Adhyaya 113
આ અધ્યાયમાં મārkaṇḍેય રાજાને યાત્રા-માર્ગદર્શક રીતે ઉપદેશ આપી કોટિતીર્થ તરફ દોરી જાય છે અને તેને અદ્વિતીય પવિત્ર તીર્થ તરીકે વર્ણવે છે. કથામાં સ્મરણ કરાવવામાં આવે છે કે અહીં અનેક ઋષિઓએ પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી; તેથી આ સ્થાન ‘ઋષિકોટિ’ નામે પણ પ્રસિદ્ધ થયું. પછી સ્થળ-વિશેષ સાથે જોડાયેલા ત્રણ પુણ્યમાર્ગ જણાવાય છે—(૧) તીર્થસ્નાન કરીને બ્રાહ્મણભોજન; એક બ્રાહ્મણને તૃપ્ત કરવાનું ફળ ‘કોટિ’ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યા સમાન કહેવાય છે. (૨) સ્નાન પછી પિતૃદેવતાઓનું સન્માન/તર્પણ-શ્રાદ્ધ કરીને યાત્રામાં પિતૃધર્મનો સમાવેશ થાય છે. (૩) ત્યાં મહાદેવની પૂજા કરવાથી વાજપેય યજ્ઞ સમાન ફળ મળે એવી પ્રતિજ્ઞા છે. આમ આ અધ્યાય કોટિતીર્થ માટે સ્થાન–કર્મ–ફલશ્રુતિનું સંક્ષિપ્ત ધાર્મિક પ્રામાણ્ય સ્થાપે છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कोटितीर्थमनुत्तमम् । ऋषिकोटिर्गता तत्र परां सिद्धिमुपागता
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે રાજેન્દ્ર, અનુત્તમ કોટિતીર્થમાં જવું જોઈએ. ત્યાં ઋષિઓની એક કોટિ પરમ સિદ્ધિને પામી॥
Verse 2
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भोजयेद्ब्राह्मणाञ्छुचिः । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता
તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને શુદ્ધ બની બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે—ત્યાં એક વિદ્વાન બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવતાં જ જાણે એક કોટિને ભોજન કરાવ્યું તેમ ફળ મળે॥
Verse 3
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्पितृदेवताः । पूजिते तु महादेवे वाजपेयफलं लभेत्
તે તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને પિતૃદેવતાઓની તથા દેવતાઓની પૂજા કરે—ત્યાં મહાદેવની પૂજા કરવાથી વાજપેય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે॥
Verse 113
। अध्याय
ઇતિ અધ્યાય સમાપ્ત।