Adhyaya 18

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । निर्दग्धेऽस्मिंस्ततो लोके सूर्यैरीश्वरसम्भवैः । सप्तभिश्चार्णवैः शुष्कैर्द्वीपैः सप्तभिरेव च

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—જ્યારે આ લોક ઈશ્વરસંભવ સૂર્યો દ્વારા દગ્ધ થયો, અને સાત સમુદ્રો તથા સાત દ્વીપો પણ સૂકાઈ ગયા।

Verse 2

ततो मुखात्तस्य घना महोल्बणा निश्चेरुरिन्द्रायुधतुल्यरूपाः । घोराः पयोदा जगदन्धकारं कुर्वन्त ईशानवरप्रयुक्ताः

પછી તેના મુખમાંથી અતિ પ્રચંડ, ઇન્દ્રધનુષ સમાન રૂપવાળા ઘન વાદળો નીકળી આવ્યા; તે ઘોર પયોદો ઈશાનના વરથી પ્રેરિત થઈ જગતમાં અંધકાર ફેલાવવા લાગ્યા।

Verse 3

नीलोत्पलाभाः क्वचिदंजनाभा गोक्षीरकुन्देन्दुनिभाश्च केचित् । मयूरचन्द्राकृतयस्तथाऽन्ये केचिद्विधूमानलसप्रभाश्च

કેટલાક નીલોત્પલ સમાન, કેટલાક અંજન જેવા શ્યામ; કેટલાક ગૌક્ષીર, કુંદ અને ચંદ્ર સમાન તેજસ્વી. અન્ય કેટલાક મયૂર તથા અર્ધચંદ્રાકૃતિ, અને કેટલાક ધૂમરહિત અગ્નિ જેવી પ્રભાથી દિપ્ત હતા.

Verse 4

केचिन्महापर्वतकल्परूपाः केचिन्महामीनकुलोपमाश्च । केचिद्गजेन्द्राकृतयः सुरूपाः केचिन्महाकूटनिभाः पयोदाः

કેટલાક મેઘો મહાપર્વત સમાન વિશાળ રૂપવાળા, કેટલાક મહામીનસમૂહ જેવા. કેટલાક સુરૂપ ગજેન્દ્રાકૃતિ, અને કેટલાક ઊંચા શિખરો તથા કૂટ સમાન જણાતા હતા.

Verse 5

चलत्तरङ्गोर्मिसमानरूपा महापुरोधाननिभाश्च केचित् । सगोपुराट्टालकसंनिकाशाः सविद्युदुल्काशनिमण्डितान्ताः

કેટલાક ચાલતી તરંગો અને ઉછળતી ઊર્મિઓ સમાન, કેટલાક મહાપુરોહિતના મુખ સમાન. કેટલાક ગોપુરદ્વાર અને અট্টાલિકા જેવા, જેમના અંત ભાગ વીજળી, ઉલ્કા અને વજ્રથી શોભિત હતા.

Verse 6

समावृताङ्गः स बभूव देवः संवर्तकोनाम गणः स रौद्रः । प्रवर्षमाणो जगदप्रमाणमेकार्णवं सर्वमिदं चकार

તે દેવ સર્વાંગે આવૃત થયો—રૌદ્ર ‘સંવર્તક’ નામનો એ ગણ. અપરિમિત વર્ષા વરસાવી તેણે આ સમગ્ર જગતને એક જ મહાસાગર બનાવી દીધું.

Verse 7

ततो महामेघविवर्धमानमीशानमिन्द्राशनिभिर्वृताङ्गम् । ददर्श नाहं भयविह्वलाङ्गो गङ्गाजलौघैश्च समावृताङ्गः

ત્યારે મેં ઈશાનને જોયા—મહામેઘોમાં વધતા, ઇન્દ્રના વજ્રોથી જેમનું દેહ ઘેરાયેલું હતું. ભયથી કંપતો હું, તેમને ગંગાજળના પ્રચંડ પ્રવાહોથી પણ આવૃત જોયા.

Verse 8

गजाः पुनश्चैव पुनः पिबन्तो जगत्समन्तात्परिदह्यमानम् । आपूरितं चैव जगत्समन्तात्सर्वैश्च तैर्जग्मुरदर्शनं च ते

હાથીઓ વારંવાર જળ પીતા પીતા ફરતા હતા અને ચારે તરફ જગત દહન પામતું હતું. પછી જ્યારે સર્વ દિશામાં જળ ભરાઈ ગયું, ત્યારે તે બધા હાથીઓ નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

Verse 9

महार्णवाः सप्त सरांसि द्वीपा नद्योऽथ सर्वा अथ भूर्भुवश्च । आपूर्यमाणाः सलिलौघजालैरेकार्णवं सर्वमिदं बभूव

સાત મહાસમુદ્રો, સરોવરો, દ્વીપો, સર્વ નદીઓ અને ભૂર્-ભુવઃ લોકો પણ—ઝડપભર્યા જળપ્રવાહોના જાળથી ભરાતાં ભરાતાં—આ સર્વ એક જ મહાસાગર બની ગયું.

Verse 10

न दृश्यते किंचिदहो चराचरं निरग्निचन्द्रार्कमयेऽपि लोके । प्रणष्टनक्षत्रतमोऽन्धकारे प्रशान्तवातास्तमितैकनीडेः

અહો! જે લોકમાં કદી અગ્નિ, ચંદ્ર અને સૂર્ય હતા, ત્યાં હવે ચલ-અચલ કંઈ જ દેખાતું નહોતું. નક્ષત્રો પણ લુપ્ત થયેલા ઘોર અંધકારમાં પવન શાંત હતો અને સર્વ આશ્રયો જાણે એક જ મૌન નીડમાં સ્થિર થઈ ગયા હતા.

Verse 11

महाजलौघेऽस्य विशुद्धसत्त्वा स्तुतिर्मया भूप कृता तदानीम् । ततोऽहमित्येव विचिन्तयानः शरण्यमेकं क्व नु यामि शान्तम्

હે રાજન! આ મહાજળપ્રવાહમાં મારું ચિત્ત વિશુદ્ધ થયું અને ત્યારે મેં સ્તુતિ કરી. પછી ‘હું—મારું શું થશે?’ એમ જ વિચારીને, શાંત એવા એકમાત્ર શરણ્ય આશ્રય પાસે હું ક્યાં જાઉં? એમ શોધવા લાગ્યો.

Verse 12

स्मरामि देवं हृदि चिन्तयित्वा प्रभुं शरण्यं जलसंनिविष्टः । नमामि देवं शरणं प्रपद्ये ध्यानं च तस्येति कृतं मया च

જળમાં નિમગ્ન હું હૃદયમાં ચિંતન કરીને તે દેવને સ્મર્યો—જે પ્રભુ અને શરણ્ય છે. મેં તે દેવને નમસ્કાર કર્યો, શરણમાં પ્રપન્ન થયો અને તેનું જ ધ્યાન સ્થિર કર્યું.

Verse 13

ध्यात्वा ततोऽहं सलिलं ततार तस्य प्रसादादविमूढचेताः । ग्लानिः श्रमश्चैव मम प्रणष्टौ देव्याः प्रसादेन नरेन्द्रपुत्र

આ રીતે ધ્યાન કરીને હું પછી તે જળ પાર કરી ગયો; તેની કૃપાથી મારું ચિત્ત હવે મોહગ્રસ્ત રહ્યું નહીં. હે નરેન્દ્રપુત્ર, દેવીના પ્રસાદથી મારી ગ્લાનિ અને શ્રમ બંને નષ્ટ થયા.

Verse 18

। अध्याय

અધ્યાય—આ અધ્યાય-ચિહ્ન છે.