Adhyaya 101
અધ્યાય ૧૦૧માં માર્કંડેય રાજાને કહે છે—નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે, યજ્ઞવાટના મધ્યભાગમાં ‘સંકર્ષણ’ નામનું અતિ શુભ તીર્થ છે, જે પાપનાશક છે. આ તીર્થની પવિત્રતા બલભદ્રે ત્યાં પૂર્વે કરેલી તપશ્ચર્યા તથા ત્યાં શંભુ ઉમાસહિત, કેશવ અને દેવગણોનું નિત્ય સાન્નિધ્ય હોવાને કારણે વર્ણવાય છે. પ્રાણીઓના ઉપકાર માટે બલભદ્રે પરમ ભક્તિથી ત્યાં શંકરની સ્થાપના કરી અને સ્થળને વિધિવત્ યજ્ઞ-કર્મનું કેન્દ્ર બનાવ્યું. વિધાન મુજબ—ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયો જીતેલો ભક્ત ત્યાં સ્નાન કરીને શુક્લ પક્ષની એકાદશીએ મધથી શિવનો અભિષેક કરી પૂજન કરે. ત્યાં પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ-દાન કરવાની પણ આજ્ઞા છે; બલભદ્રના વચન અનુસાર તેથી પરમ સ્થાનની પ્રાપ્તિ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । उत्तरे नर्मदाकूले यज्ञवाटस्य मध्यतः
શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, પરમ શોભન તીર્થમાં જા; નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે, યજ્ઞવાટના મધ્યમાં।
Verse 2
संकर्षणमिति ख्यातं पृथिव्यां पापनाशनम् । तपश्चीर्णं पुरा राजन्बलभद्रेण तत्र वै
હે રાજન, તે સ્થાન પૃથ્વી પર ‘સંકર્ષણ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે, પાપનાશક. ત્યાં પ્રાચીનકાળે બલભદ્રે ખરેખર તપ કર્યું હતું.
Verse 3
गीर्वाणा अपि तत्रैव संनिधौ नृपनन्दन । उमया सहितः शम्भुः स्थितस्तत्रैव केशवः
હે નૃપનંદન, ત્યાં દેવગણ પણ સન્નિધિમાં નિવાસ કરે છે. ઉમાસહિત શંભુ ત્યાં સ્થિત છે, અને કેશવ પણ ત્યાં જ વિરાજે છે.
Verse 4
बलभद्रेण राजेन्द्र प्राणिनामुपकारतः । स्थापितः परया भक्त्या शङ्करः पापनाशनः
હે રાજેન્દ્ર, પ્રાણીઓના ઉપકાર માટે બલભદ્રે પરમ ભક્તિથી ત્યાં પાપનાશક શંકરની સ્થાપના કરી.
Verse 5
यस्तत्र स्नाति वै भक्त्या जितक्रोधो जितेन्द्रियः । एकादश्यां सिते पक्षे मधुना स्नापयेच्छिवम्
જે ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે, ક્રોધને જીતે અને ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખે, તે શુક્લ પક્ષની એકાદશીએ મધથી ભગવાન શિવનો અભિષેક કરે।
Verse 6
श्राद्धं तत्रैव यो भक्त्या पित्ःणामथ दापयेत् । स याति परमं स्थानं बलभद्रवचो यथा
જે ત્યાં જ ભક્તિથી પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરાવે, તે બલભદ્રના વચન મુજબ પરમ સ્થાનને પામે છે।
Verse 101
। अध्याय
અધ્યાય—આ અધ્યાય-ચિહ્ન છે।