Adhyaya 188

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः परं महाराज चत्वारिंशत्क्रमान्तरे । शालग्रामं ततो गच्छेत्सर्वदैवतपूजितम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે મહારાજ, ત્યાર પછી ચાળીસ પગલાંના અંતરે સર્વ દેવતાઓથી પૂજિત પવિત્ર શાલગ્રામમાં જવું જોઈએ।

Verse 2

यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया

ત્યાં આદિદેવ ભગવાન વાસુદેવ ત્રિવિક્રમ, લોકાત્મા સ્વરૂપે, સર્વના કલ્યાણની ઇચ્છાથી સ્વયં નિવાસ કરે છે।

Verse 3

नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्

નારદે તપ કરીને દ્વિજજનો માટે એક શાળા-આશ્રમ રચ્યો; રેવા તટે આ સ્થાનને ‘સિદ્ધિક્ષેત્ર’ અને ‘ભૃગુક્ષેત્ર’ જાણીને તેમણે સ્વયં તેને પ્રસિદ્ધ કર્યું।

Verse 4

शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः । साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः

‘શાલગ્રામ’ નામે દેવ ત્યાં વિપ્રો માટે નિવાસિત કરાયો; અને સાધુઓના ઉપકાર માટે વાસુદેવની વિધિવત્ પ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી।

Verse 5

योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः । शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः

યોગીઓના કલ્યાણ માટે, યોગધ્યેય જનાર્દન નર્મદા તટનો આશ્રય લઈને, તેથી ત્યાં ‘શાલગ્રામ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો।

Verse 6

मासि मार्गशिरे शुक्ला भवत्येकादशी यदा । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तद्दिनं समुपोषयेत्

માર્ગશીર્ષ માસના શુક્લ પક્ષમાં જ્યારે એકાદશી આવે, ત્યારે પુણ્ય રેવા-જળમાં સ્નાન કરીને તે દિવસે ઉપવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 7

रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य च जनार्दनम् । पुनः प्रभातसमये द्वादश्यां नर्मदाजले

રાત્રે જાગરણ કરવું અને જનાર્દનનું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું. પછી દ્વાદશીના પ્રભાતે નર્મદા-જળમાં (આગળની વિધિ) કરવી.

Verse 8

स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄन्मातॄंस्तथैव च । श्राद्धं कृत्वा ततः पश्चात्पितृभ्यो विधिपूर्वकम्

સ્નાન કરીને દેવો, પિતૃઓ અને માતૃઓને તર્પણથી સંતોષ આપવો; પછી શ્રાદ્ધ કરવું; ત્યારબાદ વિધિપૂર્વક પિતૃઓને અર્પણ-દાન વગેરે કરવું.

Verse 9

शक्तितो ब्राह्मणान्पूज्य स्वर्णवस्त्रान्नदानतः । क्षमापयित्वा तान्विप्रांस्तथा देवं खगध्वजम्

શક્તિ મુજબ બ્રાહ્મણોને પૂજીને સોનું, વસ્ત્ર અને અન્નનું દાન કરવું. તે વિપ્રો પાસે ક્ષમા માગીને ખગધ્વજ દેવ (ગરુડધ્વજ વિષ્ણુ)ને પણ પ્રસન્ન કરવો.

Verse 10

एवं कृते महाराज यत्पुण्यं च भवेन्नॄणाम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा तत्पुण्यं नृपसत्तम

હે મહારાજ! આ રીતે કરવાથી મનુષ્યોને જે પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે, તે પુણ્ય ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો, હે નૃપશ્રેષ્ઠ.

Verse 11

न शोकदुःखे प्रतिपत्स्यतीह जीवन्मृतो याति मुरारिसाम्यम् । महान्ति पापानि विसृज्य दुग्धं पुनर्न मातुः पिबते स्तनोद्यत्

તે અહીં શોક અને દુઃખમાં પડતો નથી; જીવતો હોવા છતાં મૃતવત્ બની મુરારી (વિષ્ણુ) સમાનતા પ્રાપ્ત કરે છે. મહાપાપો ત્યજીને તે ફરી માતાના ઊંચા થયેલા સ્તનનું દૂધ પીતા નથી—અર્થાત્ પુનર્જન્મથી મુક્ત થાય છે.

Verse 12

शालग्रामं पश्यते यो हि नित्यं स्नात्वा जले नार्मदेऽघौघहारे । स मुच्यते ब्रह्महत्यादिपापैर्नारायणानुस्मरणेन तेन

પાપપ્રવાહ હરણારી નર્મદાના જળમાં સ્નાન કરીને જે નિત્ય શાલગ્રામનું દર્શન કરે છે, તે એ જ નારાયણ-સ્મરણના પ્રભાવથી બ્રહ્મહત્યા આદિ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

Verse 13

वसन्ति ये संन्यसित्वा च तत्र निगृह्य दुःखानि विमुक्तसङ्घाः । ध्यायन्तो वै सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेस्तेऽपि तत्रैव यान्ति

જે ત્યાં સંન્યાસ લઈને વસે છે, દુઃખોને નિયંત્રિત કરી જીતે છે અને આસક્તિથી મુક્ત બને છે—તે સાંખ્ય-રીતિએ મુરારી (વિષ્ણુ)ના તુરીય પરમ પદનું ધ્યાન કરીને, એ જ સ્થાનેથી એ જ પરમ ગતિને પામે છે.

Verse 188

अध्याय

અધ્યાય. (પ્રકરણ-શીર્ષક)