Adhyaya 119
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 119

Adhyaya 119

માર્કંડેય ઋષિ રાજાને ઉપદેશ આપે છે કે રેવા/નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આવેલ ઉત્તમ કલ્હોડી-તીર્થમાં જવું; તે સર્વપાપનાશક કહેવાય છે. આ સ્થાન પ્રાચીન મુનિઓએ સર્વ જીવોના કલ્યાણ માટે સ્થાપ્યું હતું અને નર્મદાના મહાજળ સાથેના સંબંધ તથા તપોબળથી તેની મહિમા વિશેષ ઊંચી થઈ—એવું વર્ણન છે. પછી કપિલા-તીર્થનું વિશેષ માહાત્મ્ય કહીને કપિલા-દાનનું વિધાન જણાવાયું છે—ખાસ કરીને તાજી વાછરડી આપેલી શુભલક્ષણવાળી કપિલા ગાય ઉપવાસ સાથે, સંયમિત સ્વભાવથી અને ખાસ કરીને ક્રોધજય રાખીને દાન કરવી. ભૂમિ, ધન, ધાન્ય, હાથી, ઘોડા, સોનું વગેરે દાનોની તુલનામાં કપિલા-દાન સર્વોત્તમ હોવાનું દાનતારતમ્યથી પ્રતિપાદિત થાય છે. ફલશ્રુતિ મુજબ આ તીર્થમાં દાન કરવાથી સાત જન્મોના વાણી, મન અને કાયાથી થયેલા પાપો નાશ પામે છે; દાતા અપ્સરાઓ દ્વારા પ્રશંસિત વિષ્ણુલોકને પામે છે; ગાયના રોમોની સંખ્યાનુસાર દીર્ઘકાળ સ્વર્ગસુખ ભોગવે છે; અને પછી માનવજન્મમાં સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મ લઈને વેદવિદ્યા, શાસ્ત્રપ્રવીણતા, આરોગ્ય અને દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત કરે છે. અંતે કલ્હોડી-તીર્થની પાપમોચન શક્તિ અદ્વિતીય હોવાનું ફરીથી દૃઢ કરવામાં આવે છે.

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कह्लोडीतीर्थमुत्तमम् । रेवायाश्चोत्तरे कूले सर्वपापविनाशनम्

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—હે રાજેન્દ્ર, ત્યારબાદ રેવા (નર્મદા)ના ઉત્તર કાંઠે આવેલ સર્વપાપવિનાશક ઉત્તમ કહ્લોડી તીર્થમાં જવું જોઈએ.

Verse 2

हितार्थं सर्वभूतानामृषिभिः स्थापितं पुरा । तपसा तु समुद्धृत्य नर्मदायां महाम्भसि

સર્વ ભૂતોના હિતાર્થે ઋષિઓએ આને પ્રાચીનકાળે સ્થાપ્યું; અને તપોબળથી તેને ઉદ્ધૃત કરીને નર્મદાના મહાજળમાં પ્રતિષ્ઠિત કર્યું.

Verse 3

स्नात्वा तु कपिलातीर्थे कपिलां यः प्रयच्छति । श्रुत्वा चाख्यानकं दिव्यं ब्राह्मणाञ्छृणु यत्फलम्

જે કપિલાતીર્થમાં સ્નાન કરીને કપિલા (ભૂરા વર્ણની) ગાયનું દાન કરે અને આ દિવ્ય આખ્યાન પણ સાંભળે—હે બ્રાહ્મણો, તેનું ફળ સાંભળો.

Verse 4

सर्वेषामेव दानानां कपिलादानमुत्तमम् । ब्राह्मणान्वेषितं पूर्वमृषिदेवसमागमे

બધા દાનોમાં કપિલાદાન સર્વોત્તમ છે. પૂર્વકালে ઋષિ-દેવોના સમાગમમાં બ્રાહ્મણોએ તેને શોધી નિશ્ચિત કર્યું હતું.

Verse 5

सद्यः प्रसूतां कपिलां शोभनां यः प्रयच्छति । सोपवासो जितक्रोधस्तस्य पुण्यफलं शृणु

જે ઉપવાસ રાખીને અને ક્રોધ જીતીને તાજે પ્રસૂતા સુંદર કપિલા ગાયનું દાન કરે છે, તેના પુણ્યફળને સાંભળો।

Verse 6

ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । दत्ता चैव महाबाहो पृथिवी नात्र संशयः

હે મહાબાહો! તેના દ્વારા સમુદ્રો અને ગુફાઓ સહિત, પર્વતો-વનો-કાનનો સહિત આ પૃથ્વી જ દાન થઈ ગઈ છે; તેમાં સંશય નથી।

Verse 7

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यत्पुरा कृतम् । नश्यते कपिलां दत्त्वा सप्तजन्मार्जितं नृप

હે નૃપ! વાણીથી, મનથી કે કર્મથી અગાઉ કરેલું જે પાપ હોય તે કપિલા દાનથી નાશ પામે છે—સાત જન્મે સંગ્રહિત પણ।

Verse 8

भूमिदानं धनं धान्यं हस्त्यश्वकनकादिकम् । कपिलादानस्यैकस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

ભૂમિદાન, ધન, ધાન્ય, હાથી-ઘોડા, સોનું વગેરે—એમાંથી કશુંય એક કપિલા-દાનના પુણ્યની સોળમી કલાને પણ સમાન નથી।

Verse 9

तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा कपिलां यः प्रयच्छति । मृतो विष्णुपुरं याति गीयमानोऽप्सरोगणैः

તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને જે પુરુષ કપિલા દાન કરે છે, તે મૃત્યુ પામ્યા પછી અપ્સરાગણોના ગાનથી સ્તુત થઈ વિષ્ણુપુરી જાય છે।

Verse 10

यावन्ति तस्या रोमाणि सवत्सायास्तु भारत । तावद्वर्षसहस्राणि स स्वर्गे क्रीडते चिरम्

હે ભારત! વાછરડાં સહિત તે ગાયના જેટલા રોમ છે, તેટલા હજારો વર્ષો સુધી તે દીર્ઘકાલ સ્વર્ગમાં ક્રીડા કરે છે।

Verse 11

ततोऽवकीर्णकालेन त्विह मानुष्यतां गतः । धनधान्यसमोपेतो जायते विपुले कुले

પછી નિર્ધારિત સમય પૂર્ણ થતાં તે અહીં માનવજન્મ પામે છે; ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ થઈ વિશાળ અને સમૃદ્ધ કુળમાં જન્મે છે।

Verse 12

वेदविद्या व्रतस्नातः सर्वशास्त्रविशारदः । व्याधिशोकविनिर्मुक्तो जीवेच्च शरदां शतम्

વેદવિદ્યાનુસાર વ્રત-સ્નાનથી શુદ્ધ, સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, અને વ્યાધિ તથા શોકથી મુક્ત થઈ તે સો શરદો સુધી (પૂર્ણ આયુ) જીવે છે।

Verse 13

एतत्ते सर्वमाख्यातं कल्होडीतीर्थमुत्तमम् । यत्कृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ઉત્તમ કલ્હોડીઃ તીર્થ વિષે આ સર્વ તને જણાવાયું; તેનું દર્શન અને અનુષ્ઠાન કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 119

। अध्याय

અધ્યાય—આ અધ્યાયની સમાપ્તિ અથવા શીર્ષક દર્શાવતું સૂચકચિહ્ન છે।