Adhyaya 181

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि भृगुतीर्थस्य विस्तरम् । यं श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હવે આગળ હું ભૃગુતીર્થનું વિસ્તૃત વર્ણન કરીશ; તેને સાંભળવાથી બ્રાહ્મણહંતક કે ગોહંતક પણ સર્વ મહાપાતકોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 2

तत्र तीर्थे तु विख्यातं वृषखातमिति श्रुतम् । भृगुणा तत्र राजेन्द्र तपस्तप्तं पुरा किल

તે તીર્થમાં ‘વૃષખાત’ નામે પ્રસિદ્ધ સ્થાન પણ શ્રુતિમાં સાંભળવામાં આવે છે. હે રાજેન્દ્ર, પ્રાચીનકાળે ત્યાં ભૃગુ મુનિએ તપ કર્યું હતું.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । भृगुकच्छे स विप्रेन्द्रो निवसन् केन हेतुना । तपस्तप्त्वा सुविपुलं परां सिद्धिमुपागतः

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—હે મુનિવર, તે વિપ્રેન્દ્ર ભૃગુકચ્છમાં કયા હેતુથી નિવાસ કરતો હતો? અને અતિ વિશાળ તપ કરીને તેણે પરમ સિદ્ધિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરી?

Verse 4

को वा वृष इति प्रोक्तस्तत्खातं येन खानितम् । एतत्सर्वं यथान्यायं कथयस्व ममानघ

અને ‘વૃષ’ નામે કોને કહેવામાં આવે છે? તથા તે ‘ખાત’ કોના દ્વારા ખોદવામાં આવ્યું? હે અનઘ, આ બધું યોગ્ય રીતે અને ક્રમસર મને કહો.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष प्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—હે મહારાજ, તમે જે પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, તેનું સર્વ હું કહેશ. હે નૃપ, એકાગ્ર મનથી સાંભળો.

Verse 6

षष्ठस्तु ब्रह्मणः पुत्रो मानसो भृगुसत्तमः । तपश्चचार विपुलं श्रीवृते क्षेत्र उत्तमे

બ્રહ્માના છઠ્ઠા પુત્ર, માનસજ ઋષિશ્રેષ્ઠ ભૃગુએ ‘શ્રીવૃત’ નામના ઉત્તમ ક્ષેત્રમાં અતિ વિશાળ તપ કર્યું.

Verse 7

दिव्यं वर्षसहस्रं तु संशुष्को मुनिसत्तमः । निराहारो निरानन्दः काष्ठपाषाणवत्स्थितः

દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી તે મુનિશ્રેષ્ઠ શોષાઈ કૃશ થયો; નિરાહાર, નિરાનંદ રહી કાષ્ઠ-પાષાણ સમો અચળ ઊભો રહ્યો।

Verse 8

ततः कदाचिद्देवेशो विमानवरमास्थितः । उमया सहितः श्रीमांस्तेन मार्गेण चागतः

પછી ક્યારેક દેવેશ્વર શ્રીમાન્ શ્રેષ્ઠ વિમાન પર આરૂઢ થઈ, ઉમાસહિત એ જ માર્ગે ત્યાં આવ્યા।

Verse 9

दृष्ट्वा तत्र महाभागं भृगुं वल्मीकवत्स्थितम् । उवाच देवी देवेशं किमिदं दृश्यते प्रभो

ત્યાં વલ્મીકમાં સ્થિત હોય તેમ મહાભાગ ભૃગુને જોઈ દેવી દેવેશ્વરને બોલી— “પ્રભો, આ શું અદ્ભુત દૃશ્ય દેખાય છે?”

Verse 10

ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम महादेवि तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु मम ध्यानपरायणः

ઈશ્વરે કહ્યું— “મહાદેવી, આ ભૃગુ નામનો ઋષિ છે. અતિ દારુણ તપ કરી, દિવ્ય હજાર વર્ષથી તે મારા ધ્યાનમાં પરાયણ છે.”

Verse 11

जलबिन्दु कुशाग्रेण मासे मासे पिबेच्च सः । संवत्सरशतं साग्रं तिष्ठते च वरानने

“માસે માસે તે કુશાગ્ર પરથી જળનો માત્ર એક બિંદુ પીવે; હે વરાનને, આ રીતે તે સો વર્ષથી થોડું વધુ સમય સ્થિર રહ્યો છે.”

Verse 12

तच्छ्रुत्वा वचनं गौरी क्रोधसंवर्तितेक्षणा । उवाच देवी देवेशं शूलपाणिं महेश्वरम्

તે વચન સાંભળીને ગૌરીની આંખો ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ; ત્યારે દેવીએ દેવેશ, ત્રિશૂલધારી મહેશ્વરને કહ્યું।

Verse 13

सत्यमुग्रोऽसि लोके त्वं ख्यापितो वृषभध्वज । निष्कारुण्यो दुराराध्यः सर्वभूतभयंकरः

સત્ય છે, હે વૃષભધ્વજ! લોકમાં તું ઉગ્ર તરીકે પ્રસિદ્ધ છે—કરુણાવિહિન, દુર્આરાધ્ય, અને સર્વ ભૂતોને ભયંકર।

Verse 14

दिव्यं वर्षसहस्रं तु ध्यायमानस्य शङ्करम् । ब्राह्मणस्य वरं कस्मान्न प्रयच्छसि शंस मे

હે શંકર! તે બ્રાહ્મણ દિવ્ય સહસ્ર વર્ષથી તારો ધ્યાન કરે છે; તો તું તેને વર કેમ આપતો નથી? મને કહો।

Verse 15

एवमुक्तोऽथ देवेशः प्रहस्य गिरिनन्दिनीम् । उवाच नरशार्दूल मेघगम्भीरया गिरा

આ રીતે કહેવાતા દેવેશે હસી ને, હે નરશાર્દૂલ, મેઘગંભીર વાણીથી ગિરિનંદિનીને કહ્યું।

Verse 16

स्त्री विनश्यति गर्वेण तपः क्रोधेन नश्यति । गावो दूरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमाः

સ્ત્રી ગર્વથી વિનાશ પામે છે, તપ ક્રોધથી નાશ પામે છે; ગાયો દૂર ચરવાથી હાનિ પામે છે, અને શૂદ્રાન્નથી દ્વિજોત્તમોની શ્રેષ્ઠતા ક્ષીણ થાય છે।

Verse 17

क्रोधान्वितो द्विजो गौरी तेन सिद्धिर्न विद्यते । वर्षायुतैस्तथा लक्षैर्न किंचित्कारणं प्रिये

હે ગૌરી! ક્રોધથી યુક્ત દ્વિજને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થતી નથી. પ્રિયે, અયુત અને લાખો વર્ષો વીતી જાય તોય સફળતાનું સાચું કારણ બનતું નથી.

Verse 18

एवम्भूतस्य तस्यापि क्रोधस्य चरितं महत् । एवमुक्त्वा ततः शम्भुर्वृषं दध्यौ च तत्क्षणे

આ રીતે ક્રોધનું મહાન પ્રભાવ અને પરિણામ છે. એમ કહીને શંભુએ તે ક્ષણે જ પોતાના વૃષભનું ધ્યાન કર્યું.

Verse 19

वृषो हि भगवन्ब्रह्मा वृषरूपी महेश्वरः । ध्यानप्राप्तः क्षणादेव गर्जयन् वै मुहुर्मुहुः

એ વૃષભ ખરેખર ભગવાન બ્રહ્મા જ હતો; અને મહેશ્વર સ્વયં વૃષરૂપ ધારણ કરીને ધ્યાનથી ક્ષણમાં જ પ્રગટ થયા—વારંવાર ગર્જના કરતા.

Verse 20

किं करोमि सुरश्रेष्ठ ध्यातः केनैव हेतुना । करोमि कस्य निधनमकाले परमेश्वर

હે સુરશ્રેષ્ઠ! હું શું કરું? કયા કારણે ધ્યાન દ્વારા મને બોલાવવામાં આવ્યો છે? હે પરમેશ્વર, કોનું અકાળ નિધન કરું?

Verse 21

ईश्वर उवाच । कोपयस्व द्विजश्रेष्ठं गत्वा त्वं भृगुसत्तमम् । येन मे श्रद्दधत्येषा गौरी लोकैकसुन्दरी

ઈશ્વરે કહ્યું—તું જઈને દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ ભૃગુને ક્રોધિત કર, જેથી લોકૈકસુંદરી ગૌરી મારા પર શ્રદ્ધા ધરે.

Verse 22

एतच्छ्रुत्वा वृषो गत्वा धर्षणार्थं द्विजोत्तमम् । नर्मदायास्तटे रम्ये समीपे चाश्रमे भृगुः

આ સાંભળીને તે વૃષભ (બળદ) શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણનું અપમાન કરવા માટે ગયો. નર્મદાના રળિયામણા કિનારે, ભૃગુ ઋષિના આશ્રમની પાસે તે પહોંચ્યો.

Verse 23

ततः शृङ्गैर्गृहीत्वा तु प्रक्षिप्तो नर्मदाजले । ततः क्रुद्धो भृगुस्तत्र दण्डहस्तो महामुनिः

પછી તેણે શિંગડાઓ વડે પકડીને તેમને નર્મદાના જળમાં ફેંકી દીધા. ત્યારે હાથમાં દંડ ધારણ કરેલા મહામુનિ ભૃગુ ત્યાં અત્યંત ક્રોધિત થયા.

Verse 24

पशुवत्ते वधिष्यामि दण्डघातेन मस्तके । शिखायज्ञोपवीते च परिधानं वरासने

પશુની જેમ લાકડીના પ્રહારથી તારું મસ્તક ફોડીને હું તારો વધ કરીશ. શિખા અને જનોઈ ધારણ કરેલા, ઉત્તમ વસ્ત્રો પહેરેલા હું છું.

Verse 25

सुसंवृतं कृतं तेन धावन्वै पृष्ठतो ब्रवीत्

એમ નિશ્ચય કરીને તેઓ તેની પાછળ દોડ્યા અને પાછળથી બોલ્યા.

Verse 26

भृगुरुवाच । पापकर्मन्दुराचार कथं यास्यसि मे वृष । अवमानं समुत्पाद्य कृत्वा गर्तं खुरैस्तथा

ભૃગુ બોલ્યા: 'હે પાપકર્મી! દુરાચારી બળદ! મારું અપમાન કરીને અને ખરીઓ વડે ખાડો કરીને તું મારાથી બચીને ક્યાં જઈશ?'

Verse 27

गर्जयित्वा महानादं ततो विप्रमपातयत् । आत्मानं पातितं ज्ञात्वा वृषेण परमेष्ठिना

મહાનાદથી ગર્જના કરીને તેણે પછી તે બ્રાહ્મણને પાડી દીધો. અને પોતે પરમેષ્ઠિના વૃષભ દ્વારા પાતિત થયો છે એમ જાણતાં—

Verse 28

भृगुः क्रोधेन जज्वाल हुताहुतिरिवानलः । करे गृह्य महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम्

ભૃગુ ક્રોધથી એવી રીતે પ્રજ્વલિત થયા, જાણે આહુતિઓથી પોષાયેલ અગ્નિ. તેમણે હાથમાં એક મહાદંડ ધારણ કર્યો—જાણે બીજો બ્રહ્મદંડ.

Verse 29

हन्तुकामो वृषं विप्रोऽभ्यधावत युधिष्ठिर । धावमानं ततो दृष्ट्वा स वृषः पूर्वसागरे

હે યુધિષ્ઠિર, વૃષભને મારવાની ઇચ્છાથી તે બ્રાહ્મણ તેની પાછળ દોડ્યો. તેને ધાવતો જોઈ તે વૃષભ પૂર્વ સમુદ્ર તરફ ભાગી ગયો.

Verse 30

जम्बूद्वीपं कुशां क्रौञ्चं शाल्मलिं शाकमेव च । गोमेदं पुष्करं प्राप्तः पूर्वतो दक्षिणापथम्

તે જંબૂદ્વીપ, કુશા, ક્રૌંચ, શાલ્મલી અને શાક—તથા ગોમેદ અને પુષ્કર—એ બધાં સુધી પહોંચ્યો; અને પૂર્વથી દક્ષિણ માર્ગે આગળ વધ્યો.

Verse 31

उत्तरं पश्चिमं चैव द्वीपाद्द्वीपं नरेश्वर । पातालं सुतलं पश्चाद्वितलं च तलातलम्

હે નરેશ્વર, તે ઉત્તર અને પશ્ચિમ તરફ પણ દ્વીપેથી દ્વીપે ગયો; પછી પાતાળ અને સુતલ, અને ત્યારબાદ વિતલ તથા તલાતલ સુધી પહોંચ્યો.

Verse 32

तामिस्रमन्धतामिस्रं पातालं सप्तमं ययौ । ततो जगाम भूर्लोकं प्राणार्थी स वृषोत्तमः

તે તામિસ્ર અને અંધતામિસ્ર નરકોમાં જઈ સાતમા પાતાળ સુધી પહોંચ્યો. પછી પ્રાણરક્ષાની ઇચ્છાથી તે ઉત્તમ વૃષભ ભૂલોકમાં પાછો આવ્યો।

Verse 33

भुवः स्वश्चैव च महस्तपः सत्यं जनस्तथा । अनुगम्यमानो विप्रेण न शर्म लभते क्वचित्

તે ભુવઃ, સ્વઃ, મહઃ, તપઃ, સત્ય અને જન લોક સુધી ગયો; પરંતુ બ્રાહ્મણના પીછા કરતાં પણ તેને ક્યાંય શાંતિ મળી નહિ।

Verse 34

पापं कृत्वैव पुरुषः कामक्रोधबलार्दितः । ततो जगाम शरणं ब्रह्माणं विष्णुमेव च

કામ અને ક્રોધના બળથી પીડિત થઈ પાપ કરનાર પુરુષ પછી શરણ માટે બ્રહ્મા તથા વિષ્ણુ પાસે ગયો।

Verse 35

इन्द्रं चन्द्रं तथादित्यैर्याम्यवारुणमारुतैः । यदा सर्वैः परित्यक्तो लोकालोकैः सुरेश्वरैः

તે ઇન્દ્ર, ચન્દ્ર અને આદિત્યો પાસે ગયો; તેમજ યમ, વરુણ અને મરુતોના અધિપતિઓ પાસે પણ ગયો. પરંતુ જ્યારે લોકો અને દિશાઓના સર્વ દેવાધિપતિઓએ તેને ત્યજી દીધો...

Verse 36

तदा देवं नमस्कृत्वा रक्ष रक्षस्व चाब्रवीत् । वध्यमानं महादेवो भृगुणा परमेष्ठिना

ત્યારે તેણે દેવને નમસ્કાર કરીને આર્ત સ્વરે કહ્યું—“રક્ષા કરો, રક્ષા કરો!” પરમેષ્ઠિ ભૃગુ દ્વારા વધ થતો હતો ત્યારે મહાદેવે તેને જોયો।

Verse 37

सर्वलोकैः परित्यक्तमनाथमिव तं प्रभो । दृष्ट्वा श्रान्तं वृषं देवः पतितं चरणाग्रतः

હે પ્રભુ! સર્વ લોકોથી પરિત્યક્ત, અનાથ સમાન તે થાકેલા વૃષભને પોતાના ચરણાગ્રે પડેલો જોઈ દેવ કરુણાથી દ્રવિત થયા।

Verse 38

ततः प्रोवाच भगवान् स्मितपूर्वमिदं वचः

ત્યારબાદ ભગવાને પ્રથમ સ્મિત કરીને આ વચન ઉચ્ચાર્યાં।

Verse 39

ईश्वर उवाच । पश्य देवि महाभागे शमं विप्रस्य सुन्दरि

ઈશ્વરે કહ્યું—હે મહાભાગ્યવતી સુન્દરી દેવી! જો, આ વિપ્રની શાંતિને નિહાળો।

Verse 40

पार्वत्युवाच । यावद्विप्रो न चास्माकं कुप्यते परमेश्वर । तावद्वरं प्रयच्छाशु यदि चेच्छसि मत्प्रियम्

પાર્વતીએ કહ્યું—હે પરમેશ્વર! જ્યાં સુધી આ વિપ્ર આપણાં પર ક્રોધિત ન થાય, ત્યાં સુધી તેને શીઘ્ર વર આપો, જો તમે મારું પ્રિય કરવા ઇચ્છો।

Verse 41

ततो भस्मी जटी शूली चन्द्रार्धकृतशेखरः । उमार्द्धदेहो भगवान्भूत्वा विप्रमुवाच ह

ત્યારબાદ ભસ્મલિપ્ત, જટાધારી, શૂલધારી, અર્ધચંદ્રશેખર અને ઉમાના અર્ધદેહવાળા ભગવાન બની તેમણે તે વિપ્રને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 42

भोभो द्विजवरश्रेष्ठ क्रोधस्ते न शमं गतः । यस्मात्तस्मादिदं तात क्रोधस्थानं भविष्यति

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજવર! તારો ક્રોધ હજી શમ્યો નથી. તેથી, હે તાત, આ સ્થાન ‘ક્રોધસ્થાન’—ક્રોધનું ધામ—રૂપે પ્રસિદ્ધ થશે.

Verse 43

ततो दृष्ट्वा च तं शम्भुं भृगुः श्रेष्ठं त्रिलोचनम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं स्तोत्रमुदैरयत्

પછી શ્રેષ્ઠ ત્રિનેત્ર શંભુને જોઈ ભૃગુ ઘૂંટણિયે ધરતી પર પડી નમસ્કાર કરી આ સ્તોત્ર ઉચ્ચાર્યું.

Verse 44

भृगुरुवाच । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं भूतिदं भयातीतम् । भवभीतो भुवनपते विज्ञप्तुं किंचिदिच्छामि

ભૃગુ બોલ્યા—હે ભૂતનાથ, ભવનો ઉદ્ભવ, સમૃદ્ધિદાતા અને ભયાતીત! હું સંસાર-ભવથી ભયભીત થઈ, હે ભુવનપતે, એક નાની વિનંતી રજૂ કરવા ઇચ્છું છું.

Verse 45

त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं का शक्तिर्मानुषस्यास्य । वासुकिरपि न तावद्वक्तुं वदनसहस्रं भवेद्यस्य

તમારા ગુણસમૂહને વર્ણવવાની શક્તિ આ તુચ્છ માનવમાં ક્યાં? સહસ્ર મુખો ધરાવતો વાસુકિ પણ તેને પૂર્ણ રીતે કહી શકતો નથી.

Verse 46

भक्त्या तथापि शङ्कर शशिधर करजालधवलिताशेष । स्तुतिमुखरस्य महेश्वर प्रसीद तव चरणनिरतस्य

તથાપિ ભક્તિથી, હે શંકર! હે શશિધર, જેમના કિરણસમૂહે સર્વને ધવળ કરે છે! હે મહેશ્વર! પ્રસન્ન થાઓ—હું તમારા ચરણોમાં રત છું અને મારું મુખ સ્તુતિથી ગુંજે છે.

Verse 47

सत्त्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तिविनाशनं देव । भवभीतो भुवनपते भुवनेश शरणनिरतस्य

હે દેવ! તું જ સત્ત્વ, રજસ્ અને તમસ્ છે; તું જ પાલન, સર્જન અને લયની દિવ્ય શક્તિ છે. હે ભુવનપતે, હે ભુવનેશ! સંસારભયથી શરણાગત થયેલા મને કૃપા કર.

Verse 48

यमनियमयज्ञदानं वेदाभ्यासश्च धारणायोगः । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हन्ति वै कलासहस्रांशम्

યમ-નિયમ, યજ્ઞ-દાન, વેદાધ્યયન અને ધારણા-યોગ—આ બધું પણ તમારી ભક્તિના હજારમા અંશ જેટલું પણ નથી.

Verse 49

उत्कृष्टरसरसायनखड्गां जनविवरपादुकासिद्धिः । चिह्नं हि तव नतानां दृश्यत इह जन्मनि प्रकटम्

તમને નમન કરનારાઓ પર તમારી કૃપાના ચિહ્નો આ જન્મમાં જ પ્રગટ થાય છે—ઉત્તમ રસ-રસાયણ, વિજયકારી ખડ્ગ, તેમજ લોકોમાં નિર્વિઘ્ન ગમન અને પાદુકા-સિદ્ધિ જેવી અદ્ભુત સિદ્ધિઓ।

Verse 50

शाठ्येन यदि प्रणमति वितरसि तस्यापि भूतिमिच्छया देव । भवति भवच्छेदकरी भक्तिर्मोक्षाय निर्मिता नाथ

હે દેવ! કોઈ જો કપટથી પણ—માત્ર ભોગ-ઐશ્વર્યની ઇચ્છાથી—નમન કરે, તો પણ તું તેને તે આપી દે છે. પરંતુ હે નાથ! ભક્તિ તો મોક્ષ માટે જ રચાયેલી છે; એ જ સંસારચ્છેદક છે.

Verse 51

परदारपरस्वरतं परपरिभवदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि

હું પરસ્ત્રી અને પરધનમાં આસક્ત છું; બીજાના અપમાનથી ઊપજેલા દુઃખ-શોકથી દગ્ધ છું; અને પરના મુખને જોવામાં મગ્ન છું. હે પરમેશ્વર! મને બચાવો.

Verse 52

अधिकाभिमानमुदितं क्षणभङ्गुरविभवविलसन्तम् । क्रूरं कुपथाभिमुखं शङ्कर शरणागतं परित्राहि

મારા અંદર અતિશય અભિમાન ઉદ્ભવે છે; ક્ષણભંગુર વૈભવથી હું ઝળહળું છું. હું ક્રૂર છું અને કુપથ તરફ વળેલો છું. હે શંકર, શરણાગત મને બચાવો.

Verse 53

दीनं द्विजं वरार्थे बन्धुजने नैव पूरिता ह्याशा । छिन्द्धि महेश्वर तृष्णां किं मूढं मां विडम्बयसि

હું દીન દ્વિજ છું, વર માગનાર; સ્વજનોમાં પણ મારી આશા પૂરી થઈ નથી. હે મહેશ્વર, મારી તૃષ્ણા છેદી દો; મોહગ્રસ્ત મને ઇચ્છા કેમ વિઢંબે છે?

Verse 54

तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं दद हृदयवासिनीं नित्यम् । छिन्द्धि मदमोहपाशं मामुत्तारय भवाच्च देवेश

મારી તૃષ્ણા ઝડપથી હરી લો; હૃદયમાં વસતી નિત્ય લક્ષ્મી આપો. મદ-મોહના પાશને છેદી દો; હે દેવેશ, મને સંસારથી પાર ઉતારો.

Verse 55

करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सर्वसिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भृगुं स्मरति च शिवलोकमसौ प्रयाति देहान्ते

‘કરુણાભ્યોદય’ નામનું આ દિવ્ય સ્તોત્ર સર્વસિદ્ધિદાયક છે. જે તેનો પાઠ કરે અને ભૃગુનું સ્મરણ કરે, તે દેહાંતે શિવલોકને પામે છે.

Verse 56

एतच्छ्रुत्वा महादेवः स्तोत्रं च भृगुभाषितम् । उवाच वरदोऽस्मीति देव्या सह वरोत्तमम्

ભૃગુએ કહેલું આ સ્તોત્ર સાંભળી મહાદેવ બોલ્યા—‘હું વરદાતા છું’; અને દેવી સાથે શ્રેષ્ઠ વર આપવા તૈયાર થયા.

Verse 57

भृगुरुवाच । प्रसन्नो देवदेवेश यदि देयो वरो मम । सिद्धिक्षेत्रमिदं सर्वं भविता मम नामतः

ભૃગુએ કહ્યું—હે દેવોના દેવેશ્વર! જો તમે પ્રસન્ન હો અને મને વર આપવો હોય, તો આ સમગ્ર પ્રદેશ મારા નામથી પ્રસિદ્ધ ‘સિદ્ધિક્ષેત્ર’ બની રહે।

Verse 58

भवद्भिः सन्निधानेन स्थातव्यं हि सहोमया । देवक्षेत्रमिदं पुण्यं येन सर्वं भविष्यति

તમારી સન્નિધિથી—ઉમાસહિત—તમારે અહીં જ નિવાસ કરવો જોઈએ; જેથી આ પુણ્યસ્થળ ‘દેવક્ષેત્ર’ બની સર્વ મંગળનું કારણ થશે।

Verse 59

अत्र स्थाने महास्थानं करोमि जगदीश्वर । तव प्रसादाद्देवेश पूर्यन्तां मे मनोरथाः

હે જગદીશ્વર! આ જ સ્થાને હું એક મહાન પવિત્ર પીઠ સ્થાપીશ. હે દેવેશ! તમારી કૃપાથી મારા મનોભાવ પૂર્ણ થાઓ।

Verse 60

ईश्वर उवाच । श्रिया कृतमिदं पूर्वं किं न ज्ञातं त्वया द्विज । अनुमान्य श्रियं देवीं यदीयं मन्यते भवान्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે દ્વિજ! આ કાર્ય તો પૂર્વે જ શ્રીદેવી દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે; શું તને ખબર નહોતી? તેથી, જો તને એ જ યોગ્ય લાગે, તો શ્રીદેવીનું વિધિપૂર્વક સન્માન કર।

Verse 61

कुरुष्व यदभिप्रेतं त्वत्कृतं नः तदन्यथा । एवमुक्त्वा गते देवे स्नात्वा गत्वा भृगुः श्रियम्

તું જે અભિપ્રેત રાખે છે તે જ કર; તારા દ્વારા કરેલું કાર્ય અન્યથા નહીં થાય—નિષ્ફળ નહીં જાય. એમ કહી દેવ વિદાય થયા પછી ભૃગુ સ્નાન કરીને શ્રીદેવી પાસે ગયા।

Verse 62

कृत्वा च पारणं तत्र वसन्विप्रस्तया सह । श्रिया च सहितः काल इदं वचनमब्रवीत्

ત્યાં પારણું કરીને, બ્રાહ્મણની પત્ની સાથે નિવાસ કરતાં, શ્રીસહિત કાળે આ વચન કહ્યું।

Verse 63

भृगुरुवाच । यदि ते रोचते भद्रे दुःखासीनं च ते यदि । त्वया वृते महाक्षेत्रे स्वीयं स्थानं करोम्यहम्

ભૃગુએ કહ્યું—હે ભદ્રે! જો તને આ ગમે અને જો તું દુઃખનિવૃત્તિ ઈચ્છે, તો તારા દ્વારા પસંદ કરાયેલા આ મહાક્ષેત્રમાં હું મારું પવિત્ર સ્થાન સ્થાપીશ।

Verse 64

श्रीरुवाच । मम नाम्ना तु विप्रर्षे तव नाम्ना तु शोभनम् । स्थानं कुरुष्वाभिप्रेतमविरोधेन मे मतिः

શ્રીએ કહ્યું—હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ! સ્થાનનું નામ મારા નામથી પણ અને તમારા નામથી પણ રાખવું શોભન છે. તમે ઇચ્છો તેમ પવિત્ર સ્થાન સ્થાપો; મારી બુદ્ધિમાં વિરોધ નથી।

Verse 65

भृगुरुवाच । कच्छपाधिष्ठितं ह्येतत्तस्य पृष्ठिगतं रमे । संमन्त्र्य सहितं तेन शोभनं भवती कुरु

ભૃગુએ કહ્યું—હે રમે! આ સ્થાન કચ્છપ પર અધিষ্ঠિત છે અને તેની પીઠ પર સ્થિત છે. તેથી તેની સાથે પરામર્શ કરીને અને તેની સાથે સુસંગત રહીને તું જે શુભ હોય તે કર।