Adhyaya 182

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो भृगुः श्रिया चैव समेतः कच्छपं गतः । अभिनन्द्य यथान्यायमुवाच वचनं शुभम्

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—પછી ભૃગુ શ્રી સાથે કચ્છપ પાસે ગયા. યથાવિધી અભિવાદન કરીને તેમણે શુભ વચન કહ્યું।

Verse 2

त्वया धृता धरा सर्वा तथा लोकाश्चराचराः । तथैव पुण्यभावत्वात्स्थितस्तत्र महामते

તમારા દ્વારા સમગ્ર ધરા ધારિત છે, તેમજ ચરાચર સહિત સર્વ લોક પણ. તમારા પુણ્યસ્વભાવના કારણે, હે મહામતે, તમે ત્યાં જ સુસ્થિર રીતે સ્થિત છો।

Verse 3

चातुर्विद्यस्य संस्थानं करोमि रमया सह । यदि त्वं मन्यसे देव तदादेशय मां विभो

હું રમા સાથે ચાતુર્વિદ્યાનું એક સંસ્થાન (આસન) સ્થાપવા ઇચ્છું છું. જો તમને તે યોગ્ય લાગે, હે દેવ, તો હે વિભો, મને આજ્ઞા આપો।

Verse 4

कूर्म उवाच । एवमेव द्विजश्रेष्ठ मम नामाङ्कितं पुरम् । भविष्यति महत्कालं ममोपरि सुसंस्थितम्

કૂર્મે કહ્યું—“એમ જ થશે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! મારા નામથી અંકિત એક નગર ઉત્પન્ન થશે. તે બહુ લાંબા સમય સુધી મારા ઉપર દૃઢ રીતે સુસ્થિત રહેશે।”

Verse 5

अचलं सुस्थिरं तात न भीः कार्या सुलोचने । एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं कच्छपस्य मुखाच्च्युतम्

“આ અચળ અને અત્યંત સ્થિર રહેશે, હે તાત! હે સુલોચને, ભય કરવાની જરૂર નથી।” કચ્છપના મુખમાંથી નીકળેલા આ શુભ વચન સાંભળી…

Verse 6

हृष्टस्तुष्टः श्रिया सार्द्धं पद्मयोनिसुतो भृगुः । अभीचि उदये प्राप्ते कृतकौतुकमङ्गलः

ત્યારે પદ્મયોનિ (બ્રહ્મા)ના પુત્ર ભૃગુ, શ્રી (લક્ષ્મી) સાથે હર્ષિત અને તૃપ્ત થઈ, અભીચિના ઉદયનો શુભ મુહૂર્ત આવતા, કૌતુક-કલશ આદિ મંગલવિધિઓ સંપન્ન કરવા લાગ્યો।

Verse 7

नन्दने वत्सरे माघे पञ्चम्यां भरतर्षभ । शस्ते तु ह्युत्तरायोगे कुम्भस्थे शशिमण्डले

નંદન સંવત્સરમાં, માઘ માસની પંચમી તિથિએ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ! શુભ ઉત્તરાયણ-યોગે, ચંદ્રમંડળ કુંભ રાશિમાં સ્થિત હતું…

Verse 8

रेवाया उत्तरे तीरे गम्भीरे चाभिवारुणि । प्रागुदक्प्रवणे देशे कोटितीर्थसमन्वितम्

રેવા (નર્મદા)ના ઉત્તર કાંઠે, ગહન અને જલસમૃદ્ધ પ્રદેશમાં, પૂર્વ અને જળ તરફ ઢળતા દેશમાં—કોટિતીર્થોથી સમન્વિત હતું।

Verse 9

क्रोशप्रमाणं तत्क्षेत्रं प्रासादशतसंकुलम् । अचिरेणैव कालेन तपोबलसमन्वितः । विचिन्त्य विश्वकर्माणं चकार भृगुसत्तमः

તે ક્ષેત્ર એક ક્રોશ જેટલું વિસ્તૃત અને સૈકડો પ્રાસાદોથી ભરેલું હતું. અલ્પ સમયમાં જ, તપોબલથી યુક્ત ભૃગુશ્રેષ્ઠે વિશ્વકર્માનું ધ્યાન કરી તેનું નિર્માણ કરાવ્યું।

Verse 10

ब्राह्मणा वेदविद्वांसः क्षत्रिया राज्यपालकाः । वैश्या वृत्तिरतास्तत्र शूद्राः शुश्रूषकास्त्रिषु

ત્યાં બ્રાહ્મણો વેદવિદ્વાન હતા, ક્ષત્રિયો રાજ્યના રક્ષક હતા, વૈશ્યો પોતાની વૃત્તિમાં રત હતા, અને શૂદ્રો ત્રણ (ઉચ્ચ વર્ણો)ની સેવામાં તત્પર હતા।

Verse 11

एवं श्रिया वृतं क्षेत्रं परमानन्दनन्दितम् । निर्मितं भृगुणा तात सर्वपातकनाशनम् । इति भृगुकच्छोत्पत्तिः

આ રીતે શ્રીથી આવૃત, પરમાનંદદાયક અને સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર તે ક્ષેત્ર, હે તાત! ભૃગુ દ્વારા નિર્મિત થયું. ઇતિ ભૃગુકચ્છોત્પત્તિ।

Verse 12

मार्कण्डेय उवाच । ततः कालेन महता कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । देवलोकं जगामाशु लक्ष्मीरृषिसमागमे

માર્કંડેયે કહ્યું—પછી ઘણો સમય વીતી ગયા બાદ, કોઈ મધ્યવર્તી કારણસર, ઋષિઓના સમાગમ સમયે લક્ષ્મી ત્વરિત દેવલોકમાં ગઈ।

Verse 13

समर्प्य कुञ्चिकाट्टालं भृगवे ब्रह्मवादिने । पालयस्व यथार्थं वै स्थानकं मम सुव्रत

ચાવી અને દ્વારરક્ષાનું કાર્ય બ્રહ્મવાદી ભૃગુને સોંપીને તેણીએ કહ્યું—હે સુવ્રત, મારા નિવાસસ્થાનનું ધર્માનુસાર યથાર્થ રક્ષણ કર।

Verse 14

देवकार्याण्यशेषाणि कृत्वा श्रीः पुनरागता । आजगाम रमा देवी भृगुकच्छं त्वरान्विता

દેવકાર્યો સર્વે નિઃશેષ કરીને શ્રી (રમા) ફરી પાછી આવી; ત્વરાવાળી દેવી રમા ભૃગુકચ્છે આવી પહોંચી।

Verse 15

प्रार्थितं कुञ्चिकाट्टालं स्वगृहं सपरिग्रहम् । भृगुर्यदा तदा पार्थ मिथ्या नास्ति तदा वदत

ચાવી અને કાંટો, તેમજ અધિકારসহ પોતાનું ઘર—જે માંગવામાં આવ્યું છે, ભૃગુ જ્યારે એમ કહે, ત્યારે હે પાર્થ (રાજન), ‘આ મિથ્યા નથી’ એમ કહેજે।

Verse 16

एव विवादः सुमहान्संजातश्च नरेश्वर । ममेति मम चैवेति परस्परसमागमे

આ રીતે, હે નરેશ્વર, પરસ્પર મળતાં જ ‘મારું! મારું જ!’ એમ કહેતાં અતિ મહાન વિવાદ ઊભો થયો।

Verse 17

ततः कालेन महता भृगुणा परमर्षिणा । चातुर्विद्यप्रमाणार्थं चकार महतीं स्थितिम्

પછી ઘણો સમય વીત્યા બાદ પરમર્ષિ ભૃગુએ ચાતુર્વિદ્યાના પ્રમાણ-માનક સ્થાપવા માટે એક મહાન વ્યવસ્થા રચી।

Verse 18

अस्मदीयं यथा सर्वं नगरं मृगलोचने । चातुर्विद्या द्विजाः सर्वे तथा जानन्ति सुन्दरि

હે મૃગલોચને સુન્દરી, જેમ આ સમગ્ર નગર આપણું કહેવાય છે, તેમ ચાતુર્વિદ્યામાં નિષ્ણાત સર્વ દ્વિજ પણ એમ જ જાણે છે, હે શુભે।

Verse 19

श्रीरुवाच । प्रमाणं मम विप्रेन्द्र चातुर्वण्या न संशयः । मदीयं वा त्वदीयं वा कथयन्तु द्विजोत्तमाः

શ્રીએ કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્ર, ચાતુર્વર્ણ્ય જ મારું પ્રમાણ છે; તેમાં શંકા નથી. આ મારું કે તારું તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ કહો।

Verse 20

ततः समस्तैर्विबुधैः सम्प्रधार्य परस्परम् । द्विधा तैर्वाक्स्थलं दृष्ट्वा ब्राह्मणा नृपसंहितम्

પછી સર્વ વિદ્વાનો પરસ્પર વિચારણા કરીને, બંને પક્ષ જોઈને, બ્રાહ્મણોએ રાજસભામાં નિર્ણય આપ્યો।

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि नोचुर्वै किंचिदुत्तरम् । अष्टादशसहस्रेषु भृगुकोपभयान्नृप । उक्तं च तालकं हस्ते यस्य तस्येदमुत्तरम्

અઢાર હજારોએ કશું ઉત્તર આપ્યું નહીં. અને તે અઢાર હજારમાં, હે નૃપ, ભૃગુના ક્રોધના ભયથી તેમણે કહ્યું—“જેના હાથમાં તાળક/કુંડી છે, આ તેનો જ; આ જ ઉત્તર (રાય) છે।”

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा तु सा देवी निगमं नैगमैः कृतम् । क्रोधेन महताविष्टा शशाप द्विजपुंगवान्

આ સાંભળીને—વિદ્વાનો દ્વારા રચાયેલો તે ‘નિગમ’—તે દેવી મહાક્રોધથી આવિષ્ટ થઈ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને શાપ આપ્યો।

Verse 23

श्रीदेव्युवाच । यस्मात्सत्यं समुत्सृज्य लोभोपहतमानसैः । मदीयं लोपितं स्थानं तस्माच्छृण्वन्तु मे गिरम्

શ્રીદેવી બોલ્યાં—‘સત્ય ત્યજી, લોભથી પીડિત મનવાળાઓએ મારું યોગ્ય સ્થાન લોપ્યું છે; તેથી તેઓ મારી વાણી સાંભળે।’

Verse 24

त्रिपौरुषा भवेद्विद्या त्रिपुरुषं न भवेद्धनम् । न द्वितीयस्तु वो वेदः पठितो भवति द्विजाः

‘વિદ્યા માત્ર ત્રણ પેઢી સુધી રહેશે, પણ ધન ત્રણ પુરુષ સુધી પણ ટકશે નહીં. અને હે દ્વિજોઃ તમારાથી બીજો વેદ પાઠિત નહીં થાય।’

Verse 25

गृहाणि न द्विभौमानि न च भूतिः स्थिरा द्विजाः । पक्षपातेन वो धर्मो न च निःश्रेयभावतः

‘તમારા ઘરો દ્વિભૌમ રૂપે દૃઢ નહીં રહે, અને હે દ્વિજોઃ તમારી ભુતિ (સમૃદ્ધિ) સ્થિર નહીં રહે. તમારો ધર્મ પક્ષપાતથી ચાલશે, નિઃશ્રેયસના ભાવથી નહીં।’

Verse 26

इष्टो गोत्रजनः कश्चिल्लोभेनावृतमानसः । न च द्वैधं परित्यज्य ह्येकं सत्यं भविष्यति

‘લોભથી ઢંકાયેલ મનવાળો કોઈ પ્રિય ગોત્રજન પણ ઊભો થશે. અને દ્વૈધતા ત્યજીયા વિના એકનિષ્ઠ સત્ય પ્રગટ નહીં થાય।’

Verse 27

अद्यप्रभृति सर्वेषामहङ्कारो द्विजन्मनाम् । न पिता पुत्रवाक्येन न पुत्रः पितृकर्मणि

આજથી સર્વ દ્વિજોમાં અહંકાર જ પ્રબળ થશે. પિતા પુત્રના વચનને નહીં માને અને પુત્ર પણ પિતૃકર્મમાં પ્રવૃત્ત નહીં થાય।

Verse 28

अहङ्कारकृताः सर्वे भविष्यन्ति न संशयः । इति शप्त्वा रमादेवी तदैव च दिवं ययौ

બધા જ અહંકારવશ બનશે—એમાં શંકા નથી. એમ શાપ આપી રમા દેવી તત્કાળ સ્વર્ગે ગઈ।

Verse 29

ततो गतायां वै लक्ष्म्यां देवा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । क्रोधलोभमिदं स्थानं तेऽपि चोक्त्वा दिवं ययुः

પછી લક્ષ્મી ગયા પછી નિર્મળ દેવો અને બ્રહ્મર્ષિઓ બોલ્યા—‘આ સ્થાન ક્રોધ અને લોભથી ભરેલું છે’; એમ કહી તેઓ પણ સ્વર્ગે ગયા।

Verse 30

गतां दृष्ट्वा ततो देवीमृषींश्चैव तपोधनान् । भृगुश्च परमेष्ठी स विषादमगमत्परम् । प्रसादयामास पुनः शङ्करं त्रिपुरान्तकम्

દેવીને જતા અને તપોધન ઋષિઓને પણ વિદાય થતા જોઈ પરમેષ્ઠી ભૃગુ અત્યંત શોકમાં પડ્યા. પછી તેમણે ફરી ત્રિપુરાંતક શંકરને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો।

Verse 31

तपसा महता पार्थ ततस्तुष्टो महेश्वरः । उवाच वचनं काले हर्षयन् भृगुसत्तमम्

હે પાર્થ, મહાન તપથી પ્રસન્ન થયેલા મહેશ્વરે યોગ્ય સમયે વચન કહ્યું, જેથી શ્રેષ્ઠ મુનિ ભૃગુ હર્ષિત થયા।

Verse 32

किं विषण्णोऽसि विप्रेन्द्र किं वा सन्तापकारणम् । मयि प्रसन्नेऽपि तव ह्येतत्कथय मेऽनघ

હે વિપ્રેન્દ્ર! તું કેમ વિષણ্ণ છે? તારા સંતાપનું કારણ શું છે? હું તારા પર પ્રસન્ન છું, છતાં હે અનઘ, એ મને કહો.

Verse 33

भृगुरुवाच । शापयित्वा द्विजान्सर्वान्पुरा लक्ष्मीर्विनिर्गता । अपवित्रमिदं चोक्त्वा ततो देवा विनिर्गताः

ભૃગુએ કહ્યું—પૂર્વે સર્વ દ્વિજોને શાપ આપી લક્ષ્મી દેવી પ્રસ્થાન કરી. પછી ‘આ અપવિત્ર છે’ એમ કહી દેવતાઓ પણ ત્યાંથી નીકળી ગયા.

Verse 34

ईश्वर उवाच । पुरा मया यथा प्रोक्तं तत्तथा न तदन्यथा । क्रोधस्थानमसंदेहं तथान्यदपि तच्छृणु

ઈશ્વરે કહ્યું—પૂર્વે મેં જેમ કહ્યું હતું તેમ જ છે; અન્યથા નથી. આ નિઃસંદેહ ક્રોધસ્થાન છે; અને તેના વિષે બીજી વાત પણ સાંભળો.

Verse 35

तत्र स्थानसमुद्भूता महद्भयविवर्जिताः । ब्राह्मणा मत्प्रसादेन भविष्यन्ति न संशयः

ત્યાં તે સ્થાનમાંથી જ ઉત્પન્ન થયેલા બ્રાહ્મણો મહાભયથી રહિત થઈ મારા પ્રસાદથી નિશ્ચયે થશે; તેમાં સંશય નથી.

Verse 36

वेदविद्याव्रतस्नाताः सर्वशास्त्रविशारदाः । येऽपि ते शतसाहस्रास्त्वरिता ह्यागतास्त्विह

વેદવિદ્યામાં નિપુણ, વ્રતોનું અનુષ્ઠાન કરી સ્નાન-સંસ્કારથી શુદ્ધ, અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં વિશારદ—એવા તે લાખોની સંખ્યાવાળા પણ ત્વરાથી અહીં આવ્યા છે.

Verse 37

अपठस्यापि मूर्खस्य सर्वावस्थां गतस्य च । उत्तरादुत्तरं शक्रो दातुं न तु भृगूत्तम

અપઠિત, મૂર્ખ અને સર્વ અવસ્થામાં પડેલા મનુષ્યને પણ—ઇન્દ્ર સતત ઉત્તરોત્તર શ્રેષ્ઠ વરદાન આપી શકતો નથી; પરંતુ હે ભૃગુત્તમ, તમે તો તેથી પણ પરમ વર આપી શકો છો.

Verse 38

कोटितीर्थमिदं स्थानं सर्वपापप्रणाशनम् । अद्यप्रभृति विप्रेन्द्र भविष्यति न संशयः

આ સ્થાન ‘કોટિતીર્થ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે, સર્વ પાપોનો નાશ કરનારું. હે વિપ્રેન્દ્ર, આજથી નિઃસંદેહ એમ જ થશે.

Verse 39

मत्प्रसादाद्देवगणैः सेवितं च भविष्यति । भृगुक्षेत्रे मृता ये तु कृमिकीटपतंगकाः

મારા પ્રસાદથી આ સ્થાન દેવગણો દ્વારા પણ સેવિત અને પૂજિત થશે. અને ભૃગુક્ષેત્રમાં જે કૃમિ, કીટ અને પતંગ વગેરે મરે છે…

Verse 40

वासस्तेषां शिवे लोके मत्प्रसादाद्भविष्यति । वृषखाते नरः स्नात्वा पूजयित्वा महेश्वरम्

મારા પ્રસાદથી તેમનું નિવાસ શિવલોકમાં થશે. અને જે મનુષ્ય વૃષખાતમાં સ્નાન કરીને મહેશ્વરની પૂજા કરે છે…

Verse 41

सर्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम् । भृगुतीर्थे नरः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः

તે નિઃસંદેહ સર્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. ભૃગુતીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્યે પિતૃઓ અને દેવતાઓને તર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 42

तस्य ते द्वादशाब्दानि शान्तिं गच्छन्ति तर्पिताः । दधिक्षीरेण तोयेन घृतेन मधुना सह

આ રીતે તૃપ્ત કરાયેલા પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી શાંતિને પામે છે. દહીં‑દૂધ મિશ્રિત જળથી, ઘીથી તથા મધુ સહિત તર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 43

ये स्नपन्ति विरूपाक्षं तेषां वासस्त्रिविष्टपे । मत्प्रसादाद्द्विजश्रेष्ठ सर्वदेवानुसेवितम्

જે વિરূপાક્ષને સ્નાન કરાવે અને પોતે પણ સ્નાન કરે, તેમનો નિવાસ ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) માં થાય છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મારા પ્રસાદથી તે લોક સર્વ દેવોથી સેવિત છે.

Verse 44

भविष्यति भृगुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रादिभिः समम् । मार्तण्डग्रहणे प्राप्ते यवं कृत्वा हिरण्मयम्

ભૃગુક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્ર વગેરે સમાન પુણ્યક્ષેત્ર બનશે. સૂર્યગ્રહણ સમયે યવને સુવર્ણમય કરીને દાનરૂપે અર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 45

दत्त्वा शिरसि यः स्नाति भृगुक्षेत्रे द्विजोत्तम । अविचारेण तं विद्धि संस्नातं कुरुजाङ्गले

હે દ્વિજોત્તમ, જે ભૃગુક્ષેત્રમાં શિરે વિધિપૂર્વક અર્પણ કરીને સ્નાન કરે, તેને નિઃસંદેહ જાણો—તે કુરુજાંગલ (કુરુક્ષેત્ર) માં સાચે સ્નાત થયો છે.

Verse 46

अहं चैव वसिष्यामि अम्बिका च मम प्रिया । सर्वदुःखापहा देवी नाम्ना सौभाग्यसुन्दरी

હું પણ અહીં જ નિવાસ કરીશ અને મારી પ્રિયા અંબિકા પણ. તે દેવી સર્વ દુઃખોને હરનાર છે અને ‘સૌભાગ્યસુંદરી’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 47

वसिष्यामि तया देव्या सहितो भृगुकच्छके । एवमुक्त्वा स्थितो देवो भृगुकच्छेऽम्बिका तथा

હું તે દેવીએ સહ ભૃગુકચ્છમાં નિવાસ કરીશ. એમ કહી ભગવાન ભૃગુકચ્છમાં જ સ્થિર રહ્યા અને અંબિકાએ પણ ત્યાં જ નિવાસ કર્યો.

Verse 48

भृगुस्तु स्वपुरं प्रायाद्ब्रह्मघोषनिनादितम् । ऋग्यजुःसामघोषेण ह्यथर्वणनिनादितम्

પછી ભૃગુ પોતાના નગરમાં ગયા; તે બ્રહ્મઘોષથી ગુંજતું હતું—ઋગ્, યજુઃ, સામના જપઘોષથી તથા અથર્વણ મંત્રનિનાદથી પણ પ્રતિધ્વનિત.

Verse 49

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा वृषमुत्सृजते नरः । स याति शिवसायुज्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

તે તીર્થમાં જે મનુષ્ય સ્નાન કરીને વૃષભનો ઉત્સર્ગ (ધર્મદાન) કરે છે, તે શિવસાયુજ્યને પામે છે—એમ શંકરે કહ્યું.

Verse 50

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा चैत्रे मासि समाचरेत् । दद्याच्च लवणं विप्रे पूज्य सौभाग्यसुन्दरीम्

તે તીર્થમાં જે ચૈત્ર માસે સ્નાન કરીને વિધિપૂર્વક વ્રત આચરે, તે બ્રાહ્મણને લવણદાન આપે અને સૌભાગ્યસુંદરીની પૂજા કરે.

Verse 51

गोभूहिरण्यं विप्रेभ्यः प्रीयेतां ललिताशिवौ । न दुःखं दुर्भगत्वं च वियोगं पतिना सह

બ્રાહ્મણોને ગાય, ભૂમિ અને સોનું દાન કરવાથી લલિતા અને શિવ પ્રસન્ન થાય. ત્યાર પછી ન દુઃખ રહે, ન દુર્ભાગ્ય, અને પતિથી વિયોગ પણ ન થાય.

Verse 52

प्राप्नोति नारी राजेन्द्र भृगुतीर्थाप्लवेन च । यस्तु नित्यं भृगुं देवं पश्येद्वै पाण्डुनन्दन

હે રાજેન્દ્ર, ભૃગુ-તીર્થમાં સ્નાન કરવાથી સ્ત્રી પણ તે પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે. અને જે નિત્ય દેવ ભૃગુનું દર્શન કરે છે, હે પાંડુનંદન—

Verse 53

आ ब्रह्मसदनं यावत्तत्रस्थैर्दैवतैः सह । यत्फलं समवाप्नोति तच्छृणुष्व नृपोत्तम

બ્રહ્માના સદન સુધી, ત્યાં નિવાસ કરતા દેવતાઓ સહિત, જે ફળ તે પ્રાપ્ત કરે છે—તે સાંભળ, હે નૃપોત્તમ।

Verse 54

सुवर्णशृङ्गीं कपिलां पयस्विनीं साध्वीं सुशीलां तरुणीं सवत्साम् । दत्त्वा द्विजे सर्वव्रतोपपन्ने फलं च यत्स्यात्तदिहैव नूनम्

સુવર્ણ શિંગવાળી કપિલા ગાય, દૂધથી સમૃદ્ધ, શાંત, સુશીલ, યુવાન અને વાછરડાંসহ—સર્વવ્રતસંપન્ન બ્રાહ્મણને દાન આપવાથી—જે પુણ્યફળ થાય છે તે નિશ્ચયે અહીં જ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 55

समाः सहस्राणि तु सप्त वै जले म्रियेल्लभेद्द्वादशवह्निमध्ये । त्यजंस्तनुं शूरवृत्त्या नरेन्द्र शक्रातिथ्यं याति वै मर्त्यधर्मा

હે નરેન્દ્ર, જે મર્ત્ય શૂરધર્મ અનુસાર દેહ ત્યાગે—જળમાં સાત સહસ્ર વર્ષ મરી રહે કે દ્વાદશ અગ્નિઓની વચ્ચે—તે શક્ર (ઇન્દ્ર)ના અતિથિ બનવાનો સન્માન પામે છે।

Verse 56

आख्यानमेतच्च सदा यशस्यं स्वर्ग्यं धन्यं पुत्र्यमायुष्यकारि । शृण्वंल्लभेत्सर्वमेतद्धि भक्त्या पर्वणि पर्वण्याजमीढस्सदैव

આ આખ્યાન સદા યશ આપનારું, સ્વર્ગપ્રદ, ધન્ય, મંગલમય, પુત્રદાયક અને આયુષ્યવર્ધક છે. જે તેને ભક્તિથી સાંભળે—વિશેષ કરીને પર્વદિવસો અને પવિત્ર અવસરોમાં—તે આ બધાં ફળો નિશ્ચયે પામે છે, હે અજમીઢવંશજ।

Verse 57

संन्यासं कुरुते यस्तु भृगुतीर्थे विधानतः । स मृतः परमं स्थानं गच्छेद्वै यच्च दुर्लभम्

જે વિધાનપૂર્વક ભૃગુતીર્થમાં સંન્યાસ ગ્રહણ કરે છે, તે મૃત્યુ પછી દુર્લભ એવા પરમ ધામને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 58

एतच्छ्रुत्वा भृगुश्रेष्ठो देवदेवेन भाषितम् । प्रहृष्टवदनो भूत्वा तत्रैव संस्थितो द्विजः

દેવોના દેવ દ્વારા કહેલા આ વચનો સાંભળી ભૃગુશ્રેષ્ઠ દ્વિજ આનંદિતમુખ થયો અને ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો.

Verse 59

तिरोभावं गते देवे भृगुः श्रेष्ठो द्विजोत्तमः । स्वमूर्ति तत्र मुक्त्वा तु ब्रह्मलोकं जगाम ह

દેવ અંતર્ધાન થયા પછી, દ્વિજોમાં ઉત્તમ એવા ભૃગુશ્રેષ્ઠે ત્યાં જ દેહ ત્યજી બ્રહ્મલોકમાં ગમન કર્યું.

Verse 60

भृगुकच्छस्य चोत्पत्तिः कथिता तव पाण्डव । संक्षेपेण महाराज सर्वपामप्रणाशनी

હે પાંડવ મહારાજ! ભૃગુકચ્છની ઉત્પત્તિ તને સંક્ષેપમાં કહી છે; આ કથા સર્વ પાપનો નાશ કરનારી છે.

Verse 61

एतत्पुण्यं पापहरं क्षेत्रं देवेन कीर्तितम् । चतुर्युगसहस्रेण पितामहदिनं स्मृतम्

આ પુણ્યમય, પાપહર ક્ષેત્ર દેવ દ્વારા કીર્તિત છે; અને પિતામહ (બ્રહ્મા) નો એક દિવસ ચતુર્યુગોના સહસ્ર ચક્રો જેટલો સ્મૃત છે.

Verse 62

प्राप्ते ब्रह्मदिने विप्रा जायते युगसम्भवः । न पश्यामि त्विदं क्षेत्रमिति रुद्रः स्वयं जगौ

હે વિપ્રો! બ્રહ્મદિન પ્રાપ્ત થતાં યુગો ફરી પ્રગટ થાય છે; છતાં રુદ્રે સ્વયં કહ્યું—“આ પવિત્ર ક્ષેત્રને હું કદી દૃષ્ટિમાંથી દૂર કરતો નથી।”

Verse 63

यः शृणोति त्विदं भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । स याति परमं लोकमिति रुद्रः स्वयं जगौ

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક આ સાંભળે—સ્ત્રી હોય કે પુરુષ—તે પરમ લોકને પામે છે; એમ રુદ્રે સ્વયં કહ્યું।

Verse 64

देवखाते नरः स्नात्वा पिण्डदानादिसत्क्रियाम् । यां करोति नृपश्रेष्ठ तामक्षयफलां विदुः

હે નૃપશ્રેષ્ઠ! દેવખાતે સ્નાન કરીને મનુષ્ય જે પિંડદાન આદિ સત્ક્રિયા કરે છે, તે અક્ષય ફળ આપતી કહેવાય છે।

Verse 65

य इमं शृणुयाद्भक्त्या भृगुकच्छस्य विस्तरम् । कोटितीर्थफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

જે ભક્તિથી ભૃગુકચ્છનો આ વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળે છે, તેને કરોડો તીર્થોના ફળ સમાન પુણ્ય મળે છે; તેમાં શંકા નથી।

Verse 182

अध्याय

અધ્યાય (અધ્યાય-ચિહ્ન)।