Adhyaya 162
અધ્યાય ૧૬૨માં અવંતી ખંડના ગોપેશ્વર તીર્થનું સંક્ષિપ્ત માહાત્મ્ય વર્ણવાયું છે. માર્કંડેય કહે છે કે સર્પક્ષેત્ર પછી યાત્રાનું આગળનું ગંતવ્ય ગોપેશ્વર છે, અને અહીં કર્મ તથા ઉપાસના અનુસાર ક્રમબદ્ધ મુક્તિ-ફળની વાત સ્થાપિત થાય છે. એક વાર તીર્થસ્નાન કરવાથી પાતકોમાંથી મુક્તિ મળે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. પરંતુ સ્નાન પછી સ્વેચ્છાએ દેહત્યાગ કરવો નિંદનીય ગણાયો છે—એવો માણસ શિવમંદિરે પહોંચે તોય ‘પાપસંબંધિત’ જ રહે છે; તીર્થશક્તિના દુરુપયોગ સામે આ ધર્મસીમા છે. સ્નાન પછી ઈશ્વરની પૂજા કરવાથી સર્વ પાપોનો નાશ થઈ રુદ્રલોક પ્રાપ્ત થાય છે. રુદ્રલોકના ભોગ પછી ધર્મિષ્ઠ રાજા તરીકે પુનર્જન્મ, અને લોકફળરૂપે હાથી, ઘોડા, રથ, સેવકો, અન્ય રાજાઓ તરફથી સન્માન તથા દીર્ઘ સુખમય જીવન પ્રાપ્ત થાય છે એમ ફલશ્રુતિ કહે છે।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । गोपेश्वरं ततो गच्छेत्सर्पक्षेत्रादनन्तरम् । यत्र स्नानेन चैकेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ સર્પક્ષેત્ર પછી તરત ગોપેશ્વર જવું જોઈએ; જ્યાં એક જ સ્નાનથી મનુષ્યો પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा कुरुते प्राणसंक्षयम् । स गच्छेद्यदि युक्तोऽपि पापेन शिवमन्दिरम्
તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને પ્રાણત્યાગ કરે છે, તે પાપથી યુક્ત હોવા છતાં શિવધામ (શિવલોક) પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । मुच्यते सर्वपापैश्च रुद्रलोकं स गच्छति
તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને ઈશ્વર દેવની પૂજા કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકને પામે છે।
Verse 4
क्रीडित्वा च यथाकामं रुद्रलोके महातपाः । इह मानुष्यतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः
રુદ્રલોકમાં ઇચ્છાનુસાર વિહાર કરીને તે મહાતપસ્વી, અહીં ફરી માનવજન્મ પામી ધાર્મિક રાજા બને છે।
Verse 5
हस्त्यश्वरथसम्पन्नो दासीदाससमन्वितः । पूज्यमानो नरेन्द्रैश्च जीवेद्वर्षशतं सुखी
હાથી-ઘોડા-રથોથી સમ્પન્ન, દાસી-દાસોથી યુક્ત, નરેન્દ્રોથી પણ પૂજિત—તે સુખપૂર્વક સો વર્ષ જીવે છે।
Verse 162
। अध्याय
અધ્યાય (અધ્યાય-સમાપ્તિ દર્શાવતી પંક્તિ)।