Adhyaya 121

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः

માર્કંડેયે કહ્યું—હે મહીપાલ! ત્યારપછી ચન્દ્રહાસમતથી આગળ તે સ્થાન પર જા, જ્યાં દેવોમાં શ્રેષ્ઠ સોમરાજે પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—જગત્પતિ સોમનાથને પરમ સિદ્ધિ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થઈ? તે સર્વ હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; હે અનઘ, મને કહો.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—હે ભારત! પૂર્વકાળે મુનિશ્રેષ્ઠ દક્ષે તેને શાપ આપ્યો—‘ધર્મપત્નીઓના સહવાસનો ત્યાગ કરવાથી તું ક્ષયરોગી બનશે.’

Verse 4

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप

જે પુરુષો પોતાની વિવાહિતા પત્નીઓ પ્રત્યે યોગ્ય દાંપત્ય-ધર્મનું પાલન કરતા નથી, હે નરાધિપ, એવા પુરુષોને જે નિશ્ચિત પરિણામ થાય છે તે સાંભળો.

Verse 5

ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्

ઋતુકાળે સ્ત્રી સાથે ધર્માનુસાર સંગથી પુત્ર જન્મે છે. અને પુત્રથી સ્વર્ગ તથા મોક્ષ પણ પ્રાપ્ત થાય છે—એવું શ્રુતિમાં કહેલું છે.

Verse 6

तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्

યોગ્ય સમયે કરવાપાત્ર ધર્મનો ત્યાગ કરવાના દોષથી બંધાઈ તે રૌરવ નરકમાં પડે છે. ત્યાં પાપી, દૈવે નક્કી કરેલા સમય સુધી તેણીનું રક્ત પીવે છે.

Verse 7

ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

પછી કાળના વશથી ફરી અવતરેલો તે જે જે યોનિમાં પ્રવેશે છે, તે તે જન્મમાં એ દુષ્ટાત્મા સદા દુર્ભાગ્યવાન બની જન્મે છે.

Verse 8

नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः

સ્ત્રીઓમાં કામના સદા વધુ રહી વારંવાર વધે અને ફરી ફરી પ્રગટે છે. વિશેષ કરીને ઋતુકાળે તેઓ કામબાણોથી પીડાય છે.

Verse 9

परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

પતિ દ્વારા અપમાનિત અને અવગણિત સ્ત્રીઓ બીજા પુરુષને પતિરૂપે વિચારવા લાગે છે. ત્યારબાદ જન્મેલો પુત્ર ભટકતો રહી ઉત્તમ કુળને પણ કલંકિત કરે છે.

Verse 10

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

તેના જન્મમાત્રથી સ્વર્ગસ્થ પિતૃઓ—પિતા, પૂર્વજો અને પિતામહો—પતિત થાય છે; તેથી તે ‘કુલટ’ એટલે કુલદ્રોહી કહેવાય છે।

Verse 11

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

તે કર્મવિપાકથી શશી (ચંદ્ર) ક્ષયરોગથી પીડિત થયો; સુરેન્દ્રોના લોકને ત્યજી તે મર્ત્યલોકમાં આવ્યો।

Verse 12

ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्

પછી અનેક પુણ્યતીર્થો અને પવિત્ર ધામોમાં ભ્રમણ કરતાં, સર્વપાપપ્રણાશિની નર્મદાને તે પહોંચ્યો।

Verse 13

उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

તેણે બાર વર્ષ ઉપવાસ, દાન, વ્રત અને નિયમોનું આચરણ કર્યું; ત્યારબાદ તે પાપોથી મુક્ત થયો।

Verse 14

स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्

સર્વપાતકનાશક મહાદેવને સ્નાન કરાવી, તેજથી પરિપૂર્ણ થઈ તે અનુત્તમ લોકમાં ગયો।

Verse 15

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते

જેણે દેવની સ્થાપના કરી છે, સ્થાપનાપછી જેટલા વર્ષો સુધી તેની પૂજા થાય, તેટલા જ વર્ષસહસ્રો સુધી તે રુદ્રલોકમાં પૂજિત થાય છે।

Verse 16

तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः

એથી પૃથ્વી પર મનુષ્યો શાસ્ત્રવિધિ મુજબ દેવતાઓની સ્થાપના કરે છે; કારણ કે તેનાથી તેઓ અક્ષય અને અવ્યય પুণ્યફળનો ભોગ કરે છે।

Verse 17

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः

સોમતીર્થમાં સ્નાન કરીને મનુષ્યે ઈશ્વર દેવની પૂજા કરવી જોઈએ; તે મનુષ્ય જગતમાં ચંદ્ર સમાન પ્રિયદર્શન બની તેજસ્વી થાય છે।

Verse 18

चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

જે ચન્દ્રહાસે જઈ ચંદ્ર કે સૂર્યગ્રહણના સમયે ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 19

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

હે નૃપવરશ્રેષ્ઠ! ત્યાં ચન્દ્રહાસે કરેલું સ્નાન અને દાન—શુભ કે અશુભ કારણથી કરેલું હોય તોય—સર્વે અક્ષય ફળદાયક બને છે।

Verse 20

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

તે ધન્ય છે, તે મહાત્મા છે; તેમનો જન્મ ખરેખર સફળ છે—જે ચન્દ્રહાસે સ્નાન કરીને ગ્રહણનું દર્શન કરે છે।

Verse 21

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

વાણીથી, મનથી અને કર્મથી પૂર્વે કરેલું જે પાપ હોય, હે રાજેન્દ્ર, તે તીર્થમાં માત્ર સ્નાનથી જ નાશ પામે છે।

Verse 22

बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्

મહામોહથી આવૃત ઘણા લોકો તેને ઓળખતા નથી—જે પરમાનંદસ્વરૂપ છે—જોકે તે જાણે સર્વના દેહમાં નિવાસ કરે છે।

Verse 23

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः

પશ્ચિમ સમુદ્રે જઈ સોમતીર્થમાં જે ફળ મળે છે, તે સંપૂર્ણ ફળ ચન્દ્રહાસે જ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી।

Verse 24

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

સંક્રાંતિ, વ્યતીપાત, અયન અને વિષુવકાળે—ચન્દ્રહાસે સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।

Verse 25

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्

તેઓ મૂઢ છે, તેઓ દુરાચારી છે અને તેમનો જન્મ નિરર્થક છે, જેઓ રેવા નદી પર સ્થિત ચંદ્રહાસ તીર્થને જાણતા નથી.

Verse 26

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः

જે કોઈ દ્વિજ ચંદ્રહાસ તીર્થમાં સંન્યાસ ધારણ કરે છે, તેને સોમલોકની અચળ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

Verse 121

। अध्याय

॥ આ અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે ॥