Mantra 17
Rishi: Yājñavalkya-tradition (not explicitly stated in the excerpt)
Devata: Dhātṛ, Rāti, Savitṛ, Prajāpati, Agni, Tvaṣṭṛ, Viṣṇu (collective invocation)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (to be verified)
Samhita Patha (Devanagari)
धा॒ता रा॒तिः स॑वि॒तेदं जु॑षन्तां प्र॒जाप॑तिर्निधि॒पा दे॒वो अ॒ग्निः । त्वष्टा॒ विष्णु॑: प्र॒जया॑ सᳪररा॒णा यज॑मानाय॒ द्रवि॑णं दधात॒ स्वाहा॑
Transliteration
dhā́tā rātíḥ savitédaṃ juṣantāṃ prajā́patir nidhipā́ devó agníḥ | tváṣṭā víṣṇuḥ prajā́yā sáṃrarāṇā́ yajamā́nāya dráviṇaṃ dadhāta svā́hā
Translation
ધાતા અને રાતિ (દાન/બાઉન્ટી), સવિતા—આને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારે; પ્રજાપતિ, નિધિપા (નિધિ-રક્ષક), દેવ અગ્નિ. ત્વષ્ટા અને વિષ્ણુ પ્રજયા (સંતતિ સાથે) સᳪરરાણા (એકસાથે આનંદિત) થઈ યજમાનને દ્રવિણં (ધન) દધાત—અર્પે. સ્વાહા!
Padapatha (Word Analysis)
धाता । रातिः । सविता । इदम् । जुषन्ताम् । प्रजापतिः । निधि-पाः । देवः । अग्निः । त्वष्टा । विष्णुः । प्रजया । सम्-रराणाः । यजमानाय । द्रविणम् । दधात । स्वाहा
Word by Word
धा॒ताDhātṛ (the Creator/Ordainer)
धा॒ता:
Kartā
TypeNoun
Rootधातृ (प्रातिपदिक; धा-धातु ‘धारण/विधान’ से)
रा॒तिःgift, bounty
रा॒तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक; √रा/√दा ‘देने’ से ‘दान/भेंट’)
स॑वि॒ताSavitṛ (the Impeller/Sun)
स॑वि॒ता:
Kartā
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
इ॒दम्this (offering/act)
इ॒दम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जु॑षन्ताम्may they accept/enjoy
जु॑षन्ताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√जुष् (सेवने/प्रीतौ)
प्र॒जाप॑तिःPrajāpati (Lord of creatures)
प्र॒जाप॑तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
निधि॒पाःguardians/lords of the treasure
निधि॒पाः:
Kartā
TypeNoun
Rootनिधिप (प्रातिपदिक; ‘निधि’ + ‘प’ = ‘पालक/स्वामी’)
दे॒वःthe god
दे॒वः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अ॒ग्निःAgni (Fire)
अ॒ग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
त्वष्टा॒Tvaṣṭṛ (the Fashioner)
त्वष्टा॒:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
प्र॒जया॑with progeny/offspring
प्र॒जया॑:
Karaṇa
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
सᳪररा॒णाःrejoicing together, delighting
सᳪररा॒णाः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Rootसᳪ-√रम् (रमणे) से वर्तमान कृदन्त; ‘सᳪरराण’
यज॑मानायto the sacrificer
यज॑मानाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक; √यज् से ‘यजमान’)
द्रवि॑णम्wealth, treasure
द्रवि॑णम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रविण (प्रातिपदिक)
दधातmay they place/bestow
दधात:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारण/स्थापन)
स्वाहा॑svāhā (oblational exclamation)
स्वाहा॑:
(यज्ञ-उद्गार)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात)
Entities Mentioned
D
DhātṛR
RātiS
SavitṛP
PrajāpatiA
AgniT
TvaṣṭṛV
ViṣṇuRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes