Mantra 7
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Bhaga (primary), Savitṛ (governing/impelling deity)
Chandas: Yajus (prose-formula with accent)
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि सावि॒त्रो॒ऽसि चनो॒धाश्च॑नो॒धा अ॑सि॒ चनो॒ मयि॑ धेहि । जिन्व॑ य॒ज्ञं जिन्व॑ य॒ज्ञप॑तिं॒ भगा॑य दे॒वाय॑ त्वा सवि॒त्रे
Transliteration
upayā́ma-gṛhī́to ’si sāvitró ’si canodhā́ś canodhā́ asi cáno máyi dhehi | jínva yajñáṃ jínva yajñá-patiṃ bhágāya devā́ya tvā savítre
Translation
ઉપયામથી ગ્રહિત તું છે; તું સવિતૃનો છે; તું આનંદનો દાતા છે—હા, આનંદનો દાતા છે; મારી અંદર કૃપા સ્થાપિત કર. યજ્ઞને પ્રેર; યજ્ઞપતિને પ્રેર. ભગ દેવ માટે તને (ગ્રહણ કરીએ); અને સવિતૃ માટે (પણ).
Padapatha (Word Analysis)
उप-याम-गृहीतः । असि । सावित्रः । असि । चनो-धाः । चनो-धाः । असि । चनः । मयि । धेहि । जिन्व । यज्ञम् । जिन्व । यज्ञ-पतिम् । भगाय । देवाय । त्वा । सवित्रे ।
Word by Word
उपयामगृहीतःtaken/received with the ‘upayāma’ (formula/act of taking)
उपयामगृहीतः:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धी) — ‘त्वम्’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootउपयाम- (प्रातिपदिक, ‘उपयाम’ = उप-√यम्/याम ‘ग्रहण/स्वीकार’ से यागीय पद) + √ग्रह् (गृहीत)
असिyou are
असि:
सम्बन्ध (कॉपुला) — ‘त्वम्’ के साथ
TypeVerb
Root√अस्
सावित्रःbelonging to Savitṛ / Savitṛ’s
सावित्रः:
विशेषण — ‘त्वम्’ का
TypeAdjective
Rootसावित्र- (सवितृ-सम्बद्ध प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
सम्बन्ध (कॉपुला)
TypeVerb
Root√अस्
चनोधाः(you are) ‘canodhā’—a nourishing/pleasing oblation (term)
चनोधाः:
प्रत्यय/विशेष्य (त्वम् = चनोधाः)
TypeNoun
Rootचनोधा- (प्रातिपदिक; याज्ञिक पद, ‘प्रसाद/पोषण/आहुतिरूप धारा’ अर्थ-परम्परा)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच
चनोधाः(you are) canodhā
चनोधाः:
प्रत्यय/विशेष्य
TypeNoun
Rootचनोधा-
असिyou are
असि:
सम्बन्ध (कॉपुला)
TypeVerb
Root√अस्
चनःfor us / indeed
चनः:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपात
TypeIndeclinable
Rootचनस्/चनः (अव्यय/निपात; वैदिक ‘चन’ = ‘also/indeed/for us’ प्रकार)
मयिin me
मयि:
अधिकरण
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
धेहिplace / bestow
धेहि:
कर्म-प्रवर्तक (आदेश); कर्म = (इदम्/त्वाम्-सम्बद्धं तेजः/पोषणम्) अव्यक्त
TypeVerb
Root√धा
जिन्वinvigorate / quicken
जिन्व:
आदेश
TypeVerb
Root√जिव्/√जिन् (वैदिक ‘जिन्व’ = प्रेरण/पोषणार्थक आज्ञा)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ-
जिन्वinvigorate
जिन्व:
आदेश
TypeVerb
Root√जिव्/√जिन्
यज्ञपतिम्the lord/patron of the sacrifice
यज्ञपतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञपति- (यज्ञ + पति)
भगायfor Bhaga (the deity of fortune)
भगाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootभग-
देवायfor the god
देवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootदेव-
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सवित्रेfor Savitṛ
सवित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसवितृ-
Entities Mentioned
B
BhagaS
SavitṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes