Mantra 30
Rishi: Traditional Śukla-Yajurvedic transmission (often left unspecified for prose-yajus); associated with Yājñavalkya lineage in later attribution.
Devata: Savitṛ; Aśvins; Pūṣan; Sarasvatī; Bṛhaspati (clustered consecratory deities).
Chandas: Yajus (prose formula; not metrical in the strict ṛc sense).
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वस्य॑ त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वेऽश्विनो॑र्बा॒हुभ्यां॑ पू॒ष्णो हस्ता॑भ्याम् । सर॑स्वत्यै वा॒चो य॒न्तुर्य॒न्त्रिये॑ दधामि॒ बृह॒स्पते॑ष्ट्वा॒ साम्रा॑ज्येना॒भि षि॑ञ्चाम्यसौ
Transliteration
devásya tvā savitúḥ prásave’śvinór bāhúbhyāṃ pūṣṇó hástābhyām | sárasvatyai vā́co yántur yántriye dadhāmi bṛ́haspáteṣ ṭvā sā́mrājyénābhí ṣiñcāmy asau
Translation
દેવ સવિતૃના પ્રેરણાથી હું તને ગ્રહણ કરું છું—અશ્વિનોના બાહુઓથી, પૂષણના હસ્તોથી. સરસ્વતી માટે તને વાણીનો નિયંતા અને નિયંત્રિત થનાર તરીકે સ્થાપિત કરું છું. બૃહસ્પતિના સામ્રાજ્ય (સર્વાધિકાર) વડે આ પુરુષને અભિષેક કરું છું.
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वस्य॑ । त्वा । सवि॒तुः । प्र॑स॒वे । अ॒श्विनोः॑ । बा॒हुभ्या॑म् । पू॒ष्णः । हस्ता॑भ्याम् । सर॑स्वत्यै । वा॒चः । य॒न्तुः । य॒न्त्रिये॑ । दधामि । बृह॒स्पतेः॑ । त्वा । साम्रा॑ज्येन । अ॒भि । षि॑ञ्चामि । अ॒सौ ।
Word by Word
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) अथवा देव (देवता)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सवितुःof Savitṛ
सवितुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
प्रसवेat/under the impelling (impulse)
प्रसवे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसव (प्रातिपदिक)
अश्विनोःof the two Aśvins
अश्विनोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
बाहुभ्याम्with (their) two arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
हस्ताभ्याम्with (his) two hands
हस्ताभ्याम्:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
सरस्वत्यैfor Sarasvatī
सरस्वत्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
वाचःof speech
वाचः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
यन्तुःof the controller/driver
यन्तुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयन्तु (प्रातिपदिक; ‘restrainer/driver’)
यन्त्रियेin/for the controlling (function)
यन्त्रिये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयन्त्रि (प्रातिपदिक; ‘controller/holder’)
दधामिI place/establish
दधामि:
Kartā (अहं) + क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
बृहस्पतेःof Bṛhaspati
बृहस्पतेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
साम्राज्येनwith sovereignty/imperial power
साम्राज्येन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootसाम्राज्य (प्रातिपदिक)
अभिupon, over
अभि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
षिञ्चामिI sprinkle/anoint
षिञ्चामि:
Kartā (अहं) + क्रिया
TypeVerb
Rootसिच् (धातु; वेदिक रूप: षिञ्च्)
असौthat (one), yonder
असौ:
Kartā/निर्देश (deictic)
TypePronoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SavitṛA
AśvinsP
PūṣanS
SarasvatīB
BṛhaspatiRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes