Adhyaya 184

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । धौतपापं ततो गच्छेद्भृगुतीर्थसमीपतः । वृषेण तु भृगुस्तत्र भूयोभूयो धुतस्ततः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી ભૃગુતીર્થની નજીક આવેલા ‘ધૌતપાપ’ નામના તીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં એક વૃષભ દ્વારા ભૃગુ મુનિ વારંવાર ધોવાઈને શુદ્ધ થયા.

Verse 2

धौतपापं तु तत्तेन नाम्ना लोकेषु विश्रुतम् । तत्र स्थितो महादेवस्तुष्ट्यर्थं भृगुसत्तमे

આ કારણથી તે લોકોમાં ‘ધૌતપાપ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે. ત્યાં ભૃગુશ્રેષ્ઠની તૃપ્તિ (અનુગ્રહ) માટે મહાદેવ નિવાસ કરે છે.

Verse 3

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा शाठ्येनापि नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

હે નરેશ્વર! તે તીર્થમાં જે કોઈ—even કપટથી પણ—સ્નાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 4

यस्तु सम्यग्विधानेन तत्र स्नात्वार्चयेच्छिवम् । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः

પરંતુ જે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે ત્યાં સ્નાન કરીને શિવનું પૂજન કરે છે, તેમજ દેવો અને પિતૃઓનું પણ યથાવિધિ અર્ચન કરે છે, તે સર્વ મહાપાતકોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 5

ब्रह्महत्या गवां वध्या तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्रविशेन्न सदा भीता प्रविष्टापि क्षयं व्रजेत्

હે યુધિષ્ઠિર! બ્રહ્મહત્યાનું પાપ અને ગૌવધનું પાપ તે તીર્થમાં સદા ભયભીત થઈને પ્રવેશતું નથી; અને પ્રવેશ કરે તો પણ ત્યાં જ નાશ પામે છે।

Verse 6

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्कथयस्व द्विजोत्तम । प्रविशेन्न ब्रह्महत्या यथा वै धौतपाप्मनि

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમ! આ લોકમાં રહેલું આ આશ્ચર્ય કહો; ધૌતપાપમાં બ્રહ્મહત્યાનું પાપ કેવી રીતે પ્રવેશતું નથી?

Verse 7

ब्रह्महत्यासमं पापं भविता नेह किंचन । कथं वा धौतपापे तु प्रविष्टं नश्यते द्विज । एतद्विस्तरतः सर्वं पृच्छामि वद कौतुकात्

આ લોકમાં બ્રહ્મહત્યાની સમકક્ષ પાપ બીજું કંઈ નથી. હે દ્વિજ! તે ધૌતપાપમાં પ્રવેશે તો કેવી રીતે નાશ પામે છે? આ બધું હું કૌતુકથી વિસ્તારે પૂછું છું—કહો।

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । आदिसर्गे पुरा शम्भुर्ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । विकारं पञ्चमं दृष्ट्वा शिरोऽश्वमुखसन्निभम्

માર્કંડેય ઋષિ બોલ્યા: "આદિસૃષ્ટિમાં પૂર્વે શંભુએ પરમેષ્ઠી બ્રહ્માના અશ્વમુખ સમાન પાંચમા મસ્તકને જોયું."

Verse 9

अङ्गुष्ठाङ्गुलियोगेन तच्छिरस्तेन कृन्तितम् । कृत्तमात्रे तु शिरसि ब्रह्महत्याऽभवत्तदा

અંગૂઠા અને આંગળીના યોગથી તે મસ્તક છેદાઈ ગયું. મસ્તક કપાતાં જ ત્યાં બ્રહ્મહત્યા પ્રગટ થઈ.

Verse 10

ब्रह्महत्यायुतश्चासीदुत्तरे नर्मदातटे । धुनितं तु यतो राजन्वृषेण धर्ममूर्तिना

હે રાજન! નર્મદાના ઉત્તર તટ પર બ્રહ્મહત્યાનો પ્રભાવ હતો, પરંતુ ત્યાં ધર્મમૂર્તિ વૃષભે તે પાપને ખંખેરી નાખ્યું.

Verse 11

तत्र धौतेश्वरीं देवीं स्थापितां वृषभेण तु । ददर्श भगवाञ्छम्भुः सर्वदैवतपूजिताम्

ત્યાં ભગવાન શંભુએ વૃષભ દ્વારા સ્થાપિત અને સર્વ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત દેવી ધૌતેશ્વરીનાં દર્શન કર્યાં.

Verse 12

दृष्ट्वा धौतेश्वरीं दुर्गां ब्रह्महत्याविनाशिनीम् । तत्र विश्रममाणश्च शङ्करस्त्रिपुरान्तकः

બ્રહ્મહત્યાનો નાશ કરનારી ધૌતેશ્વરી દુર્ગાને જોઈને ત્રિપુરાંતક શંકરે ત્યાં વિશ્રામ કર્યો.

Verse 13

स शङ्करो ब्रह्महत्याविहीनं मेने त्मानं तस्य तीर्थस्य भावात् । सुविस्मितो देवदेवो वरेण्यो दृष्ट्वा दूरे ब्रह्महत्यां च तीर्थात्

તે તીર્થના પ્રભાવથી શંકરે પોતાને બ્રહ્મહત્યાદોષથી રહિત માન્યો. દેવદેવ વરેણ્ય મહાદેવે અતિ આશ્ચર્યથી તીર્થથી દૂર ઊભેલી બ્રહ્મહત્યાને જોઈ.

Verse 14

विधौतपापं महितं धर्मशक्त्या विशेन्न हत्या देवीभयात्प्रभीता । रक्ताम्बरा रक्तमाल्योपयुक्ता कृष्णा नारी रक्तदामप्रसक्ता

ધર્મશક્તિથી મહિમાવંત ‘વિધૌતપાપ’માં ‘હત્યા’ દેવીના ભયથી ભીત થઈ પ્રવેશી શકી નહિ. તે કાળી નારીરૂપે, લાલ વસ્ત્રધારિણી, લાલ માળાઓથી શોભિત અને લાલ દામ/હાર પ્રત્યે આસક્ત દેખાઈ.

Verse 15

मां वाञ्छन्ती स्कन्धदेशं रहस्ये दूरे स्थिता तीर्थवर्यप्रभावात् । संचिन्त्य देवो मनसा स्मरारिर्वासाय बुद्धिं तत्र तीर्थे चकार

મને ઇચ્છતી હોવા છતાં તે સ્કંદદેશના ગુપ્ત પ્રદેશમાં, તે શ્રેષ્ઠ તીર્થના પ્રભાવથી દૂર રહી. આ વિચાર કરીને સ્મરશત્રુ દેવએ મનમાં એ જ તીર્થમાં નિવાસ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.

Verse 16

विमृश्य देवो बहुशः स्थितः स्वयं विधौतपापः प्रथितः पृथिव्याम् । बभूव तत्रैव निवासकारी विधूतपापनिकटप्रदेशे

ઘણાવાર વિચાર કરીને દેવ સ્વયં ત્યાં જ સ્થિર રહ્યા. તે સ્થાન પૃથ્વી પર ‘વિધૌતપાપ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું; અને પાપક્ષયના નજીકના પ્રદેશમાં તેમણે ત્યાં જ નિવાસ કર્યો.

Verse 17

तदाप्रभृति राजेन्द्र ब्रह्महत्याविनाशनम् । विधौतपापं तत्तीर्थं नर्मदायां व्यवस्थितम्

ત્યાંથી, હે રાજેન્દ્ર, નર્મદામાં સ્થિત તે તીર્થ ‘વિધૌતપાપ’ નામે બ્રહ્મહત્યાનો વિનાશ કરનાર તરીકે સુસ્થાપિત થયું.

Verse 18

आश्वयुक्शुक्लनवमी तत्र तीर्थे विशिष्यते । दिनत्रयं तु राजेन्द्र सप्तम्यादिविशेषतः

તે તીર્થમાં આશ્વયુજ શુક્લ પક્ષની નવમી તિથિ અત્યંત વિશેષ ગણાય છે. હે રાજેન્દ્ર, સપ્તમીથી આરંભ કરીને ત્રણ દિવસનું વ્રત વિશેષ રીતે પ્રશંસનીય છે.

Verse 19

समुपोष्याष्टमीं भक्त्या साङ्गं वेदं पठेत्तु यः । अहोरात्रेण चैकेन ऋग्यजुःसामसंज्ञकम्

જે ભક્તિપૂર્વક અષ્ટમીએ ઉપવાસ કરીને વેદને તેના અંગો સહિત પાઠ કરે છે, અને એક જ દિવસ-રાતમાં ઋગ્, યજુઃ અને સામ નામની ત્રિવેદીનું પઠન પૂર્ણ કરે છે—

Verse 20

अभ्यसन्ब्रह्महत्याया मुच्यते नात्र संशयः । वृषलीगमनं चैव यश्च गुर्वङ्गनागमः

આ અનુષ્ઠાનના પ્રભાવથી તે બ્રહ્મહત્યાના પાપથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી. તેમ જ નીચજાતિ સ્ત્રીગમન તથા ગુરુપત્નીગમનના દોષથી પણ છૂટકારો પામે છે.

Verse 21

स्नात्वा ब्रह्मरसोत्कृष्टे कुम्भेनैव प्रमुच्यते । वन्ध्या स्त्रीजननी या तु काकवन्ध्या मृतप्रजा

બ્રહ્મરસથી ઉત્તમ એવા આ સ્થાને માત્ર એક કુંભના જળથી સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સંપૂર્ણ મુક્ત થાય છે. જે સ્ત્રી વંધ્યા, કાકવંધ્યા અથવા મૃતપ્રજા હોય, તે પણ તે દુઃખથી મુક્ત થાય છે.

Verse 22

सापि कुम्भोदकैः स्नाता जीवत्पुत्रा प्रजावती । अपठस्तु नरोपोष्य ऋग्यजुःसामसम्भवाम्

તે પણ કુંભના જળથી સ્નાન કરીને જીવતા પુત્રોવાળી અને સંતાનવતી બને છે. અને જે પુરુષ અપઠિત હોય, તે પણ ઉપવાસ કરીને તથા ઋગ્-યજુઃ-સામથી ઉત્પન્ન વિધિ (વૈદિક જપ) નો આશ્રય લઈને પુણ્યનો ભાગી બને છે.

Verse 23

ऋचमेकां जपन्विप्रस्तथा पर्वणि यो नृप । अनृचोपोष्य गायत्रीं जपेद्वै वेदमातरम्

હે રાજન! પર્વદિને જે બ્રાહ્મણ એક પણ ઋચાનો જપ કરે તે ધન્ય છે. અને જે ઋચાઓ પાઠી ન શકે, તે ઉપવાસ કરીને વેદમાતા ગાયત્રીનો નિશ્ચયે જપ કરે.

Verse 24

जपन्नवम्यां विप्रेन्द्रो मुच्यते पापसञ्चयात् । एवं तु कथितं तात पुराणोक्तं महर्षिभिः

નવમી તિથિએ જપ કરનાર શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પાપસંચયથી મુક્ત થાય છે. હે તાત! મહર્ષિઓએ પુરાણમાં આ જ કહ્યું છે.

Verse 25

धौतपापं महापुण्यं शिवेन कथितं मम । प्राणत्यागं तु यः कुर्याज्जले वाग्नौ स्थलेऽपि वा

આ ‘ધૌતપાપ’ મહાપુણ્ય વિષે શિવે મને કહ્યું છે. જે કોઈ ત્યાં જળમાં, અગ્નિમાં અથવા ભૂમિ પર પણ પ્રાણત્યાગ કરે, તે પરમ ગતિ પામે છે.

Verse 26

स गच्छति विमानेन ज्वलनार्कसमप्रभः । हंसबर्हिप्रयुक्तेन सेव्यमानोऽप्सरोगणैः

તે અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી થઈ વિમાનમાં પ્રસ્થાન કરે છે. હંસ અને મોરોથી જોડાયેલા વાહનમાં અપ્સરાગણો દ્વારા સેવિત અને સન્માનિત થાય છે.

Verse 27

शिवस्य परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । क्रीडते स्वेच्छया तत्र यावच्चन्द्रार्कतारकम्

તે શિવના પરમ ધામને પામે છે, જે દેવતાઓને પણ દુર્લભ છે. ચંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ રહે ત્યાં સુધી તે ત્યાં સ્વેચ્છાએ આનંદથી વિહાર કરે છે.

Verse 28

धौतपापे तु या नारी कुरुते प्राणसंक्षयम् । तत्क्षणादेव सा पार्थ पुरुषत्वमवाप्नुयात्

હે પાર્થ! ધૌતપાપે જે નારી પ્રાણત્યાગ કરે છે, તે તત્ક્ષણે પુરુષત્વ પ્રાપ્ત કરે છે—એવું કહેવાય છે।

Verse 29

अथ किं बहुनोक्तेन शुभं वा यदि वाशुभम् । तदक्षयफलं सर्वं धौतपापे कृतं नृप

હે નૃપ! વધુ શું કહું? શુભ હોય કે અશુભ, ધૌતપાપે કરેલું સર્વ કર્મ અક્ષય ફળ આપે છે।

Verse 30

संन्यसेन्नियमेनान्नं संन्यसेद्विषयादिकम् । फलमूलादिकं चैव जलमेकं न संत्यजेत्

નિયમપૂર્વક પક્વ અન્નનો ત્યાગ કરવો અને વિષયભોગાદિ પરિત્યજવા; ફળ-મૂળ વગેરે પર નિર્વાહ કરવો, પરંતુ એકમાત્ર જળનો ત્યાગ ન કરવો।

Verse 31

एवं यः कुरुते पार्थ रुद्रलोकं स गच्छति । तत्र भुक्त्वाखिलान्भोगाञ्जायते भुवि भूपतिः

હે પાર્થ! જે આ રીતે આચરણ કરે છે, તે રુદ્રલોકમાં જાય છે; ત્યાં સર્વ ભોગ ભોગવીને પછી પૃથ્વી પર રાજા બની જન્મે છે।

Verse 184

अध्याय

અધ્યાય। (આ અધ્યાય-સમાપ્તિ દર્શાવતું શીર્ષક/ચિહ્ન છે.)