । अष्टोत्तरं च तीर्थानां शतमेतदुदाहृतम्

આ રીતે સંક્ષેપમાં આઠસો ઉત્તમ નામો કહ્યાં; તેમજ તીર્થોના અષ્ટોત્તર શત (૧૦૮) નામો પણ અહીં ઉદાહૃત કરાયા છે.

Verse 93

इदमेव परं विप्र सर्वेषां तु भविष्यति । पठत्यष्टोत्तरशतं नाम्नां यः शिवसन्निधौ

હે વિપ્ર! આ જ સર્વ માટે પરમ કલ્યાણકારક થશે—જે શિવસન્નિધિમાં નામોના અષ્ટોત્તર શત (૧૦૮) પાઠ કરે છે.

Verse 94

स मुच्यते नरः पापैः प्राप्नोति स्त्रियमीप्सिताम् । स्नात्वा नारी तृतीयायां मां समभ्यर्च्य भक्तितः

તે પુરુષ પાપોથી મુક્ત થાય છે અને ઇચ્છિત સ્ત્રીને પ્રાપ્ત કરે છે. તેમજ સ્ત્રી તૃતીયા તિથિએ સ્નાન કરીને ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે તો તે પણ શુભ ફળ પામે છે.

Verse 95

न सा स्याद्दुःखिनी जातु मत्प्रभावान्नरोत्तम । नित्यं मद्दर्शने नारी नियताया भविष्यति

હે નરોત્તમ! મારા પ્રભાવથી તે સ્ત્રી ક્યારેય દુઃખિની નહીં બને. મારા નિત્ય દર્શનથી તે નારી નિયમિત અને સ્થિરનિષ્ઠ બનશે.

Verse 96

पतिपुत्रकृतं दुःखं न सा प्राप्स्यति कर्हिचित् । मदालये तु या नारी तुलापुरुषसंज्ञितम्

પતિ કે પુત્રથી થતું દુઃખ તે ક્યારેય પામશે નહીં. અને જે સ્ત્રી મારા આલયમાં ‘તુલાપુરુષ’ નામની વિધિ કરે છે—

Verse 97

सम्पूज्य मण्डयेद्देवांल्लोकपालांश्च साग्निकान् । सपत्नीकान्द्विजान्पूज्य वासोभिर्भूषणैस्तथा

યથાવિધી પૂજા કરીને દેવતાઓ તથા અગ્નિસહિત દિક્પાલોને સન્માનપૂર્વક અલંકૃત કરવો. ત્યારબાદ પત્નીસહિત શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની પણ પૂજા કરીને વસ્ત્રો અને આભૂષણો અર્પણ કરવાં.

Verse 98

भूतेभ्यस्तु बलिं दद्यादृत्विग्भिः सह देशिकः । ततः प्रदक्षिणीकृत्य तुलामित्यभिमन्त्रयेत्

ત્યારબાદ દેશિક આચાર્ય ઋત્વિજોની સાથે ભૂતગણોને બલિ અર્પણ કરે. પછી પ્રદક્ષિણા કરીને ‘તુલા…’થી આરંભ થતા મંત્ર વડે તુલા (તરાજુ)નું અભિમંત્રિત કરે.

Verse 99

शुचिरक्ताम्बरो वा स्याद्गृहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् । नमस्ते सर्वदेवानां शक्तिस्त्वं परमा स्थिता

શુદ્ધ લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરીને, પુષ્પાંજલિ લઈને નમસ્કાર કરી કહે— ‘નમસ્તે; તમે સર્વ દેવતાઓની પાછળ સ્થિત પરમ શક્તિ છો.’

Verse 100

साक्षिभूता जगद्धात्री निर्मिता विश्वयोनिना । त्वं तुले सर्वभूतानां प्रमाणमिह कीर्तिता

હે તુલા! તું જગતની સાક્ષિ, જગદ્ધાત્રી છે; વિશ્વયોનિ દ્વારા નિર્મિત. અહીં તને સર્વ ભૂતોનું પ્રમાણ અને માનદંડ તરીકે કીર્તિત કરવામાં આવી છે.

Verse 101

कराभ्यां बद्धमुष्टिभ्यामास्ते पश्यन्नुमामुखम् । ततोऽपरे तुलाभागेन्यसेयुर्द्विजपुंगवाः

બંને હાથની મુઠ્ઠીઓ બાંધીને તે બેસી ઉમાના મુખનું દર્શન કરે. ત્યારબાદ તુલાના બીજા પલ્લામાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો વિધિપૂર્વક નિર્ધારિત દ્રવ્યો મૂકે.

Verse 102

द्रव्यमष्टविधं तत्र ह्यात्मवित्तानुसारतः । मन्दशभूते विप्रेन्द्र पृथिव्यां यदधिष्ठितम्

ત્યાં દ્રવ્યો આઠ પ્રકારનાં છે; પોતાના ધનસામર્થ્ય અનુસાર પસંદ કરવાં. હે વિપ્રેન્દ્ર! એ પૃથ્વી પર અધિષ્ઠિત અને સ્થૂલ ભૂતો સાથે સંબંધિત પદાર્થો છે.

Verse 103

सुवर्णं चैव निष्पावांस्तथा राजिकुसुम्भकम् । तृणराजेन्दुलवणं कुङ्कुमं तु तथाष्टमम्

આમાં—સુવર્ણ, નિષ્પાવ (શીમ), રાજિકા (રાઈ) તથા કુસુમ્ભક, તૃણરાજ-ઇન્દુ-લવણ (સૈંધવ મીઠું), અને આઠમું કુંકુમ ગણાયું છે.

Verse 104

एषामेकतमं कुर्याद्यथा वित्तानुसारतः । साम्यादभ्यधिकं यावत्काञ्चनादि भवेद्द्विज

આમાંથી કોઈ એક દ્રવ્ય પોતાના ધનસામર્થ્ય મુજબ વાપરવું. હે દ્વિજ! તે દાતાના સમાન પણ થઈ શકે, અને કાંચન આદિમાં તો વધુ પણ થઈ શકે છે.

Verse 105

तावत्तिष्ठेन्नरो नारी पश्चादिदमुदीरयेत् । नमो नमस्ते ललिते तुलापुरुषसंज्ञिते

ત્યાં સુધી પુરુષ કે સ્ત્રી તે સ્થિતિમાં સ્થિર રહે; ત્યારબાદ આ રીતે ઉચ્ચારે— “હે લલિતે, તુલાપુરુષસંજ્ઞિતે દેવી, તને વારંવાર નમસ્કાર।”

Verse 106

त्वमुमे तारयस्वास्मानस्मात्संसारकर्दमात् । ततोऽवतीर्य मुरवे पूर्वमर्द्धं निवेदयेत्

“હે ઉમા! આ સંસાર-રૂપ કાદવમાંથી અમને તાર.” ત્યારબાદ તુલા/આસન પરથી ઉતરીને પહેલો અર્ધભાગ મુરારી (વિષ્ણુ)ને નિવેદિત કરવો।

Verse 107

ऋत्विग्भ्योऽपरमर्द्धं च दद्यादुदकपूर्वकम् । तेभ्यो लब्धा ततोऽनुज्ञां दद्यादन्येषु चार्थिषु

બીજો અર્ધભાગ ઋત્વિજોને ઉદકપૂર્વક (જળ સાથે) આપવો; પછી તેમની અનુમતિ મેળવી અન્ય યાચકોને પણ દાન વહેંચવું।

Verse 108

सपत्नीकं गुरुं रक्तवाससी परिधापयेत् । अन्यांश्च ऋत्विजः शक्त्या गुरुं केयूरकङ्कणैः

ગુરુને પત્ની સહિત લાલ વસ્ત્રો પહેરાવા; અને શક્તિ પ્રમાણે અન્ય ઋત્વિજોને પણ સન્માનવા; ગુરુને કેયૂર અને કંકણ અર્પણ કરવા।

Verse 109

शुक्लां गां क्षीरिणीं दद्याल्ललिता प्रीयतामिति । अनेन विधिना या तु कुर्यान्नारी ममालये

શ્વેત, દૂધ આપતી ગાય દાનમાં આપી અને કહે— “લલિતા પ્રસન્ન થાઓ.” જે સ્ત્રી મારા ધામમાં આ જ વિધિથી કરે છે—

Verse 110

मत्तुल्या सा भवेद्राज्ञां तेजसा श्रीरिवामला । सावित्रीव च सौन्दर्ये जन्मानि दश पञ्च च

તે મારી સમાન બને છે; રાણીઓમાં તેજથી ઝળહળે છે—શ્રીદેવી જેવી નિર્મળ—અને સૌંદર્યમાં સાવિત્રી સમાન, દસ તથા વધુ પાંચ જન્મો સુધી।

Verse 111

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं निशम्य वचनं गौर्या द्विजवरोत्तमः । नमस्कृत्य जगामाशु धर्मराज निवेशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ગૌરીનાં વચન આમ સાંભળી તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ નમસ્કાર કરીને ત્વરિત ધર્મરાજના નિવાસે ગયો।

Verse 112

तदा प्रभृति तत्तीर्थं ख्यातं शूलेश्वरीति च । तस्मिंस्तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

ત્યાંથી તે તીર્થ ‘શૂલેશ્વરી’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું. જે તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓને તર્પણ કરે—

Verse 113

ब्राह्मणानन्नवासोभिः पिण्डैः पितृपितामहान् । भक्तोपहारैर्देवेशमुमया सह शङ्करं

તે બ્રાહ્મણોને અન્ન અને વસ્ત્રોથી સન્માનિત કરે, પિંડ અર્પણ કરીને પિતા-પિતામહોને તૃપ્ત કરે, અને ભક્તિપૂર્વક ઉપહારોથી ઉમાસહિત દેવેશ શંકરની પૂજા કરે।

Verse 114

धूपगुग्गुलदानैश्च दीपदानैः सुबोधितैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेच्छिवसन्निधिम्

ધૂપ અને ગુગ્ગુલના દાનથી તથા વિધિપૂર્વક કરેલા દીપદાનથી તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ શિવના સાન્નિધ્યને પામે છે।

Verse 115

तस्मिंस्तीर्थे तु यः कश्चिदभियुक्तो नरेश्वर । अम्भिशापि तथा स्नातस्त्रिदिनं मुच्यते नरः

હે નરેશ્વર! તે તીર્થમાં જે કોઈ—પીડિત કે આરોપિત હોવા છતાં—માત્ર જળથી પણ સ્નાન કરે, તે મનુષ્ય ત્રણ દિવસમાં તે ભારમાંથી મુક્ત થાય છે।

Verse 116

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रौ जागर्ति यो नरः । उपवासपरः शुद्धः शिवं सम्पूजयेन्नरः । प्रमुच्य पापसंमोहं रुद्रलोकं स गच्छति

કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીની રાત્રે જે મનુષ્ય જાગરણ કરે, ઉપવાસમાં તત્પર રહી શુદ્ધ બની શિવની સમ્યક પૂજા કરે—તે પાપજન્ય મોહ છોડીને રુદ્રલોકને પામે છે।

Verse 117

त्रिनेत्रश्च चतुर्बाहुः साक्षाद्रुद्रोऽपरः । क्रीडते देवकन्याभिर्यावच्चन्द्रार्कतारकम्

ત્રિનેત્ર અને ચતુર્ભુજ—જાણે સాక్షાત્ બીજો રુદ્ર—તે દેવકન્યાઓ સાથે ચંદ્ર-સૂર્ય-તારાઓ રહે ત્યાં સુધી ક્રીડા કરે છે।

Verse 198

अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-શીર્ષક)