Adhyaya 146

Verse 1

। मार्कण्डेय उवाच । अस्माहकं ततो गच्छेत्पितृतीर्थमनुत्तमम् । प्रेतत्वाद्यत्र मुच्यन्ते पिण्डेनैकेन पूर्वजाः

માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ અસ્માહક નામના અનુત્તમ પિતૃતીર્થમાં જવું જોઈએ; ત્યાં એક જ પિંડદાનથી પૂર્વજો પ્રેતત્વાદિ દુઃખોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । अस्माहकस्य माहात्म्यं कथयस्व ममानघ । स्नानदानेन यत्पुण्यं तथा पिण्डोदकेन च

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે અનઘ, અસ્માહકનું માહાત્મ્ય મને કહો; સ્નાન અને દાનથી, તેમજ પિંડ અને ઉદક અર્પણથી કયું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે?

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा कल्पे नृपश्रेष्ठ ऋषिदेवसमागमे । प्रश्नः पृष्टो मया तात यथा त्वमनुपृच्छसि

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે નૃપશ્રેષ્ઠ! પૂર્વ કલ્પમાં ઋષિ-દેવોના સમાગમે, હે તાત, તું જેમ હવે પૂછે છે તેમ જ આ પ્રશ્ન મેં પણ પૂછ્યો હતો।

Verse 4

एकत्र सागराः सप्त सप्रयागाः सपुष्कराः । नास्य साम्यं लभन्ते ते नात्र कार्या विचारणा

સાતે સાગરો, પ્રયાગ અને પુષ્કર સહિત એકત્ર ભેગા થાય તો પણ તેઓ તેની સમતા પામી શકતા નથી; આ વિષયે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 5

सोमनाथं तु विख्यातं यत्सोमेन प्रतिष्ठितम् । तत्र सोमग्रहे पुण्यं तत्पुण्यं लभते नरः

સોમનાથ પ્રસિદ્ધ છે, જેને સોમ (ચંદ્ર)એ પ્રતિષ્ઠિત કર્યો. તે સ્થળે સોમગ્રહનું પુણ્યકર્મ કરનાર મનુષ્ય તે જ પુણ્ય પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 6

मासान्ते पितरो नृणां वीक्षन्ते सन्ततिं स्वकाम् । कश्चिदस्मत्कुलेऽस्माकं पिण्डमत्र प्रदास्यति

માસાંતરે પિતૃઓ પોતાની સંતતિ તરફ જુએ છે—‘અમારા કુળમાં કોઈ અહીં પિંડદાન કરશે કે?’

Verse 7

प्रपितामहास्तथादित्याः श्रुतिरेषा सनातनी । एवं ब्रुवन्ति देवाश्च ऋषयः सतपोधनाः

પ્રપિતામહો તથા આદિત્યો પણ એમ જ કહે છે—આ શ્રુતિનું સનાતન ઉપદેશ છે; દેવો અને તપોધન ઋષિઓ પણ આ રીતે જ બોલે છે।

Verse 8

सकृत्पिण्डोदकेनैव शृणु पार्थिव यत्फलम् । द्वादशाब्दानि राजेन्द्र योगं भुक्त्वा सुशोभनम्

હે પાર્થિવ! એકવાર પિંડ અને ઉદક અર્પણ કરવાથી જે ફળ મળે છે તે સાંભળ. હે રાજેન્દ્ર! પિતૃગણ બાર વર્ષ સુધી શોભન કલ્યાણયોગનો ભોગ કરે છે.

Verse 9

युगे युगे महाराज अस्माहके पितामहाः । सर्वदा ह्यवलोकन्त आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

હે મહારાજ! યુગે યુગે અમારા પિતામહો સદા પોતાના ગોત્રજના આગમનને જોતાં રહે છે.

Verse 10

भविष्यति किमस्माकममावास्याप्यमाहके । स्नानं दानं च ये कुर्युः पितॄणां तिलतर्पणम्

‘અમાવાસ્યામાં પણ અને માઘમાં પણ અમારું શું થશે?’—એવી ચિંતા તેમને રહે છે. જે સ્નાન, દાન અને પિતૃઓ માટે તિલ-તર્પણ કરે છે, તેઓ તેમને આધાર આપે છે.

Verse 11

ते सर्वपापनिर्मुक्ताः सर्वान्कामांल्लभति वै । जलमध्येऽत्र भूपाल अग्नितीर्थं च तिष्ठति

તેઓ સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ નિશ્ચયે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. હે ભૂપાલ! અહીં જળના મધ્યમાં ‘અગ્નિતીર્થ’ સ્થિત છે.

Verse 12

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य पापराशिर्विलीयते । स्नानमात्रेण राजेन्द्र ब्रह्महत्यां व्यपोहति

તે તીર્થના દર્શનમાત્રથી પાપરાશિ વિલીન થઈ જાય છે. હે રાજેન્દ્ર! માત્ર સ્નાનથી જ બ્રહ્મહત્યાનું પાપ પણ દૂર થાય છે.

Verse 13

शुक्लाम्बरधरो नित्यं नियतः स जितेन्द्रियः । एककालं तु भुञ्जानो मासं तीर्थस्य सन्निधौ

જે નિત્ય શ્વેત વસ્ત્ર ધારણ કરે, નિયમનિષ્ઠ અને જીતેન્દ્રિય હોય, અને એક વખત જ ભોજન કરે—તે તીર્થના સાન્નિધ્યમાં એક માસ નિવાસ કરે.

Verse 14

सुवर्णालंकृतानां तु कन्यानां शतदानजम् । फलमाप्नोति सम्पूर्णं पितृलोके महीयते

સુવર્ણાભૂષણોથી અલંકૃત સો કન્યાઓના દાન જેટલું ફળ, તે સંપૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત થાય છે અને તે પિતૃલોકમાં પૂજિત થાય છે.

Verse 15

पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत् । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति धार्मिकः

આ પુણ્યકર્મના પ્રભાવથી તે પૃથ્વી પર સમુદ્રસીમા સુધી મહાભોગોનો સ્વામી બને છે; ધન-ધાન્યથી યુક્ત, દાનશીલ અને ધર્મનિષ્ઠ બને છે.

Verse 16

उपवासी शुचिर्भूत्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । अस्माहकं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत्

ઉપવાસ કરીને અને શુદ્ધ બની તે બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત કરી શકે છે. અને જે અમારા આ તીર્થમાં આવી પ્રાણ ત્યાગે, તેને પણ પરમ મંગલમય ગતિ મળે છે.

Verse 17

कोटिवर्षसहस्राणि रुद्रलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा दिवश्च्युतः

તે કરોડો-હજારો વર્ષો સુધી રુદ્રલોકમાં સન્માનિત રહે છે; પછી પુણ્ય ક્ષીણ થતાં સ્વર્ગથી પતિત થાય છે—કર્મસંચય ખૂટતાં દિવ્ય અવસ્થાથી ચ્યૂત થાય છે.

Verse 18

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले जायेत रूपवान् । कृत्वाभिषेकविधिना हयमेधफलं लभेत्

તે સોનું, મણિ અને મુક્તાથી સમૃદ્ધ એવા કુળમાં પુનર્જન્મ પામે છે અને રૂપવાન બને છે. અભિષેકવિધિથી સ્નાન કરવાથી તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 19

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

તે ધનાઢ્ય, રૂપવાન, કુશળ, દાનશીલ અને ધાર્મિક બને છે. ચારે વેદોમાં જે પુણ્ય છે અને સત્યવાદીઓને જે ફળ મળે છે—

Verse 20

तत्फलं लभते नूनं तत्र तीर्थेऽभिषेचनात् । तीर्थानां परमं तीर्थं निर्मितं शम्भुना पुरा

તે તીર્થમાં અભિષેક-સ્નાન કરવાથી એ જ ફળ નિશ્ચયે મળે છે. આ તીર્થોમાં પરમ તીર્થ છે, જે શંભુ (શિવ)એ પ્રાચીનકાળે નિર્માણ કર્યું હતું.

Verse 21

हृदयेशः स्वयं विष्णुर्जपेद्देवं महेश्वरम् । गन्धर्वाप्सरसश्चैव मरुतो मारुतास्तथा

હૃદયમાં નિવાસ કરનાર સ્વયં વિષ્ણુ દેવ મહેશ્વરનો જપ કરે છે. તેમ જ ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને મરુત્—વાયુદેવતાઓ પણ (જપ કરે છે).

Verse 22

विश्वेदेवाश्च पितरः सचन्द्राः सदिवाकराः । मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

વિશ્વેદેવો, પિતૃગણ, ચંદ્ર અને સૂર્ય સહિત; તેમજ મરીચિ, અત્રિ, અંગિરસ, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ ઋષિઓ—(સર્વે ત્યાં સ્તુતિ કરે છે).

Verse 23

प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च । च्यवनो गालवश्चैव वामदेवो महामुनिः

ત્યાં પ્રચેતા, વસિષ્ઠ, ભૃગુ અને નારદ પણ હતા; તેમજ ચ્યવન, ગાલવ અને મહામુનિ વામદેવ પણ ઉપસ્થિત હતા।

Verse 24

वालखिल्याश्च गन्धारास्तृणबिन्दुश्च जाजलिः । उद्दालकश्चर्ष्यशृङ्गो वसिष्ठश्च सनन्दनः

ત્યાં વાલખિલ્ય અને ગંધારગણ; તૃણબિંદુ અને જાજલિ; ઉદ્દાલક અને ઋષ્યશૃંગ; તેમજ વસિષ્ઠ સાથે સનંદન પણ હતા।

Verse 25

शुक्रश्चैव भरद्वाजो वात्स्यो वात्स्यायनस्तथा । अगस्तिर्मित्रावरुणौ विश्वामित्रो मुनीश्वरः

ત્યાં શુક્ર અને ભરદ્વાજ, વાત્સ્ય અને વાત્સ્યાયન પણ હતા; મિત્ર-વરুণથી જન્મેલા અગસ્ત્ય તથા મુનીશ્વર વિશ્વામિત્ર પણ ઉપસ્થિત હતા।

Verse 26

गौतमश्च पुलस्त्यश्च पौलस्त्यः पुलहः क्रतुः । सनातनस्तु कपिलो वाह्निः पञ्चशिखस्तथा

ત્યાં ગૌતમ અને પુલસ્ત્ય; તેમજ પૌલસ્ત્ય, પુલહ અને ક્રતુ; અને સનાતન, કપિલ, વાહ્નિ તથા પંચશિખ પણ હતા।

Verse 27

अन्येऽपि बहवस्तत्र मुनयः शंसितव्रताः । क्रीडन्ति देवताः सर्व ऋषयः सतपोधनाः

ત્યાં અન્ય પણ અનેક મુનિઓ—જેનાં વ્રત પ્રશંસિત—ઉપસ્થિત હતા; તેમજ સર્વ દેવતાઓ અને તપોધનથી સમૃદ્ધ સર્વ ઋષિઓ ત્યાં ક્રીડા કરતા હતા।

Verse 28

मनुष्याश्चैव योगीन्द्राः पितरः सपितामहाः । अस्माहकेऽत्र तिष्ठन्ति सर्व एव न संशयः

અહીં મનુષ્યો પણ, યોગીન્દ્ર સમ મહાન યોગેશ્વરો પણ, તથા પિતૃઓ પિતામહો સહિત નિવાસ કરે છે. આપણા હિતાર્થે સર્વે અહીં સ્થિત છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 29

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । येषां दत्तमुपस्थायि सुकृतं वापि दुष्कृतम्

પિતૃઓ, પિતામહો અને પ્રપિતામહો—જેનાં સમક્ષ અર્પિત દાન હાજર રહે છે—તેમની સામે મનુષ્યનાં પુણ્ય કે પાપ, બંને કર્મ પ્રગટ થાય છે.

Verse 30

अक्षयं तत्र तत्सर्वं यत्कृतं योधनीपुरे । मातरं पितरं त्यक्त्वा सर्वबन्धुसुहृज्जनान्

યોધનીપુરમાં જે કંઈ કરવામાં આવે તે સર્વ અક્ષય બને છે. માતા-પિતા તથા સર્વ બંધુ-સુહૃદજનોને ત્યજીને પણ જે કરે, તેનું પણ તે ફળ નાશ પામતું નથી.

Verse 31

धनं धान्यं प्रियान्पुत्रांस्तथा देहं नृपोत्तम । गच्छते वायुभूतस्तु शुभाशुभसमन्वितः

ધન, ધાન્ય, પ્રિય પુત્રો અને દેહ પણ, હે નૃપોત્તમ, અહીં જ રહી જાય છે. જીવ વાયુરૂપ સમાન થઈ પ્રસ્થાન કરે છે; સાથે રહે છે માત્ર શુભ-અશુભ કર્મો.

Verse 32

अदृश्यः सर्वभूतानां परमात्मा महत्तरः । शुभाशुभगतिं प्राप्तः कर्मणा स्वेन पार्थिव

સર્વ ભૂતોને અદૃશ્ય એવો પરમાત્મા—મહાનોથી પણ મહાન—હે પાર્થિવ, પોતાના કર્મ અનુસાર શુભ કે અશુભ ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 33

युधिष्ठिर उवाच । शुभाशुभं न बन्धूनां जायते केन हेतुना । एकः प्रसूयते जन्तुरेक एव प्रलीयते

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા—બંધુઓને કોઈના શુભ-અશુભનો ભાગ કેમ મળતો નથી? જીવ એકલો જન્મે છે અને નિશ્ચયે એકલો જ લય પામે છે.

Verse 34

एको हि भुङ्क्ते सुकृतमेक एव हि दुष्कृतम्

નિશ્ચયે પુણ્યનું ફળ એકલો જ ભોગવે છે અને પાપનું ફળ પણ એકલો જ ભોગવે છે.

Verse 35

मार्कण्डेय उवाच । एष त्वयोक्तो नृपते महाप्रश्नः स्मृतो मया

માર્કંડેય બોલ્યા—હે નૃપ, તું પૂછેલો આ મહાપ્રશ્ન મને સ્મરણ થયો છે.

Verse 36

पितामहमुखोद्गीतं श्रुतं ते कथयाम्यहम् । यन्मे पितामहात्पूर्वं विज्ञातमृषिसंसदि

પિતામહ (બ્રહ્મા)ના મુખમાંથી ગાનરૂપે જે મેં સાંભળ્યું હતું, તે હું તને કહું છું; જે મને અગાઉ ઋષિસભામાં મારા પિતામહ પાસેથી જાણ્યું હતું.

Verse 37

न माता न पिता बन्धुः कस्यचिन्न सुहृत्क्वचित् । कस्य न ज्ञायते रूपं वायुभूतस्य देहिनः

વાયુ-સ્વભાવ ધરાવતા તે દેહી માટે ન માતા છે, ન પિતા, ન કોઈ બંધુ, અને ક્યાંય સાચો સુહૃદ પણ નથી; તેનું રૂપ કોઈને જાણીતું નથી.

Verse 38

यद्येवं न भवेत्तात लोकस्य तु नरेश्वर । अमर्यादं भवेन्नूनं विनश्यति चराचरम्

જો એવું ન હોત, હે તાત! હે નરેશ્વર! તો નિશ્ચયે લોક અમર્યાદિત બની જાય; અને ચરાચર સર્વે વિનષ્ટ થઈ જાય।

Verse 39

एवं ज्ञात्वा पूरा राजन्समस्तैर्लोककर्तृभिः । मर्यादा स्थापिता लोके यथा धर्मो न नश्यति

હે રાજન! આ જાણીને પ્રાચીનકાળે સર્વ લોકધારકોએ લોકમાં મર્યાદા સ્થાપી, જેથી ધર્મ ન નાશ પામે।

Verse 40

धर्मे नष्टे मनुष्याणामधर्मोऽभिभवेत्पुनः । ततः स्वधर्मचलनान्नरके गमनं ध्रुवम्

મનુષ્યોમાં ધર્મ નષ્ટ થાય ત્યારે અધર્મ ફરી પ્રબળ બને છે; ત્યારબાદ સ્વધર્મથી ચ્યૂત થવાથી નરકગમન નિશ્ચિત છે।

Verse 41

लोको निरङ्कुशः सर्वो मर्यादालङ्घने रतः । मर्यादा स्थापिता तेन शास्त्रं वीक्ष्य महर्षिभिः

સમસ્ત લોક નિરંકુશ બની મર્યાદા-લંઘનમાં રત થાય છે; તેથી મહર્ષિઓએ શાસ્ત્ર જોઈ મર્યાદા સ્થાપી।

Verse 42

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पिण्डोदकप्रदानं च तथैवातिथिपूजनम्

સ્નાન, દાન, જપ, હોમ, સ્વાધ્યાય, દેવતાર્ચન, પિંડ-ઉદક પ્રદાન તથા અતિથિપૂજન—

Verse 43

पितरः पितामहाश्चैव तथैव प्रपितामहाः । त्रयो देवाः स्मृतास्तात ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

હે તાત! પિતા, પિતામહ અને પ્રપિતામહ—આ ત્રણે દેવત્રયરૂપે સ્મરાય છે: બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર।

Verse 44

पूजितैः पूजिताः सर्वे तथा मातामहास्त्रयः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रुतिस्मृत्यर्थनोदितान्

તેમની પૂજા થતાં સર્વની પૂજા થઈ જાય છે; તેમ જ ત્રણ માતામહ પણ પૂજિત થાય છે. તેથી શ્રુતિ-સ્મૃતિના અભિપ્રાયે જે ધર્મ ઉપદેશિત છે, તેને સર્વ પ્રયત્નથી આચરવો જોઈએ।

Verse 45

धर्मं समाचरन्नित्यं पापांशेन न लिप्यते । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं मनसापि न लङ्घयेत्

જે નિત્ય ધર્મનું આચરણ કરે છે, તે પાપના અંશમાત્રથી પણ લિપ્ત થતો નથી. શ્રુતિ-સ્મૃતિમાં કહેલા ધર્મને મનથી પણ લંઘન ન કરવું।

Verse 46

इह लोके परे चैव यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः । पितापुत्रौ सदाप्येकौ बिम्बाद्बिम्बमिवोद्धृतौ

જે ઇહલોક અને પરલોકમાં પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છે, તેણે જાણવું—પિતા અને પુત્ર સદા એક જ છે, જાણે પ્રતિબિંબમાંથી પ્રતિબિંબ ઉદ્ભવ્યું હોય તેમ।

Verse 47

विभक्तौ वाविभक्तौ वा श्रुतिस्मृत्यर्थतस्तथा । उद्धरेदात्मनात्मानमात्मानमवसादयेत्

વಿಭક્ત હોય કે અવಿಭક્ત—શ્રુતિ-સ્મૃતિના ભાવાર્થ મુજબ આચરણ કરવું જોઈએ. પોતાના દ્વારા પોતાને ઉદ્ધરવો; પોતાને અવસાદિત ન કરવો।

Verse 48

पिण्डोदकप्रदानाभ्यामृते पार्थ न संशयः । एवं ज्ञात्वा प्रयत्नेन पिण्डोदकप्रदो भवेत्

હે પાર્થ, પિંડ અને ઉદકનું પ્રદાન કર્યા વિના કર્તવ્ય પૂર્ણ થતું નથી—એમાં સંશય નથી. આ જાણીને પ્રયત્નપૂર્વક પિંડોદક-પ્રદાતા બનવું જોઈએ.

Verse 49

आयुर्धर्मो यशस्तेजः सन्ततिश्चैव वर्धते । पृथिव्यां सागरान्तायां पितृक्षेत्राणि यानि च

આયુષ્ય, ધર્મ, યશ, તેજ અને સંતતિ—આ બધું વધે છે. અને સમુદ્ર-પર્યંત આ પૃથ્વી પર જે જે પિતૃક્ષેત્રો છે…

Verse 50

तानि ते सम्प्रवक्ष्यामि येषु दत्तं महाफलम् । गयायां पुष्करे ज्येष्ठे प्रयागे नैमिषे तथा

હવે હું તને તે સ્થાનો કહું છું જ્યાં આપેલું દાન મહાફળ આપે છે—ગયામાં, પુષ્કરમાં, જ્યેષ્ઠ-તીર્થમાં, પ્રયાગમાં અને નૈમિષમાં પણ.

Verse 51

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे प्रभासे कुरुनन्दन । पिण्डोदकप्रदानेन यत्फलं कथितं बुधैः

હે કુરુનંદન, કુરુક્ષેત્રની સન્નિહિતા અને પ્રભાસમાં—પિંડોદક પ્રદાનથી જે ફળ વિદ્વાનો કહે છે…

Verse 52

अस्माहके तदाप्नोति नर्मदायां न संशयः । तत्र ब्रह्मा मुरारिश्च रुद्रश्च उमया सह

એ જ ફળ અમારા અહીં—નર્મદામાં—નિઃસંદેહ પ્રાપ્ત થાય છે. ત્યાં બ્રહ્મા, મુરારી (વિષ્ણુ) અને ઉમાસહિત રુદ્ર નિવાસ કરે છે.

Verse 53

इन्द्राद्या देवताः सर्वे पितरो मुनयस्तथा । सागराः सरितश्चैव पर्वताश्च बलाहकाः

ત્યાં ઇન્દ્રાદિ સર્વ દેવતાઓ, પિતૃગણ અને મુનિઓ પણ—સમુદ્રો, નદીઓ, પર્વતો તથા વર્ષાવાહક મેઘો—બધાં જ સન્નિહિત રહે છે।

Verse 54

तिष्ठन्ति पितरः सर्वे सर्वतीर्थाधिकं ततः । स्थिता ब्रह्मशिला तत्र गजकुम्भनिभा नृप

ત્યાં સર્વ પિતૃગણ નિવાસ કરે છે; તેથી તે સર્વ તીર્થોથી પણ અધિક શ્રેષ્ઠ છે। હે નૃપ, ત્યાં ગજકુંભસમાન ગોળાકાર બ્રહ્મશિલા સ્થિત છે।

Verse 55

कलौ न दृश्या भवति प्रधानं यद्गयाशिरः । वैशाखे मासि सम्प्राप्तेऽमावास्यां नृपोत्तम

હે નૃપોત્તમ, કલિયુગમાં મુખ્ય ‘ગયાશિર’ સામાન્ય રીતે દેખાતું નથી; પરંતુ વૈશાખ માસની અમાવાસ્યા આવે ત્યારે તે પ્રગટ થાય છે।

Verse 56

व्याप्य सा तिष्ठते तीर्थं गजकुम्भनिभा शिला । तच्च गव्यूतिमात्रं हि तीर्थं ततः प्रवक्षते

ગજકુંભસમાન તે શિલા ત્યાં તીર્થને વ્યાપીને સ્થિર રહે છે। અને તે તીર્થનો વિસ્તાર એક ગવ્યૂતિ જેટલો કહેવાય છે—આ જ તેનું પ્રમાણ છે।

Verse 57

तस्मिन्दिने तत्र गत्वा यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते शतवार्षिकी

જે તે દિવસે ત્યાં જઈ શ્રાદ્ધ અર્પે છે, તેના પિતૃગણને અક્ષય તૃપ્તિ પ્રાપ્ત થાય છે, જે સો વર્ષ સુધી ટકે છે।

Verse 58

अन्यस्यामप्यमावास्यां यः स्नात्वा विजितेन्द्रियः । करोति मनुजः श्राद्धं विधिवन्मन्त्रसंयुतम्

બીજી અમાવાસ્યાના દિવસે પણ જે મનુષ્ય સ્નાન કરીને ઇન્દ્રિયોને જીતી, મંત્રસહિત વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરે છે—

Verse 59

तस्य पुण्यफलं यत्स्यात्तच्छृणुष्व नराधिप । अग्निष्टोमाश्वमेधाभ्यां वाजपेयस्य यत्फलम्

હે નરાધિપ! તેનું જે પુણ્યફળ થાય તે સાંભળો; તે અગ્નિષ્ટોમ અને અશ્વમેધ યજ્ઞોના તથા વાજપેયના ફળ સમાન છે.

Verse 60

तत्फलं समवाप्नोति यथा मे शङ्करोऽब्रवीत् । रौरवादिषु सर्वेषु नरकेषु व्यवस्थिताः

તે એ જ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે, જેમ શંકરે મને કહ્યું હતું. અને જે રૌરવ વગેરે સર્વ નરકોમાં સ્થિત છે—

Verse 61

पिता पितामहाद्याश्च पितृके मातृके तथा । पिण्डोदकेन चैकेन तर्पणेन विशेषतः

પિતા, પિતામહ વગેરે—પિતૃપક્ષ અને માતૃપક્ષ બંનેના—એક જ પિંડ અને જલદાનથી, વિશેષ કરીને તર્પણથી, તૃપ્ત થાય છે.

Verse 62

क्रीडन्ति पितृलोकस्था यावदाभूतसम्प्लवम् । ये कर्मस्था विकर्मस्था ये जाताः प्रेतकल्मषाः

પિતૃલોકમાં રહેનારા મહાપ્રલય સુધી આનંદથી ક્રીડા કરે છે; અને જે કર્મબંધમાં કે વિકર્મમાં રહેલા—જે પ્રેતકલ્મષ સાથે જન્મેલા છે—

Verse 63

पिण्डेनैकेन मुच्यन्ते तेऽपि तत्र न संशयः । अस्माहके शिला दिव्या तिष्ठते गजसन्निभा

એક જ પિંડદાનથી તેઓ પણ ત્યાં મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી. અમારા પ્રદેશમાં ગજસમાન આકારવાળી એક દિવ્ય શિલા સ્થિત છે।

Verse 64

ब्रह्मणा निर्मिता पूर्वं सर्वपापक्षयंकरी । उपर्यस्या यथान्यायं पितॄनुद्दिश्य भारत

આ શિલા પ્રાચીનકાળે બ્રહ્માએ રચેલી છે અને સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનારિ છે. હે ભારત, તેના ઉપર નિયમ મુજબ પિતૃઓને ઉદ્દેશીને કર્મ (શ્રાદ્ધાદિ) કરવું જોઈએ।

Verse 65

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु दद्यात्पिण्डान्विचक्षणः । भूमौ चान्नेन सिद्धेन श्राद्धं कृत्वा यथाविधि

વિવેકી પુરુષે દક્ષિણાગ્ર દર્ભ પર પિંડ અર્પણ કરવા; અને જમીન પર સિદ્ધ (પકાવેલ) અન્નથી વિધિ મુજબ શ્રાદ્ધ કરવું।

Verse 66

श्राद्धिभ्यो वस्त्रयुग्मानि छत्रोपानत्कमण्डलु । दक्षिणा विविधा देया पितॄनुद्दिश्य भारत

શ્રાદ્ધમાં ભાગ લેનારા બ્રાહ્મણોને વસ્ત્રયુગ્મ, છત્ર, પાદુકા (ઉપાનત) અને કમંડલુ આપવું જોઈએ; હે ભારત, પિતૃઓને ઉદ્દેશીને વિવિધ દક્ષિણાઓ પણ અર્પણ કરવી।

Verse 67

यो ददाति द्विजश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति न संशयः

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જે દાન આપે છે તેનું પુણ્યફળ સાંભળો. તેના પિતૃઓ બાર વર્ષ સુધી તૃપ્તિ પામે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 68

अस्माहके महाराज पितरश्च पितामहाः । वायुभूता निरीक्षन्ते आगच्छन्तं स्वगोत्रजम्

હે મહારાજ, અમારા પિતૃઓ અને પિતામહો વાયુ સમા સૂક્ષ્મ બની પોતાના જ ગોત્રમાં જન્મેલા વ્યક્તિના આગમનની રાહ જોઈ નિહાળે છે।

Verse 69

अत्र तीर्थे सुतोऽभ्येत्य स्नात्वा तोयं प्रदास्यति । श्राद्धं वा पिण्डदानं वा तेन यास्याम सद्गतिम्

‘આ તીર્થમાં અમારો પુત્ર આવી સ્નાન કરીને જલતર્પણ આપશે. તે શ્રાદ્ધ કરે કે પિંડદાન કરે—તેના દ્વારા અમે સદ્ગતિ પામશું.’

Verse 70

स्नाने कृते तु ये केचिज्जायन्ते वस्त्रविप्लुषः । प्रीणयेन्नरकस्थांस्तु तैः पितॄन्नात्र संशयः

સ્નાન કર્યા પછી વસ્ત્રમાંથી પડતા જળબિંદુઓથી જ નરકસ્થ પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 71

केशोदबिन्दवस्तस्य ये चान्ये लेपभाजिनः । तृप्यन्त्यनग्निनसंस्कारा यं मृताः स्युः स्वगोत्रजाः

તેના વાળમાંથી ટપકતા જળબિંદુઓ અને દેહ પર ચોંટેલા અન્ય બિંદુઓથી—સ્વગોત્રના તે મૃતકો પણ તૃપ્ત થાય છે જેમનો અગ્નિસંસ્કાર (અંત્યેષ્ટિ) થયો ન હતો।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु ये केचिच्छ्राद्धं कृत्वा विधानतः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्तः पितृसंहिताम्

તે તીર્થમાં જે કોઈ વિધાનપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરીને પિતૃ-સંહિતાનો જપ કરે છે, તે પિતૃઓને ઝડપથી નરકમાંથી ઉદ્ધારે છે।

Verse 73

वनस्पतिगते सोमे यदा सोमदिनं भवेत् । अक्षयाल्लभते लोकान्पिण्डेनैकेन मानवः

જ્યારે ચંદ્ર વનસ્પતિ નક્ષત્રમાં હોય અને સોમવાર આવે, ત્યારે મનુષ્ય એક જ પિંડ અર્પણ કરીને પણ અક્ષય લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 74

अक्षयं तत्र वै सर्वं जायते नात्र संशयः । नरकादुद्धरन्त्याशु जपन्ते पितृसंहिताम्

ત્યાં ખરેખર બધું અક્ષય બને છે—એમાં શંકા નથી; અને પિતૃ-સંહિતાનો જપ કરનારાઓ પિતૃઓને નરકમાંથી ઝડપથી ઉદ્ધરે છે।

Verse 75

तस्मिंस्तीर्थे त्वमावास्यां पितॄनुद्दिश्य भारत । नीलं सर्वाङ्गसम्पूर्णं योऽभिषिच्य समुत्सृजेत्

હે ભારત, તે તીર્થમાં અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓને ઉદ્દેશીને જે સર્વાંગસંપૂર્ણ, નિર્દોષ ‘નીલ’ વૃષભનો અભિષેક કરીને પછી વૃષોત્સર્ગરૂપે તેને મુક્ત કરે છે।

Verse 76

तस्य पुण्यफलं वक्तुं न तु वाचस्पतिः क्षमः । अस्माहके वृषोत्सर्गाद्यत्पुण्यं समवाप्यते

તે કર્મના પુણ્યફળનું વર્ણન કરવા વાચસ્પતિ પણ સમર્થ નથી; અહીં વૃષોત્સર્ગથી જે મહાન પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે તે અપાર છે।

Verse 77

तव शुश्रूषणात्सर्वं तत्प्रवक्ष्यामि भारत । रौरवादिषु ये किंचित्पच्यन्ते तस्य पूर्वजाः

હે ભારત, તારી શুশ્રૂષાના કારણે હું તે બધું કહું છું; તેના પૂર્વજો રૌરવ વગેરે નરકોમાં ક્યાંક પણ યાતના ભોગવી રહ્યા હોય તો।

Verse 78

वृषोत्सर्गेण तान्सर्वांस्तारयेदेकविंशतिम् । लोहितो यस्तु वर्णेन मुखे पुच्छे च पाण्डुरः

વૃષોત્સર્ગવિધિ દ્વારા તે સર્વ—એકવીસ પિતૃઓ—નો ઉદ્ધાર થાય છે. જે વૃષભ લોહિતવર્ણનો હોય અને મુખ તથા પૂંછમાં પાંડુર (ફિક્કો) હોય, તે પ્રશસ્ત ગણાય છે.

Verse 79

पिङ्गः खुरविषाणाभ्यां स नीलो वृष उच्यते । यस्तु सर्वाङ्गपिङ्गश्च श्वेतः पुच्छखुरेषु च

જે વૃષભના ખુર અને શિંગમાં પિંગ (તામ્રવર્ણ) હોય તેને ‘નીલ’ વૃષભ કહે છે. પરંતુ જે સર્વાંગે પિંગ હોય અને પૂંછ તથા ખુરોમાં શ્વેત હોય, તે વિશેષ શુભ ગણાય છે.

Verse 80

स पिङ्गो वृष इत्याहुः पितॄणां प्रीतिवर्धनः । पारावतसवर्णश्च ललाटे तिलको भवेत्

તેને ‘પિંગ’ વૃષભ કહેવામાં આવ્યો છે; તે પિતૃઓની પ્રીતિ વધારનાર છે. તેનો વર્ણ પારાવત (કબૂતર) સમાન હોય અને લલાટે તિલકચિહ્ન ધારણ કરેલું હોય.

Verse 81

तं वृषं बभ्रुमित्याहुः पूर्णं सर्वाङ्गशोभनम् । सर्वाङ्गेष्वेकवर्णो यः पिङ्गः पुच्छखुरेषु च

તે વૃષભને ‘બભ્રુ’ કહે છે—જે પૂર્ણ અને સર્વ અંગોમાં શોભાયમાન હોય. જે સર્વાંગે એક જ વર્ણનો હોય અને પૂંછ તથા ખુરોમાં પિંગ હોય, તે ઉત્તમ છે.

Verse 82

खुरपिङ्गं तमित्याहुः पितॄणां सद्गतिप्रदम् । नीलं सर्वशरीरेण स्वारक्तनयनं दृढम्

જેના ખુર પિંગ હોય તેને ‘ખુર-પિંગ’ કહે છે; તે પિતૃઓને સદ્ગતિ આપનાર છે. બીજો વૃષભ સર્વશરીરે નીલ, સ્વાભાવિક રક્તિમ નેત્રવાળો અને દૃઢ હોવો જોઈએ—તે પણ શુભ છે.

Verse 83

तमेव नीलमित्याहुर्नीलः पञ्चविधः स्मृतः । यस्तु वैश्यगृहे जातः स वै नीलो विशिष्यते

એને જ ‘નીલ’ કહે છે; ‘નીલ’ પાંચ પ્રકારનો સ્મૃત છે. પરંતુ વૈશ્યગૃહમાં જન્મેલો નીલ વિશેષ કરીને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

Verse 84

न वाहयेद्गृहे जातं वत्सकं तु कदाचन । तेनैव च वृषोत्सर्गे पितॄणामनृणो भवेत्

પોતાના ઘરમાં જન્મેલા વાછરડાને ક્યારેય ભાર વહન માટે કામે ન લગાવવું. એ જ પશુ દ્વારા ‘વૃષોત્સર્ગ’ વિધિમાં પિતૃઋણથી મુક્તિ થાય છે.

Verse 85

जातं तु स्वगृहे वत्सं द्विजन्मा यस्तु वाहयेत् । पतन्ति पितरस्तस्य ब्रह्मकोकगता अपि

જે દ્વિજ પોતાના ઘરમાં જન્મેલા નવજાત વાછરડાને ભાર વહન માટે લગાવે, તેના પિતૃઓ—બ્રહ્મલોક પ્રાપ્ત હોવા છતાં—પતિત થાય છે.

Verse 86

यथायथा हि पिबति पीत्वा धूनाति मस्तकम् । पिबन्पितॄन् प्रीणयति नरकादुद्धरेद्धुनन्

તે જેમ જેમ પીવે છે અને પીધા પછી માથું ધુનાવે છે—પીવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, અને માથું ધુનાવવાથી તેમને નરકમાંથી શીઘ્ર ઉદ્ધરે છે.

Verse 87

यथा पुच्छाभिघातेन स्कन्धं गच्छन्ति बिन्दवः । नरकादुद्धरन्त्याशु पतितान् गोत्रिणस्तथा

જેમ પૂંછડીના પ્રહારથી બિંદુઓ ખભા પર જઈ પડે છે, તેમ જ એક જ ગોત્રના સગાં પડેલાઓને નરકમાંથી શીઘ્ર ઉદ્ધરે છે.

Verse 88

गर्जन्प्रावृषि काले तु विषाणाभ्यां भुवं लिखन् । खुरेभ्यो या मृदुद्भूता तया संप्रीणयेदृषीन्

વર્ષાકાળમાં જ્યારે તે ગર્જના કરે અને પોતાના શિંગોથી ધરતીને ખૂંચે, ત્યારે તેના ખુરાંમાંથી ઊઠેલી કોમળ માટીથી ઋષિઓને તૃપ્ત કરવી જોઈએ।

Verse 89

पिबन्पितॄन् प्रीणयते खादनोल्लेखने सुरान् । गर्जन्नृषिमनुष्यांश्च धर्मरूपो हि धर्मज

પીવાથી તે પિતૃઓને પ્રસન્ન કરે છે; ખાવા અને ધરતી ખૂંચવાથી દેવતાઓને; અને ગર્જનાથી ઋષિ તથા મનુષ્યોને પણ—હે ધર્મપુત્ર, કારણ કે તે ખરેખર ધર્મસ્વરૂપ છે।

Verse 90

भूतैर्वापि पिशाचैर्वा चातुर्थिकज्वरेण वा । गृहीतोऽस्माहकं गच्छेत्सर्वेषामाधिनाशनम्

ભૂત, પિશાચ અથવા ચાતુર્થિક તાવથી જો કોઈ ગ્રસ્ત હોય, તો તે પીડિત વ્યક્તિ આ સ્થાને જાય—આ સર્વના રોગોનો નાશ કરનાર છે।

Verse 91

स्नात्वा तु विमले तोये दर्भग्रन्थिं निबन्धयेत् । मस्तके बाहुमूले वा नाभ्यां वा गलकेऽपि वा

નિર્મળ જળમાં સ્નાન કરીને દર્ભ-ઘાસની ગાંઠ બાંધવી જોઈએ—મસ્તક પર, અથવા બાહુના મૂળમાં, અથવા નાભિ પર, કે ગળા પર પણ।

Verse 92

गत्वा देवसमीपं च प्रादक्षिण्येन केशवम् । ततः समुच्चरन्मन्त्रं गायत्र्या वाथ वैष्णवम्

દેવની સમીપ જઈ કેશવની પ્રદક્ષિણા કરવી; ત્યારબાદ મંત્ર ઉચ્ચારવો—ગાયત્રી અથવા કોઈ વૈષ્ણવ મંત્ર।

Verse 93

नारायणं शरण्येशं सर्वदेवनमस्कृतम् । नमो यज्ञाङ्गसम्भूत सर्वव्यापिन्नमोऽस्तु ते

શરણ્યેશ, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત નારાયણને નમસ્કાર. યજ્ઞના અંગરૂપે પ્રાદુર્ભૂત, સર્વવ્યાપી પ્રભુ—તમને નમો નમઃ.

Verse 94

नमो नमस्ते देवेश पद्मगर्भ सनातन । दामोदर जयानन्त रक्ष मां शरणागतम्

દેવેશ, પદ્મગર્ભ સનાતન—તમને વારંવાર નમો નમઃ. દામોદર, જય અનંત—શરણાગત મને રક્ષા કરો.

Verse 95

त्वं कर्ता त्वं च हर्ता च जगत्यस्मिंश्चराचरे । त्वं पालयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च

આ ચરાચર જગતના કર્તા પણ તમે જ, સંહર્તા પણ તમે જ. તમે જ સર્વ ભૂતોનું પાલન કરો છો અને તમે જ ભુવનને ધારણ કરો છો.

Verse 96

प्रसीद देवदेवेश सुप्तमङ्गं प्रबोधय । त्वद्ध्याननिरतो नित्यं त्वद्भक्तिपरमो हरे

દેવદેવેશ, પ્રસન્ન થાઓ; તમારા સુપ્ત અંગને પ્રબોધો. હરે, હું નિત્ય તમારા ધ્યાનમાં રત છું અને તમારી ભક્તિમાં પરમ છું.

Verse 97

इति स्तुतो मया देव प्रसादं कुरु मेऽच्युत । मां रक्ष रक्ष पापेभ्यस्त्रायस्व शरणागतम्

હે દેવ, આ રીતે સ્તુતિ પામીને, હે અચ્યુત, મારા પર પ્રસાદ કરો. મને રક્ષા કરો, પાપોથી બચાવો; શરણાગત મને તારવો.

Verse 98

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

આ રીતે દેવેશ, દાનવાંતક હરિની સ્તુતિ કરીને, પુનરુક્ત મંત્રોચ્ચાર સાથે ફરી સ્નાન કરી, ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું।

Verse 99

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । पिण्डनिर्वपणं कृत्वा वाचयेत्स्वस्तिकं ततः

વેદોક્ત વિધાન પ્રમાણે યથાવિધી સ્નાન કરીને, પિંડ-નિવાપણ કરી, ત્યારબાદ સ્વસ્તિક-પાઠ કરાવવો।

Verse 100

एवं स्तुत्वा च देवेशं दानवान्तकरं हरिम् । पुनरुक्तेन वै स्नात्वा ततो विप्रांस्तु भोजयेत्

આ રીતે દેવેશ, દાનવાંતક હરિની સ્તુતિ કરીને, પુનરુક્ત મંત્રોચ્ચાર સાથે ફરી સ્નાન કરી, ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું।

Verse 101

वेदोक्तेन विधानेन स्नानं कृत्वा यथाविधि । एवं तान्वाचयित्वा तु ततो विप्रान्विसर्जयेत्

વેદોક્ત વિધાન પ્રમાણે યથાવિધી સ્નાન કરીને, એમને આ રીતે પાઠ કરાવી, પછી બ્રાહ્મણોને આદરપૂર્વક વિદાય આપવી।

Verse 102

यत्तत्रोच्चरितं किंचित्तद्विप्रेभ्यो निवेदयेत् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा नारी वा भक्तितत्परा । शक्तितो दक्षिणां दद्यात्कृत्वा श्राद्धं यथाविधि

ત્યાં જે કંઈ ઉચ્ચારાયું હોય તે બ્રાહ્મણોને નિવેદિત કરવું। તે તીર્થમાં સ્નાન કરેલો પુરુષ હોય કે ભક્તિપરાયણ સ્ત્રી, યથાવિધી શ્રાદ્ધ કરીને પોતાની શક્તિ મુજબ દક્ષિણા આપવી।

Verse 103

तत्र तीर्थे नरो यावत्स्नापयेद्विधिपूर्वकम् । क्षीरेण मधुना वापि दध्ना वा शीतवारिणा

તે તીર્થમાં મનુષ્ય જેટલો સમય વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે—દૂધથી કે મધથી કે દહીંથી અથવા શીતળ જળથી—તેટલો જ સમય તેનું પુણ્ય વધે છે।

Verse 104

तावत्पुष्करपात्रेषु पिबन्ति पितरो जलम् । अयने विषुवे चैव युगादौ सूर्यसंक्रमे

એટલા જ સમય સુધી પિતૃઓ કમળપાત્રોમાંથી જળ પાન કરે છે—વિશેષ કરીને અયન, વિષુવ, યુગારંભ અને સૂર્યસંક્રાંતિના કાળે।

Verse 105

पुष्पैः सम्पूज्य देवेशं नैवेद्यं यः प्रदापयेत् । सोऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

જે પુષ્પોથી દેવેશનું પૂજન કરીને નૈવેદ્ય અર્પે છે, તે બહુ ફળ પામે છે—અશ્વમેધ યજ્ઞના મહાન ફળ સમાન પુણ્ય।

Verse 106

तत्र तीर्थे तु यो राजन् सूर्यग्रहणमाचरेत् । सूर्यतेजोनिभैर्यानैर्विष्णुलोके महीयते

હે રાજન, જે તે તીર્થમાં સૂર્યગ્રહણનું આચરણ કરે છે, તે સૂર્યતેજથી ઉત્પન્ન દિવ્ય વિમાનો દ્વારા લઈ જવાઈને વિષ્ણુલોકમાં માન પામે છે।

Verse 107

तत्र तीर्थे तु यः श्राद्धं पितृभ्यः सम्प्रयच्छति । सत्पुत्रेण च तेनैव सम्प्राप्तं जन्मनः फलम्

જે તે તીર્થમાં પિતૃઓને વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ અર્પે છે, તે એ જ કર્મથી સತ್ಪુત્રપ્રાપ્તિ સમાન જન્મનું સાચું ફળ પામે છે।

Verse 108

इति श्रुत्वा ततो देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च स्थापयांचक्रुरीश्वरम्

આ સાંભળીને શક્રના આગેવાન હેઠળ સર્વ દેવોએ, બ્રહ્મા-વિષ્ણુ-મહેશ સહિત, ત્યાં જ ઈશ્વરની સ્થાપના કરી।

Verse 109

सर्वरोगोपशमनं सर्वपातकनाशनम् । यस्तु संवत्सरं पूर्णममावास्यां तु भावितः

આ સર્વ રોગોને શમાવનારું અને સર્વ પાપોને નાશ કરનારું છે—જે પૂર્ણ એક વર્ષ અમાવાસ્યા-વ્રતમાં ભાવપૂર્વક સ્થિર રહે છે।

Verse 110

पितृभ्यः पिण्डदानं च कुर्यादस्माहके नृप । त्रिपुष्करे गयायां च प्रभासे नैमिषे तथा

હે નૃપ! અસ્માહકમાં પિતૃઓને પિંડદાન કરવું જોઈએ; તેનું પુણ્ય ત્રિપુષ્કર, ગયા, પ્રભાસ અને નૈમિષમાં કરેલા દાન સમાન છે।

Verse 111

यत्पुण्यं श्राद्धकर्तॄणां तदिहैव भवेद्ध्रुवम् । तिलोदकं कुशैर्मिश्रं यो दद्याद्दक्षिणामुखः

શ્રાદ્ધ કરનારને જે પુણ્ય મળે છે તે અહીં જ નિશ્ચિત રીતે થાય છે. જે દક્ષિણમુખ થઈ કુશમિશ્રિત તિલોદક અર્પે છે, તે નિશ્ચિત ફળ પામે છે।

Verse 112

मन्वादौ च युगादौ च व्यतीपाते दिनक्षये । यो दद्यात्पितृमातृभ्यः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

મન્વંતરના આરંભે, યુગના આરંભે, વ્યતીપાત સમયે અને દિવસના અંતે—જે પિતૃઓ તથા માતૃગણને દાન આપે છે, તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પામે છે।

Verse 113

अस्माहके नरो यस्तु स्नात्वा सम्पूजयेद्धरिम् । ब्रह्माणं शङ्करं भक्त्या कुर्याज्जागरणक्रियाम्

અસ્માહક તીર્થમાં જે પુરુષ સ્નાન કરીને વિધિપૂર્વક હરિનું સમ્પૂજન કરે અને ભક્તિથી બ્રહ્મા તથા શંકરનો પણ સત્કાર કરે, તેણે જાગરણક્રિયા કરવી જોઈએ।

Verse 114

सर्वपापविनिर्मुक्तः शक्रातिथ्यमवाप्नुयात् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा यः पश्यति जनार्दनम्

તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ શક્ર (ઇન્દ્ર)નું আতિથ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. તે તીર્થમાં જે નર સ્નાન કરીને જનાર્દનનું દર્શન કરે, તેને આ ફળ મળે છે।

Verse 115

विशेषविधिनाभ्यर्च्य प्रणम्य च पुनःपुनः । सपुत्रेण च तेनैव पितॄणां विहिता गतिः

વિશેષ વિધિથી પૂજન કરીને અને વારંવાર પ્રણામ કરીને, એ જ પુરુષ પુત્રসহ પિતૃઓ માટે વિહિત કલ્યાણમય ગતિ સિદ્ધ કરે છે।

Verse 116

एकमूर्तिस्त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । सत्कार्यकारणोपेताः सुसूक्ष्माः सुमहाफलाः

એક જ મূર્તિમાં ત્રણ દેવ—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર—વિદ્યમાન છે; તેઓ સત્ય કાર્ય-કારણથી યુક્ત, અતિ સૂક્ષ્મ અને અતિ મહાન ફળ આપનાર છે।

Verse 117

एतत्ते कथितं राजन्महापातकनाशनम् । अस्माहकस्य माहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि

હે રાજન, મહાપાતકોનો નાશ કરનારું આ તને કહેલું છે. અસ્માહકનું માહાત્મ્ય મેં વર્ણવ્યું; હવે તું બીજું શું પૂછવા ઇચ્છે છે?