Adhyaya 171

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कथितं ब्राह्मणं द्रष्टुं शूले क्षिप्तं तपोधनैः । नारायणसमीपे तु गताः सर्वे महर्षयः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—શૂળ પર ફેંકાયેલા તે બ્રાહ્મણની વાત સાંભળી, તપોધન મહર્ષિઓ તેને જોવા માટે સૌ નારાયણના સાન્નિધ્યે ગયા।

Verse 2

नारदो देवलो रैभ्यो यमः शातातपोऽङ्गिराः । वसिष्ठो जमदग्निश्च याज्ञवल्क्यो बृहस्पतिः

નારદ, દેવલ, રૈભ્ય, યમ, શાતાતપ, અંગિરા; તેમજ વસિષ્ઠ, જમદગ્નિ, યાજ્ઞવલ્ક્ય અને બૃહસ્પતિ—

Verse 3

कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽरुणिर्मुनिः । वालखिल्यादयोऽन्ये च सर्वेऽप्यृषिगणान्वयाः

કશ્યપ, અત્રિ, ભરદ્વાજ, વિશ્વામિત્ર અને મુનિ અરુણી; તેમજ વાલખિલ્યાદિ અન્ય પણ—આ બધા ઋષિગણોની વંશપરંપરા અને સમૂહ હતા.

Verse 4

ददृशुः शूलमारूढं माण्डव्यमृषिपुंगवाः । प्रोचुर्नारायणं विप्रं किं कुर्मस्तव चेप्सितम्

ઋષિશ્રેષ્ઠોએ માંડવ્યને શૂળ પર આરૂઢ થયેલો જોયો. ત્યારે તેમણે બ્રાહ્મણ નારાયણને કહ્યું—“અમે શું કરીએ? તમારું ઇચ્છિત શું છે?”

Verse 5

सर्वे ते तत्र सांनिध्यान्माण्डव्यस्य महात्मनः । संभ्रान्ता आगता ऊचुः किं मृतः किं नु जीवति

તેઓ બધા મહાત્મા માંડવ્યના સાન્નિધ્યમાં ગભરાઈને આવ્યા અને બોલ્યા—“શું તેઓ મરણ પામ્યા છે, કે હજી જીવિત છે?”

Verse 6

अवस्थां तस्य ते दृष्ट्वा विषादमगमन्परम् । असहित्वा तु तद्दुःखं सर्वे ते मनसा द्विजाः

તેમની સ્થિતિ જોઈ તેઓ પરમ શોકમાં પડી ગયા. તે દુઃખ સહન ન થઈ શકતાં બધા દ્વિજ ઋષિઓ મનથી વ્યાકુળ થયા.

Verse 7

पृच्छयतां यदि मन्येत राजानं भस्मसात्कुरु । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वाक्यं नारायणोऽब्रवीत्

પ્રશ્ન કરતાં તેમણે કહ્યું—“જો તમને યોગ્ય લાગે તો રાજાને ભસ્મસાત કરો.” તેમનું વચન સાંભળી નારાયણે ઉત્તર આપ્યો.

Verse 8

मयि जीवति मद्भ्राता ह्यवस्थामीदृशीं गतः । धिग्जीवितं च मे किंतु तपसो विद्यते फलम्

હું જીવતો હોઉં ત્યારે જ મારો ભાઈ આવી સ્થિતિમાં પડી ગયો! ધિક્ મારા જીવનને; છતાં તપસ્યાનું ફળ નિશ્ચયે પ્રગટ થાય છે.

Verse 9

दृष्ट्वा शूलस्थितं ज्येष्ठं मन्मनो नु विदीर्यते । परं किं तु करिष्यामि येन राष्ट्रं सराजकम्

જ્યેષ્ઠને શૂળ પર સ્થિત જોઈ મારું મન ચીરાઈ જાય છે. પરંતુ હું શું કરું, જેથી રાજા સહિત રાજ્યને યોગ્ય રીતે દંડિત કરી શકાય?

Verse 10

भस्मसाच्च करोम्यद्य भवद्भिः क्षम्यतामिह । एवमुक्त्वा गृहीत्वासौ करस्थमभिमन्त्रयेत्

આજે હું એને ભસ્મસાત કરી દઈશ—અહીં તમે મને ક્ષમા કરશો. એમ કહી તેણે હાથમાં રહેલું લઈને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 11

क्रोधेन पश्यते यावत्तावद्धुंकारकोऽभवत् । तेन हुङ्कारशब्देन ऋषयो विस्मितास्तदा

ક્રોધથી જોતાં જોતાં તે પ્રચંડ ‘હુંકાર’ કરનાર બની ગયો; તે ‘હુંકાર’ શબ્દથી ત્યારે ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત થયા.

Verse 12

माण्डव्यस्य समीपे तु ह्यपृच्छंस्ते द्विजोत्तमाः । निवारयसि किं विप्र शापं नृपजिघांसनम्

માણ્ડવ્યની નજીક તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ પૂછ્યું—હે વિપ્ર, રાજાને નાશ કરનાર શાપને તું કેમ અટકાવે છે?

Verse 13

अपापस्य तु येनेह कृतमस्य जिघांसनम् । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा कृच्छ्रान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

“આ નિષ્પાપને મારવાનો પ્રયત્ન અહીં કોણે કર્યો?” ઋષિઓનાં વચનો સાંભળી માંડવ્ય મુનિ પીડાથી કઠિનતાથી બોલ્યા.

Verse 14

अभिवन्दामि वो मूर्ध्ना स्वागतं ऋषयः सदा । अर्घ्यसन्मानपूजार्हाः सर्वेऽत्रोपविशन्तु ते

માંડવ્ય બોલ્યા—“હું મસ્તક નમાવી તમને વંદન કરું છું. હે ઋષિઓ, સ્વાગત છે. તમે અર્ઘ્ય, સન્માન અને પૂજાને યોગ્ય છો; તમે સૌ અહીં બેસો.”

Verse 15

निविष्टैकाग्रमनसा सर्वान्माण्डव्यकोऽब्रवीत्

એકાગ્ર મનથી આસનસ્થ માંડવ્ય મુનિએ સર્વને સંબોધ્યા।

Verse 16

प्राप्तं दुःखं मया घोरं पूर्वजन्मार्जितं फलम् । मा विषादं कुरुध्वं भोः कृतं पापं तु भुज्यते

મારે પર આવેલું આ ઘોર દુઃખ પૂર્વજન્મમાં સંચિત કર્મફળ છે. હે પૂજ્યજનો, વિષાદ ન કરો; કરેલું પાપ ફલરૂપે ભોગવવું જ પડે છે.

Verse 17

ऋषय ऊचुः । केन कर्मविपाकेन इह जात्यन्तरं व्रजेत् । दानधर्मफलेनैव केन स्वर्गं च गच्छति

ઋષિઓ બોલ્યા—“કયા કર્મવિપાકથી જીવ અહીં બીજા જન્મમાં જાય છે? અને દાન તથા ધર્મના કયા ફળથી તે સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે?”

Verse 18

माण्डव्य उवाच । अदत्तदाना जायन्ते परभाग्योपजीविनः । न स्नानं न जपो होमो नातिथ्यं न सुरार्चनम्

માણ્ડવ્યે કહ્યું—જે દાન આપતા નથી તેઓ પરના ભાગ્ય પર જીવતા થઈ જન્મે છે. તેઓ ન પવિત્ર સ્નાન કરે, ન જપ, ન હોમ; ન અતિથિ-સત્કાર, ન દેવપૂજન.

Verse 19

न पर्वणि पितृश्राद्धं न दानं द्विजसत्तमाः । व्रजन्ति नरके घोरे यान्ति ते त्वन्त्यजां गतिम्

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! જે પર્વકાળે પિતૃશ્રાદ્ધ કરતા નથી અને દાન આપતા નથી, તેઓ ભયંકર નરકમાં પડે છે અને અંત્યજની ગતિ પામે છે.

Verse 20

पुनर्दरिद्राः पुनरेव पापाः पापप्रभावान्नरके वसन्ति । तेनैव संसरिणि मर्त्यलोके जीवादिभूते कृमयः पतङ्गाः

તેઓ ફરી ગરીબ બને છે, ફરી પાપી બને છે. પાપના પ્રભાવથી નરકમાં વસે છે; અને એ જ કારણે આ સંસારમય મર્ત્યલોકમાં કીડા-મકોડા અને પતંગા જેવી નીચ યોનિમાં જન્મે છે.

Verse 21

ये स्नानशीला द्विजदेवभक्ता जितेन्द्रिया जीवदयानुशीलाः । ते देवलोकेषु वसन्ति हृष्टा ये धर्मशीला जितमानरोषाः

જે સ્નાનનિષ્ઠ, દ્વિજ અને દેવોના ભક્ત, ઇન્દ્રિયજિત અને જીવદયામાં અભ્યાસી છે—એવા ધર્મનિષ્ઠ, માન-ક્રોધ જીતેલા લોકો આનંદથી દેવલોકોમાં વસે છે.

Verse 22

विद्याविनीता न परोपतापिनः स्वदारतुष्टाः परदारवर्जिताः । तेषां न लोके भयमस्ति किंचित्स्वभावशुद्धा गतकल्मषा हि ते

જે વિદ્યાથી વિનમ્ર, પરને પીડા ન આપનાર, સ્વદારમાં સંતોષી અને પરદારા-વર્જિત છે—તેમને લોકમાં ક્યાંય ભય નથી; કારણ કે તેમનો સ્વભાવ શુદ્ધ છે અને પાપકલ્મષ દૂર થયા છે.

Verse 23

ऋषय ऊचुः । पूर्वजन्मनि विप्रेन्द्र किं त्वया दुष्कृतं कृतम् । येन कष्टमिदं प्राप्तं सन्धानं शूलगर्हितम्

ઋષિઓ બોલ્યા: હે વિપ્રેન્દ્ર! પૂર્વજન્મમાં તમે કયું પાપ કર્યું હતું, જેના કારણે તમને શૂળી પર ચડવાનું આ કષ્ટ પ્રાપ્ત થયું છે?

Verse 24

शूलस्थं त्वां समालक्ष्य ह्यागताः सर्व एव हि । जीवन्तं त्वां प्रपश्याम त्वन्तरन्नवतारयन् । रुजासंतापजं दुःखं सोढ्वापि त्वमवेदनः

તમને શૂળી પર જોઈને અમે બધા જ અહીં આવ્યા છીએ. શૂળ આરપાર નીકળી ગયું હોવા છતાં અમે તમને જીવિત જોઈ રહ્યા છીએ. પીડા અને સંતાપનું દુઃખ સહન કરવા છતાં તમે વ્યથારહિત જણાઓ છો.

Verse 25

माण्डव्य उवाच । स्वयमेव कृतं कर्म स्वयमेवोपभुज्यते । सुकृतं दुष्कृतं पूर्वे नान्ये भुञ्जन्ति कर्हिचित्

માંડવ્ય બોલ્યા: પોતે કરેલાં કર્મો પોતે જ ભોગવવાં પડે છે. પૂર્વે કરેલાં સુકૃત કે દુષ્કૃતને અન્ય કોઈ ક્યારેય ભોગવતું નથી.

Verse 26

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् । तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमुपगच्छति

જેમ હજારો ગાયોમાં વાછરડું પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ કર્તાની પાસે પહોંચી જ જાય છે.

Verse 27

न माता न पिता भ्राता न भार्या न सुताः सुहृत् । न कस्य कर्मणां लेपः स्वयमेवोपभुज्यते

માતા, પિતા, ભાઈ, પત્ની, પુત્રો કે મિત્ર—કોઈ પણ કર્મોના લેપમાં ભાગીદાર થતું નથી; પોતે જ તે ભોગવવું પડે છે.

Verse 28

श्रूयतां मम वाक्यं च भवद्भिः पृच्छितो ह्यहम् । पूर्वे वयसि भो विप्रा मलस्नानकृतक्षणः

હે બ્રાહ્મણો, મારા વચનો સાંભળો, કારણ કે તમે મને પૂછ્યું છે. મારી પૂર્વ અવસ્થામાં, જ્યારે હું સ્નાન કરી રહ્યો હતો...

Verse 29

अज्ञानाद्बालभावेन यूका कण्टेऽधिरोपिता । तैलाभ्यक्तशिरोगात्रे मया यूका घृता न हि

અજ્ઞાન અને બાળપણને કારણે મેં એક જૂ ગળા પર મૂકી હતી. મારું માથું અને શરીર તેલવાળું હોવા છતાં, મેં તે જૂને મારી ન હતી.

Verse 30

कङ्कतीं रोप्य केशेषु सासा कण्टेऽधिरोपिता । तेषु पापं कृतं सद्यः फलमेतन्ममाभवत्

વાળમાં કાંસકો ફેરવીને તે જૂ ગળા પર મૂકવામાં આવી હતી. તે કૃત્યમાં જે પાપ થયું હતું, તેનું ફળ મને અત્યારે મળ્યું છે.

Verse 31

किंचित्कालं क्षपित्वाहं प्राप्स्ये मोक्षं निरामयम् । भवन्तस्त्विह सन्तापं मां कुरुध्वं महर्षयः

થોડો સમય વિતાવીને હું નિરામય મોક્ષ પ્રાપ્ત કરીશ. હે મહર્ષિઓ, તમે અહીં મને સંતાપ ન આપો.

Verse 32

इमामवस्थां भुक्त्वाहं कंचिच्छपे न चोच्चरे । अहनि कतिचिच्छूले क्षपयिष्यामि किल्बिषम्

આ અવસ્થા ભોગવીને હું કોઈને શાપ આપીશ નહીં કે કડવું બોલીશ નહીં. શૂળી પર થોડા દિવસો રહીને હું મારા પાપોનો નાશ કરીશ.

Verse 33

प्राक्तनं कर्म भुञ्जामि यन्मया संचितं द्विजाः । क्षन्तव्यमस्य राज्ञोऽथ कोपश्चैव विसर्ज्यताम्

હે દ્વિજોઃ હું મારા જ સંચિત પૂર્વકર્મનું ફળ ભોગવું છું. તેથી રાજાને ક્ષમા કરો અને ક્રોધનો ત્યાગ કરો.

Verse 34

श्रुत्वा तु तस्य तद्वाक्यं माण्डव्यस्य महर्षयः । प्रहर्षमतुलं लब्ध्वा साधु साध्वित्यपूजयन्

માણ્ડવ્યના તે વચનો સાંભળી મહર્ષિઓ અપરિમિત હર્ષથી ભરાઈ ગયા અને ‘સાધુ! સાધુ!’ કહી તેમનું પૂજન-સન્માન કર્યું.

Verse 35

नारायण उवाच । इदं जलं मन्त्रपूतं कस्मिन्स्थाने क्षिपाम्यहम् । येन राजा भवेद्भस्म सराष्ट्रः सपुरोहितः

નારાયણ બોલ્યા—આ જળ મંત્રપૂત છે; હું તેને કયા સ્થાને છાંટું, જેથી રાજા રાજ્યসহ અને પુરોહિતসহ ભસ્મ થઈ જાય?

Verse 36

माण्डव्य उवाच । इदं जलं च रक्षस्व कालकूटविषोपमम् । समुद्रे क्षिपयिष्यामि देवकार्यं समुत्थितम्

માણ્ડવ્ય બોલ્યા—આ જળનું રક્ષણ કરો; તેની પ્રબળતા કાલકૂટ વિષ સમાન છે. દેવકાર્ય ઉદ્ભવ્યું છે, તેથી હું તેને સમુદ્રમાં નાંખીશ.

Verse 37

अथ ते मुनयः सर्वे माण्डव्यं प्रणिपत्य च । आमन्त्रयित्वा हर्षाच्च कश्यपाद्या गृहान्ययुः

પછી તે બધા મુનિઓ માણ્ડવ્યને પ્રણામ કરીને, હર્ષપૂર્વક વિદાય લઈ, કશ્યપ વગેરે પોતાના પોતાના આશ્રમોમાં ગયા.

Verse 38

गच्छमानास्तु ते चोक्ताः पञ्चमेऽहनि तापसाः । आगन्तव्यं भवद्भिश्च मत्सकाशं प्रतिज्ञया

પ્રસ્થાન કરતાં તે તપસ્વીઓને કહેવામાં આવ્યું— “પાંચમા દિવસે તમારી પ્રતિજ્ઞા મુજબ મારી પાસે અવશ્ય પાછા આવજો.”

Verse 39

तथेति ते प्रतिज्ञाय नारदाद्या अदर्शनम् । गतेषु विप्रमुख्येषु शाण्डिली च तपोधना

“તથૈવ,” કહી તેમણે પ્રતિજ્ઞા કરી; ત્યારબાદ નારદ વગેરે નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયા. તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ગયા પછી તપોધના શાંડિલી ત્યાં જ રહી.

Verse 40

द्वितीयेऽह्नि समायाता न तु बुद्ध्वाथ तं ऋषिम् । भर्तारं शिरसा धार्य रात्रौ पर्यटते स्म सा

બીજા દિવસે તે આવી, પરંતુ તે ઋષિને શોધી ન શકી. પતિને માથા પર ધારણ કરીને તે રાત્રે ફરતી રહી.

Verse 41

न दृष्टः शूलके विप्रो भराक्रान्त्या युधिष्ठिर । स्खलिता तस्य जानुभ्यां शूलस्थस्य पतिव्रता

હે યુધિષ્ઠિર! ભારે ભારના કારણે શૂળ પર રહેલો બ્રાહ્મણ નજરે ન પડ્યો; શૂળસ્થ પોતાના પતિના ઘૂંટણો સાથે અથડાઈ તે પતિવ્રતા ઠોકર ખાઈ.

Verse 42

सर्वाङ्गेषु व्यथा जाता तस्याः प्रस्खलनान्मुनेः । ईदृशीं वर्तमानां च ह्यवस्थां पूर्वदैविकीम्

મુનિ સાથે અથડાઈને લપસી પડવાથી તેના સર્વ અંગોમાં પીડા ઊભી થઈ; પૂર્વકર્મજન્ય દૈવના કારણે તેવી જ સ્થિતિ ત્યારે પ્રગટ થઈ.

Verse 43

पुनः पापफलं किंचिद्धा कष्टं मम वर्तते । व्यथितोऽहं त्वया पापे किमर्थं सूनकर्मणि

હાય! ફરી પાપનું કોઈ કડવું ફળ મારા પર આવી પડ્યું છે. હે પાપિની, તારા કારણે હું વ્યથિત છું—તું શૂનકર્મે, એટલે કસાઈના કાર્યમાં, કેમ લાગી છે?

Verse 44

स्वैरिणीं त्वां प्रपश्यामि राक्षसी तस्करी नु किम् । एवमुक्त्वा क्षणं मोहात्क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः

હું તને સ્વૈરિણી તરીકે જ જોઉં છું—તું રાક્ષસી છે કે ચોરણી? એમ કહી તે ક્ષણમાત્ર મોહગ્રસ્ત થઈ વારંવાર રડવા લાગ્યો.

Verse 45

तपस्विनोऽथ ऋषयः सर्वे संत्रस्तमानसाः । पश्यमाना मुनेः कष्टं पृच्छन्ते ते युधिष्ठिर

ત્યારે બધા તપસ્વી ઋષિઓ ભયથી કંપિત મનવાળા થઈ, તે મુનિનું કષ્ટ જોઈ—હે યુધિષ્ઠિર—તેણે પ્રશ્નો પૂછવા લાગ્યા.

Verse 46

पर्यटसे किमर्थं त्वं निशीये वहनं नु किम् । क्षिप्तं तु झोलिकाभारं किंवागमनकारणम् । व्यथामुत्पाद्य ऋषये दुःखाद्दुःखविलासिनि

તું રાત્રે શા માટે ભટકે છે? તું શું વહન કરે છે? તારી ઝોળીનો ભાર તું કેમ ફેંકી દીધો? અહીં આવવાનું કારણ શું—એક ઋષિને વ્યથા પેદા કરીને, હે દુઃખ પર દુઃખમાં રમનારી!

Verse 47

शाण्डिल्युवाच । नासुरीं न च गन्धर्वीं न पिशाचीं न राक्षसीम् । पतिव्रतां तु मां सर्वे जानन्तु तपसि स्थिताम्

શાંડિલી બોલી—હું ન અસુરી છું, ન ગંધર્વી, ન પિશાચી, ન રાક્ષસી. તમે બધા મને તપમાં સ્થિત પતિવ્રતા તરીકે જ જાણો.

Verse 48

न मे कामो न मे क्रोधो न वैरं न च मत्सरः । अज्ञानाद्दृष्टिमान्द्याच्च स्खलनं क्षन्तुमर्हथ

મારામાં ન કામ છે, ન ક્રોધ; ન વૈર છે, ન મત્સર. જો કોઈ ચૂક થઈ હોય તો તે અજ્ઞાન અને દૃષ્ટિ-માંદ્યથી—કૃપા કરીને ક્ષમા કરો.

Verse 49

वहनं भर्तृसौख्याय दिवा सम्पीड्यते रुजा । अयं भर्ता विजानीथ झोलिकासंस्थितः सदा

આ વહન મારા પતિના સુખ માટે છે, છતાં દિવસે પીડા મને દબાવે છે. જાણો, આ જ મારા પતિ છે—જે સદા આ ઝોલીમાં સ્થિત રહે છે.

Verse 50

भरणं पानं वस्त्रं च ददाम्येतस्य रोगिणः । ऋषिः शौनकमुख्योऽसौ शाण्डिलीं मां विजानत

આ રોગી માટે હું અન્ન, પાન અને વસ્ત્ર આપું છું. એ શૌનક સમ અગ્રગણ્ય ઋષિ છે; અને મને શાંડિલી તરીકે જાણો.

Verse 51

स्वभर्तृधर्मिणीं कोपं मा कुरुष्वातिथिं कुरु । सतां समीपं सम्प्राप्तां सर्वं मे क्षन्तुमर्हथ

હું સ્વભર્તૃધર્મ પાળનારી છું; મારા પર ક્રોધ ન કરો, મને અતિથિરૂપે સ્વીકારો. સજ્જનોના સાન્નિધ્યે આવી છું—મારા સર્વ દોષ ક્ષમા કરો.

Verse 52

ऋषय ऊचुः । परव्यथां न जानीषे व्यचरन्ती यदृच्छया । प्रभातेऽभ्युदिते सूर्ये तव भर्ता मरिष्यति

ઋષિઓએ કહ્યું—તું યદૃચ્છયા ભટકતી પરની પીડા જાણતી નથી. પ્રભાતે સૂર્ય ઉગતાં જ તારો પતિ મરી જશે.

Verse 53

आत्मदुःखात्परं दुःखं न जानासि कुलाधमे । तेन वाक्येन घोरेण शाण्डिली विमनाभवत्

હે કુલાધમ! પોતાના દુઃખથી પરે કોઈ મોટું દુઃખ તું જાણતો નથી. તે ઘોર વચનો સાંભળીને શાંડિલીનું મન ઉદાસ થયું.

Verse 54

परं विषादमापन्ना क्षणं ध्यात्वाब्रवीद्वचः । कोपात्संरक्तनयना निरीक्षन्ती मुनींस्तदा

અતિશય વિષાદમાં પડી તે ક્ષણમાત્ર વિચાર કરીને બોલી. ક્રોધથી તેની આંખો લાલ થઈ અને તે સમયે મુનિઓને નિહાળવા લાગી.

Verse 55

सतां गेहे किल प्राप्ता भवतां चापकारिणी । सामेनातिथिपूजायां शिष्टे च गृहमागते

સજ્જનોના ગૃહમાં આવીને પણ હું તમારાં પ્રત્યે અપકાર કરનાર બની. તમે સૌમ્ય રીતે અતિથિપૂજા કરી, શિષ્ટ ગૃહસ્થ હોવા છતાં મેં ખોટો પ્રતિફળ આપ્યો.

Verse 56

भवद्भिरीदृगातिथ्यं कृतं चैव ममैव तु । स्वर्गापवर्गधर्मश्च भवद्भिर्न निरीक्षितम्

તમે મને આવું અતિથ્ય કર્યું; પરંતુ મારી સાથે વર્તનમાં સ્વર્ગ અને અપવર્ગ (મોક્ષ) તરફ દોરી જતો ધર્મ તમે વિચાર્યો નથી.

Verse 57

प्राजापत्यामिमां दृष्ट्वा मां यथा प्राकृताः स्त्रियः । भवन्तः स्त्रीबलं मेऽद्य पश्यन्तु दिवि देवताः

આ પ્રાજાપત્ય સ્થિતિમાં મને જોઈને તમે મને જેમ સામાન્ય સ્ત્રીઓ જુએ તેમ જ જોયો. આજે તમે મારું સ્ત્રીબળ જુઓ—અને દિવ્ય લોકના દેવતાઓ પણ તેને નિહાળે.

Verse 58

मरिष्यति न मे भर्ता ह्यादित्यो नोदयिष्यति । अन्धकारं जगत्सर्वं क्षीयते नाद्य शर्वरी

મારો પતિ મરશે નહીં; આજે સૂર્ય ઉદય નહીં થાય. સમગ્ર જગત અંધકારથી ભરાઈ જાય, અને આજની રાત્રિ ક્ષીણ ન થાય।

Verse 59

एवमुक्ते तया वाक्ये स्तम्भितेऽर्के तमोमयम् । न च प्रजायते सर्वं निर्वषट्कारसत्क्रियम्

તેણે એમ કહ્યે ત્યારે સૂર્ય સ્તંભિત થયો અને સર્વત્ર અંધકાર છવાઈ ગયો. પછી કશુંય યોગ્ય રીતે ચાલ્યું નહીં—ન વષટ્કાર, ન યજ્ઞાદિ સત્ક્રિયા।

Verse 60

स्वाहाकारः स्वधाकारः पञ्चयज्ञविधिर्नहि । स्नानं दानं जपो नास्ति सन्ध्यालोपव्यतिक्रमः । षण्मासं च तदा पार्थ लुप्तपिण्डोदकक्रियम्

ન ‘સ્વાહા’કાર રહ્યો, ન ‘સ્વધા’કાર; પંચમહાયજ્ઞનો વિધાન પણ ન રહ્યો. સ્નાન, દાન, જપ અસ્તિત્વમાં ન રહ્યા; સંધ્યા-વંદનનો લોપ અને ઉલ્લંઘન થયો. અને ત્યારે, હે પાર્થ, છ માસ સુધી પિતૃઓ માટે પિંડ-ઉદક ક્રિયા અટકી ગઈ।

Verse 171

अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-સૂચક શબ્દ)