Adhyaya 114
આ અધ્યાયમાં માર્કંડેય ઋષિ રાજાને અયોનિજ નામના અત્યંત પુણ્યકારી તીર્થનું સંક્ષિપ્ત માર્ગદર્શન આપે છે. તીર્થની વિશેષતા જણાવાય છે—અપાર સૌંદર્ય, મહાન પુણ્ય, અને સર્વ પાપનો સંપૂર્ણ નાશ. અહીંનો ન્યૂનતમ વિધિક્રમ એવો છે: અયોનિજમાં સ્નાન કરીને પરમેશ્વરની પૂજા કરવી, પછી પિતૃઓ અને દેવતાઓ માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક તર્પણાદિ કરવું. અંતે દૃઢ ફલશ્રુતિ—જે વિધિપૂર્વક ત્યાં પ્રાણત્યાગ કરે છે તે ‘યોનિ-દ્વાર’ એટલે પુનર્જન્મના દ્વારથી બચી જાય છે; આમ તીર્થસેવાને નીતિ-વિધિ સાથેની સાધના તરીકે કર્મબંધનથી મુક્તિના માર્ગરૂપે દર્શાવવામાં આવે છે।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । अयोनिजं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે રાજેન્દ્ર, પરમ શોભન ‘અયોનિજ’ તીર્થમાં જા; તે મહાપુણ્ય છે અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.
Verse 2
अयोनिजे नरः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । पितृदेवार्चनं कृत्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः
અયોનિજમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય પરમેશ્વરની પૂજા કરે. પિતૃ અને દેવોના અર્ચનથી તે સર્વ કલ્મષોથી મુક્ત થાય છે.
Verse 3
तत्र तीर्थे तु विधिना प्राणत्यागं करोति यः । स कदाचिन्महाराज योनिद्वारं न पश्यति
તે તીર્થમાં જે વિધિપૂર્વક પ્રાણત્યાગ કરે છે, હે મહારાજ, તે કદી ‘યોનિદ્વાર’ નથી જોતો; એટલે પુનર્જન્મ પામતો નથી.
Verse 114
। अध्याय
ઇતિ અધ્યાય સમાપ્ત।