Adhyaya 173

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापप्रणाशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર! ત્યારબાદ નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલું પરમ શોભન, સર્વપાપ-પ્રણાશક તીર્થમાં જવું જોઈએ.

Verse 2

सिद्धेश्वरमिति ख्यातं महापातकनाशनम् । यत्र शुद्धिं परां प्राप्तो देवदेवो महेश्वरः । पुरा हत्यायुतः पार्थ देवदेवस्त्रिशूलधृक्

તે ‘સિદ્ધેશ્વર’ તરીકે ખ્યાત છે, મહાપાતક-નાશક. ત્યાં દેવદેવ મહેશ્વરે પરમ શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી; હે પાર્થ! પૂર્વકાળે ત્રિશૂલધારી પ્રભુ હત્યાદોષથી ભારિત થયા હતા.

Verse 3

पुरा पञ्चशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः । तेनानृतं वचश्चोक्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

પૂર્વકાળે લોકપિતામહ બ્રહ્માને પાંચ શિરો હતાં. કોઈ કારણાંતરે તેમણે એક પ્રસંગે અસત્ય વચન કહ્યું.

Verse 4

तच्छ्रुत्वा सहसा तस्मै चुकोप परमेश्वरः । छेदयामास भगवान्मूर्धानं करजैस्तदा

તે સાંભળીને પરમેશ્વર સહસા તેના પર ક્રોધિત થયા. ત્યારે ભગવाने પોતાના નખોથી (એક) મસ્તક છેદી નાખ્યું.

Verse 5

तस्य तत्करसंलग्नं च्यवते न कदाचन । ततो हि देवदेवेशः पर्यटन् पृथिवीमिमाम्

તે (છિન્ન મસ્તક) તેમના હાથને ચોંટેલું કદી પણ છૂટતું ન હતું. તેથી દેવદેવેશ્વર આ પૃથ્વી પર પરિભ્રમણ કરવા નીકળી પડ્યા.

Verse 6

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तस्यां तदपतच्छिरः । पतिते तु कपाले च ब्रह्महत्या न मुञ्चति

પછી વારાણસી પહોંચતાં તે શિર ત્યાં જ પડી ગયું. પરંતુ કપાસું (કપાલ) પડી ગયાં છતાં બ્રહ્મહત્યાનું પાપ તેને છોડ્યું નહીં.

Verse 7

ततस्तु सागरे गत्वा पूर्वे च दक्षिणे तथा । पश्चिमे चोत्तरे पार्थ देवदेवो महेश्वरः

ત્યારબાદ, હે પાર્થ, દેવદેવ મહેશ્વર સમુદ્ર પાસે ગયા અને તેમ જ પૂર્વ, દક્ષિણ, પશ્ચિમ તથા ઉત્તર દિશાઓમાં સર્વત્ર વિચર્યા.

Verse 8

पर्यटन्सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । नर्मदादक्षिणे कूले सुतीर्थं प्राप्तवान् प्रभुः

તે સર્વ તીર્થોમાં પરિભ્રમણ કરતો રહ્યો, છતાં બ્રહ્મહત્યાનું પાપ છૂટ્યું નહીં. ત્યારબાદ પ્રભુ નર્મદાના દક્ષિણ કાંઠે આવેલા ઉત્તમ તીર્થને પ્રાપ્ત થયા.

Verse 9

कुलकोटिं समासाद्य प्रार्थयामास चात्मवान् । प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा बभूव गतकल्मषः

કુલકોટિ પહોંચીને આત્મસંયમી પ્રભુએ પ્રાર્થના કરી. ત્યારબાદ પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને તેઓ કલ્મષથી મુક્ત થયા.

Verse 10

ततो निष्कल्मषो जातो देवदेवो महेश्वरः । हत्वा सुरेभ्यस्तत्स्थानं ततश्चान्तर्दधे प्रभुः

ત્યારે દેવદેવ મહેશ્વર નિષ્કલ્મષ બન્યા. દેવતાઓ માટે તે સ્થાન નિશ્ચિત કરીને પ્રભુ ત્યારબાદ અંતર્ધાન થયા.

Verse 11

तदाप्रभृति तत्तीर्थं शुद्धरुद्रेति कीर्तितम् । विख्यातं त्रिषु लोके ब्रह्महत्याहरं परम्

ત્યાંથી તે તીર્થ ‘શુદ્ધરુદ્ર’ નામે કીર્તિત થયું. તે ત્રિલોકમાં બ્રહ્મહત્યા-નાશક પરમ તીર્થ તરીકે વિખ્યાત છે.

Verse 12

मासे मासे सिते पक्षेऽमावास्यायां युधिष्ठिर । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

હે યુધિષ્ઠિર, દર માસે શુક્લ પક્ષની અમાવાસ્યાએ ત્યાં વિધાનપૂર્વક સ્નાન કરીને પિતૃઓ તથા દેવતાઓને તર્પણ કરવું જોઈએ.

Verse 13

दद्यात्पिण्डं पित्ःणां तु भावितेनान्तरात्मना । तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ताः पितरो नृप

હે નૃપ, અંતરાત્મામાં શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતા રાખીને પિતૃઓને પિંડદાન આપવું જોઈએ; તેનાથી તેના પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી સંપૂર્ણ તૃપ્ત રહે છે.

Verse 14

गन्धधूपप्रदीपाद्यैरभ्यर्च्य परमेश्वरम् । शुद्धेश्वराभिधानं तु शिवलोके महीयते

સુગંધ, ધૂપ, દીપ વગેરે દ્વારા પરમેશ્વરની અર્ચના કરવાથી (ભક્ત) શિવલોકમાં ‘શુદ્ધેશ્વર’ નામે મહિમાવાન થાય છે.

Verse 15

एतत्ते कथितं राजञ्छुद्धरुद्रमनुत्तमम् । मया श्रुतं यथा देवसकाशाच्छूलपाणिनः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

હે રાજન, ‘શુદ્ધરુદ્ર’ નામના તે અનુત્તમ (તીર્થ/પ્રકટ સ્વરૂપ) વિષે મેં તને કહ્યું—જેમ મેં શૂલપાણિ દેવ પાસેથી સાંભળ્યું હતું તેમ. જે શ્રદ્ધાથી ત્યાં જાય છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પામે છે.

Verse 173

अध्याय

અધ્યાય—ગ્રંથમાં અધ્યાય-વિભાગ દર્શાવતો સૂચક।