Adhyaya 170

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामप्रमोदिनीसख्यो नीयमानां च तेन तु । दृष्ट्वा ताश्चुक्रुशुः सर्वा निःसृत्य जलमध्यतः

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું— તેણે લઈ જતી કામપ્રમોદિનીને જોઈ, જળના મધ્યમાંથી બહાર નીકળી તેની સખીઓ સર્વે ચીસો પાડી ઉઠી।

Verse 2

गता राजगृहे सर्वाः कथयन्ति सुदुःखिताः । कामप्रमोदिनी राजन्हृता श्येनेन पक्षिणा

તેઓ સર્વે અત્યંત દુઃખિત થઈ રાજભવનમાં જઈ કહી ઉઠ્યા— ‘હે રાજન, કામપ્રમોદિનીને શ્યેન પક્ષીએ હરી લઈ ગઈ છે.’

Verse 3

क्रीडन्ती च जलस्थाने तडागे देवसन्निधौ । अन्वेष्या च त्वया राजंस्तस्य मार्गं विजानता

‘દેવસન્નિધિ પાસેના તળાવના જળસ્થાને તે રમતી હતી; હે રાજન, માર્ગ જાણનાર તમે જ તેનો અનુસંધાન કરો.’

Verse 4

तासां तद्वचनं श्रुत्वा देवपन्नः सुदुःखितः । हाहेत्युक्त्वा समुत्थाय रुदमानो वरासनात्

તેમનું વચન સાંભળી રાજા દુર્ભાગ્યથી આઘાત પામી અત્યંત શોકગ્રસ્ત થયો; ‘હા હા!’ કહી શ્રેષ્ઠ આસન પરથી ઊભો થઈ રડવા લાગ્યો।

Verse 5

मन्त्रिभिः सहितस्तस्मिंस्तडागे जलसन्निधौ । न चिह्नं न च पन्थानं दृष्ट्वा दुःखान्मुमोह च

મંત્રીઓ સાથે રાજા તે જળસન્નિધ તળાવ પાસે આવ્યો. ત્યાં ન કોઈ નિશાની, ન કોઈ માર્ગ દેખાતાં શોકથી તે મૂર્છિત થયો.

Verse 6

तस्य राज्ञस्तु दुःखेन दुःखितो नागरो जनः । क्षणेनाश्वासितो राजा मन्त्रिभिः सपुरोहितैः

રાજાના દુઃખથી નગરજન પણ દુઃખિત થયા. થોડા જ સમયમાં મંત્રીઓ અને પુરોહિતો સાથે રાજાને સાંત્વના અપાઈ.

Verse 7

किं कुर्म इत्युवाचेदमस्मिन्काले विधीयताम् । सर्वैस्तत्संविदं कृत्वा वाहिनीं चतुरङ्गिणीम्

રાજાએ કહ્યું—“અમે શું કરીએ? આ સમયે જે યોગ્ય હોય તે કરાવાય.” પછી સૌ સાથે વિચારવિમર્શ કરીને તેણે ચતુરંગિણી સેના તૈયાર કરાવી.

Verse 8

प्रेषयामि दिशः सर्वा हस्त्यश्वरथसंकुला । वादित्राणि च वाद्यन्ते व्याकुलीभूतसंकुले

રાજાએ કહ્યું—“હાથી, ઘોડા અને રથોથી ભરેલી ટુકડીઓને હું સર્વ દિશાઓમાં મોકલું છું.” અને વ્યાકુળ જનસમૂહમાં વાદ્યો ગુંજવા લાગ્યા.

Verse 9

नाराचैस्तोमरैर्भल्लैः खड्गैः परश्वधादिभिः । राजा संनाहबद्धोऽभूद्गनं ग्रसते किल

નારાચ, તોમર, ભલ્લ, ખડ્ગ, પરશુ વગેરે શસ્ત્રોથી રાજા સંપૂર્ણ સન્નદ્ધ થયો—જાણે શત્રુદળને ગળી જશે તેમ.

Verse 10

न देवो न च गन्धर्वो न दैत्यो न च राक्षसः । किं करिष्यति राजाद्य न जाने रोषनिष्कृतिम्

ન દેવ, ન ગંધર્વ, ન દૈત્ય, ન રાક્ષસ—આજે રાજા સામે કોણ શું કરી શકશે? તેના ક્રોધનું પરિણામ મને જાણીતું નથી.

Verse 11

नागरोऽपि जनस्तत्र दृष्ट्वा चकितमानसः । चतुर्दशसहस्राणि दन्तिनां सृणिधारिणाम्

ત્યાં નગરજન પણ તે જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયા—અંકુશધારી ચૌદ હજાર હાથીઓ હતા.

Verse 12

अश्वारोहसहस्राणि ह्यशीतिः शस्त्रपाणिनाम् । रथानां त्रिसहस्राणि विंशतिर्भरतर्षभ

હજારો અશ્વારોહી હતા, અને હાથમાં શસ્ત્ર ધારણ કરેલા એંસી યોદ્ધા; તેમજ ત્રણ હજાર વીસ રથો હતા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.

Verse 13

सङ्ग्रामभेरीनिनदैः खुररेणुर्नभोगता । एतस्मिन्नन्तरे तात रक्षको नगरस्य हि

યુદ્ધભેરીના નાદથી અને ખુરોની ધૂળથી આકાશ છવાઈ ગયું. એ જ સમયે, હે તાત, નગરનો રક્ષક પણ…

Verse 14

गृहीत्वाभरणं तस्यास्त्वङ्गप्रत्यङ्गिकं तथा । कुण्डलाङ्गदकेयूरहारनूपुरझल्लरीः

તેણીના અંગ-પ્રત્યંગના આભૂષણો પણ લઈ લીધાં—કુંડળ, અંગદ, કેયૂર, હાર, નૂપુર અને ઝણઝણતા અલંકારો.

Verse 15

निवेद्याकथयद्राज्ञे मया दृष्टं त्ववेक्षणात् । तापसानामाश्रमे तु माण्डव्यो यत्र तिष्ठति

નિવેદન કરીને તેણે રાજાને કહ્યું—મેં સ્વયં અવલોકનથી જે જોયું તે એ કે તપસ્વીઓના આશ્રમમાં, જ્યાં માંડવ્ય મુનિ નિવાસ કરે છે।

Verse 16

तापसैर्वेष्टितो यत्र ददृशे तत्र सन्निधौ । दण्डवासिवचः श्रुत्वा प्रत्यक्षाङ्गविभूषणम्

ત્યાં જ તેની સન્નિધિમાં મેં તેને તપસ્વીઓથી ઘેરાયેલો જોયો. દંડધારી રક્ષકના વચન સાંભળી, દેહના અલંકારોને પ્રત્યક્ષ સાક્ષીરૂપે પણ જોયા.

Verse 17

स क्रोधरक्तनयनो मन्त्रिणो वीक्ष्य नैगमान् । ईदृग्भूतसमाचारो ब्राह्मणो नगरे मम

તે ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખો સાથે મંત્રીઓ અને નગરજનોને જોઈ બોલ્યો—‘આવા આચરણવાળો બ્રાહ્મણ મારા નગરમાં કેવી રીતે હોઈ શકે?’

Verse 18

चौरचर्यां व्रतच्छन्नः परद्रव्यापहरकः । तेन कन्या हृता मेऽद्य तपस्विपापकर्मिणा

વ્રતના આવરણ હેઠળ તે ચોરી કરે છે, પરધન અપહરે છે; એ પાપકર્મી તપસ્વીએ આજે મારી કન્યાનું હરણ કર્યું છે.

Verse 19

शाकुन्तं रूपमास्थाय जलस्थो गगनं ययौ । पाखण्डिनो विकर्मस्थान् बिडालव्रतिकाञ्छठान्

પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરીને, જળમાં હોવા છતાં તે આકાશમાં ઉડી ગયો. આવા પાખંડી—વિકર્મમાં રત—બિડાલવ્રતી કપટી અને છલિયા છે.

Verse 20

चाटुतस्करदुर्वृत्तान् हन्यान्नस्त्यस्य पातकम् । न द्रष्टव्यो मया पापः स्तेयी कन्यापहारकः

આવા ચાટુકાર ચોરો અને દુર્વૃત્તોનો વધ કરાય તો પણ તેમાં પાપ નથી. આ પાપી—ચોર અને કન્યા-અપહર્તા—મારે તો નજરે પણ ન ચઢવો જોઈએ।

Verse 21

शूलमारोप्यतां क्षिप्रं न विचारस्तु तस्य वै । स च वध्यो मया दुष्टो रक्षोरूपी तपोधनः

એને તરત જ શૂળ પર ચઢાવો; તેના વિષે વિચાર કરવાની જરૂર નથી. તપોધનનો વેશ ધારણ કરેલો આ દુષ્ટ વાસ્તવમાં રાક્ષસરૂપ છે; તેનો વધ મારી જ હાથે થવો જોઈએ।

Verse 22

एवं ब्रुवंश्चलन्क्रोधादादिश्य दण्डवासिनम् । कार्याकार्यं न विज्ञाय शूलमारोपयद्द्विजम्

આમ કહીને, ક્રોધથી કંપતા રાજાએ દંડાધિકારીને આદેશ આપ્યો; કરવું શું અને ન કરવું શું તે ન જાણીને તેણે તે દ્વિજ (બ્રાહ્મણ)ને શૂળ પર ચઢાવ્યો।

Verse 23

पौरा जानपदाः सर्वे अश्रुपूर्णमुखास्तदा । हाहेत्युक्त्वा रुदन्त्यन्ये वदन्ति च पृथक्पृथक्

ત્યારે નગરવાસી અને ગ્રામવાસી સૌના ચહેરા આંસુથી ભરાઈ ગયા. ‘હાય!’ કહી કેટલાક રડવા લાગ્યા, અને કેટલાક અલગ અલગ સ્વરમાં, પોતાની રીતે બોલવા લાગ્યા।

Verse 24

कुत्सितं च कृतं कर्म राज्ञा चण्डालचारिणा । ब्राह्मणो नैव वध्यो हि विशेषेण तपोवृतः

ચંડાળની જેમ વર્તન કરનાર રાજાએ ઘૃણિત કર્મ કર્યું છે. બ્રાહ્મણનો વધ કદી કરવો નહીં—વિશેષ કરીને જે તપ અને વ્રતમાં સ્થિત હોય।

Verse 25

यदि रोषसमाचारो निर्वास्यो नगराद्बहिः । न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेऽप्यवस्थितम्

જો કોઈનું વર્તન ક્રોધથી શાસિત હોય તો તેને નગરની બહાર નિર્વાસિત કરવો; પરંતુ બ્રાહ્મણને કદી ન મારવો—તે સર્વ પાપોમાં સ્થિત હોય તોય।

Verse 26

राष्ट्रादेनं बहिष्कुर्यात्समग्रधनमक्षतम् । नाश्नाति च गृहे राजन्नाग्निर्नगरवासिनाम् । सर्वेऽप्युद्विग्नमनसो गृहव्याप्तिविवर्जिताः

તેને રાજ્યમાંથી બહાર કાઢવો જોઈએ; તેનું સર્વ ધન અક્ષત અને અહિતરહિત રહેવા દેવું. હે રાજન, નગરવાસીઓના ઘરોમાં અગ્નિ ‘ભોજન’ કરતી નથી (હવિષ્ય સ્વીકારતી નથી); સૌના મન ઉદ્વિગ્ન છે, ગૃહસ્થજીવનની સ્થિર પૂર્ણતાથી વંચિત।

Verse 170

। अध्याय

અધ્યાય—(આ અધ્યાય-ચિહ્ન/શીર્ષક-સૂચક છે).