Adhyaya 175

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः । कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે, ભૃગુક્ષેત્રના મધ્યમાં, કપિલેશ્વર વિશેષરૂપે પાપનાશક તરીકે વિખ્યાત છે।

Verse 2

योऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते । वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः

પુરાણોમાં પરિપાઠિત તે સનાતન દેવ—વાસુદેવ, જગન્નાથ—કપિલત્વને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 3

पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः । गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च

પાતાળલોક ‘સુતલ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે; તેના નીચે નિતલ છે. તેના પણ નીચે ગભસ્તિગ છે અને વધુ નીચે અંધ-તામિસ્ર લોક છે.

Verse 4

पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः

અતિ નીચે સ્થિત મહાન સાતમું પાતાળ—ત્યાં જ પ્રાચીન દેવ, પરમેશ્વર નિવાસ કરે છે.

Verse 5

स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः । पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस्तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः

એ જ બ્રહ્મા, એ જ મહાદેવ, એ જ ગરુડધ્વજ ભગવાન છે. દેવો અને સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત થઈ, તે બ્રહ્મવાદી જ્ઞાનીજન વચ્ચે સ્થિત રહે છે.

Verse 6

वसतस्तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः । विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः

હે રાજાધિરાજ! જગદ્ગુરુ કપિલ ત્યાં નિવાસ કરતાં હતાં; તેમના સમક્ષ જ સગરના પુત્રો ક્ષણમાં વિનાશ પામ્યા.

Verse 7

भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्

તેમને ભસ્મીભૂત જોયા પછી, મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલ અત્યંત શોકમાં પડ્યા અને ત્યારબાદ થયેલા દોષનું ચિંતન કરવા લાગ્યા.

Verse 8

सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते । अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्

મારું ચિત્ત સર્વસંગનો પરિત્યાગ કરીને વિષયોથી રહિત બન્યું હોય ત્યારે, સાઠ હજારના વિનાશનો કર્તા બનવું મને યોગ્ય નથી।

Verse 9

कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् । गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः

જે થઈ ગયું તે પાછું કરી શકાય નહીં; તેથી પાપવિનાશ માટે હું કાપિલ તીર્થમાં જઈને અંતરના કલ્મષથી મુક્ત થાઈશ।

Verse 10

पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः । तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः

પછી મુનિશ્રેષ્ઠ કપિલ પાતાળ છોડીને નર્મદા તટ પર સ્થિત રહી અતિમહાન તપ કર્યું।

Verse 11

व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः । परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्

વિવિધ વ્રત-ઉપવાસ, સ્નાન, દાન, જપ વગેરે દ્વારા અવ્યય રુદ્રની પૂજા કરતાં તેમણે પરમ નિર્વાણ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કર્યો।

Verse 12

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः

તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને પરમેશ્વરની પૂજા કરે છે, તેને હજાર ગૌદાન જેટલું પુણ્યફળ મળે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 13

ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी । तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति

જ્યેષ્ઠ માસ આવે ત્યારે શુક્લપક્ષની ચતુર્દશીએ ત્યાં વિધિપૂર્વક સ્નાન કરીને ભક્તિભાવથી દાન અર્પણ કરવું જોઈએ।

Verse 14

पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु । अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना

પાત્ર એવા બ્રાહ્મણને આપેલું દાન થોડું હોય કે ઘણું, તેનું ફળ અક્ષય છે—એવું પરમેશ્વર શિવે કહ્યું છે।

Verse 15

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च । स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना

હે વરાંગના! મંગળ (અંગારક) દિવસે તથા ચતુર્થી અને નવમી તિથિએ જે પુરુષ ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને ત્યાં સ્નાન કરે છે।

Verse 16

रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् । लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः

તે અતુલ રૂપ અને ઐશ્વર્ય, સૌભાગ્ય તથા ઉત્તમ સંતાન પ્રાપ્ત કરે છે—સાત જન્મો સુધી, નિત્ય નિત્ય, પુનઃ પુનઃ।

Verse 17

पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्

પૂનમ અને અમાસે સ્નાન કરીને જે પિંડદાન કરે છે, તેના પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્ત રહે છે અને સ્વર્ગલોકને જાય છે।

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् । जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा

હે રાજેન્દ્ર! તે તીર્થમાં જે ભક્તિપૂર્વક સુંદર દીપ અર્પે છે, તેના શરીરમાં મહાતેજ—અંતઃપ્રકાશ—પ્રગટ થાય છે.

Verse 19

तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल । अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्

તે તીર્થમાં દેહત્યાગ કરનાર જીવોની ગતિ નિશ્ચયે અનિવર્તનીય કહેવાય છે; શિવધામથી આગળ તેમને ફરી અધોગતિમાં પરત ફરવું નથી.

Verse 175

अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-ચિહ્ન)