Adhyaya 112
માર્કંડેય રાજસંવાદીને નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આવેલા આંગિરસતીર્થ તરફ દોરી જાય છે અને તેને સર્વપાપ-વિનાશક, સર્વને પાવન કરનારું કહે છે. પછી તીર્થની ઉત્પત્તિ-કથા વર્ણવે છે—વેદવિદ્ બ્રાહ્મણઋષિ અંગિરસે યુગના આરંભે પુત્રપ્રાપ્તિ માટે દીર્ઘ તપ કર્યું. ત્રિષવણ સ્નાન, નિત્ય દેવજપ, મહાદેવપૂજા તથા કૃચ્છ્ર અને ચાંદ્રાયણ જેવા વ્રત-નિયમોથી તેમણે શિવની આરાધના કરી. બાર વર્ષના તપ પછી શિવ પ્રસન્ન થયા અને વરદાન આપવાનું કહ્યું. અંગિરસે એવો આદર્શ પુત્ર માગ્યો કે જે વેદવિદ્યાસંપન્ન, શિસ્તબદ્ધ આચરણવાળો, બહુ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ, દેવતાઓના મંત્રી સમાન અને સર્વત્ર માન્ય હોય. શિવે વર આપતાં બૃહસ્પતિનો જન્મ થયો. કૃતજ્ઞતાથી અંગિરસે ત્યાં શંકરની સ્થાપના કરી. ફલશ્રુતિ મુજબ આ તીર્થમાં સ્નાન અને શિવપૂજનથી પાપ નાશ પામે છે, નિર્ધનને ધન અને નિઃસંતાનને સંતાન મળે છે, ઇચ્છિત કામનાઓ પૂર્ણ થાય છે અને ભક્ત રુદ્રલોકને પામે છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थमाङ्गिरसस्य तु । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापविनाशनम्
શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે રાજેન્દ્ર, નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે આવેલ સર્વપાપવિનાશક આંગિરસ-તીર્થમાં જવું જોઈએ।
Verse 2
पुरासीदङ्गिरानाम ब्राह्मणो वेदपारगः । पुत्रहेतोर्युगस्यादौ चचार विपुलं तपः
પ્રાચીન કાળે યુગના આરંભે આંગિરા નામના વેદપારંગત બ્રાહ્મણ હતા; પુત્રહેતુથી તેમણે વિશાળ તપ કર્યું।
Verse 3
नित्यं त्रिषवणस्नायी जपन्देवं सनातनम् । पूजयंश्च महादेवं कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः
તે નિત્ય ત્રિસંધ્યા સ્નાન કરતો, સનાતન દેવનો જપ કરતો અને મહાદેવની પૂજા કરીને કૃચ્છ્ર-ચાન્દ્રાયણ વગેરે કઠોર વ્રતો પાળતો હતો।
Verse 4
द्वादशाब्दे ततः पूर्णे तुतोष परमेश्वरः । वरेण छन्दयामास द्विजमाङ्गिरसं वरम्
આ રીતે બાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં પરમેશ્વર પ્રસન્ન થયા અને વરદાન આપી તે શ્રેષ્ઠ આંગિરસ દ્વિજને આનંદિત કર્યો।
Verse 5
वव्रे स तु महादेवं पुत्रं पुत्रवतां वरम् । वेदविद्याव्रतस्नातं सर्वशास्त्रविशारदम्
તેણે મહાદેવ પાસે વર માગ્યો—પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ એવો પુત્ર, જે વેદવિદ્યા અને વ્રતોમાં સ્નાત તથા સર્વ શાસ્ત્રોમાં વિશારદ હોય।
Verse 6
देवानां मन्त्रिणं राजन् सर्वलोकेषु पूजितम् । ब्रह्मलक्ष्म्याः सदावासमक्षयं चाव्ययं सुतम्
હે રાજન, મને એવો પુત્ર આપો કે જે દેવોના મંત્રી બને, સર્વ લોકોમાં પૂજિત રહે, બ્રહ્મ-લક્ષ્મીનું સદાવાસ બને, અને અક્ષય તથા અવ્યય હોય।
Verse 7
तथाभिलषितः पुत्रः सर्वविद्याविशारदः । भविष्यति न सन्देहश्चैवमुक्त्वा ययौ हरः
એવું જ થશે—તમે ઇચ્છેલો પુત્ર સર્વ વિદ્યાઓમાં નિપુણ થશે; તેમાં કોઈ સંશય નથી. એમ કહી હર (શિવ) પ્રસ્થાન કર્યો।
Verse 8
वरैरङ्गिरसश्चापि बृहस्पतिरजायत । यथाभिलषितः पुत्रो वेदवेदाङ्गपारगः
તે વરોના પ્રભાવથી અંગિરસને ત્યાં બૃહસ્પતિ જન્મ્યા—ઇચ્છિત તે પુત્ર, જે વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત હતો।
Verse 9
जाते पुत्रेऽङ्गिरास्तत्र स्थापयामास शङ्करम् । हृष्टतुष्टमना भूत्वा जगामोत्तरपर्वतम्
પુત્ર જન્મતાં અંગિરસે ત્યાં શંકરની સ્થાપના કરી; પછી હર્ષિત અને પૂર્ણ તૃપ્ત મનથી તે ઉત્તર પર્વત તરફ ગયા।
Verse 10
तत्र चाङ्गिरसे तीर्थे यः स्नात्वा पूजयेच्छिवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति
ત્યાં અંગિરસ તીર્થમાં જે સ્નાન કરીને શિવની પૂજા કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ રુદ્રલોકમાં જાય છે।
Verse 11
अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनमाप्नुयात् । इच्छते यश्च यं कामं स तं लभति मानवः
અપુત્રને પુત્ર પ્રાપ્ત થાય, નિર્ધનને ધન મળે. મનુષ્ય જે જે કામના કરે, આ પુણ્યપ્રભાવથી તે જ ઇચ્છા સિદ્ધ થાય॥
Verse 112
। अध्याय
“અધ્યાય”—આ અધ્યાય-સમાપ્તિ દર્શાવતો પાઠખંડ છે॥