Shukla Yajur Veda — Adhyaya 38, Mantra 5
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Sarasvatī
Chandas: Mixed; primarily Ṛgvedic-style verse embedded in Yajus context (metrical)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्ते॒ स्तन॑ः शश॒यो यो म॑यो॒भूर्यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्र॑ः । येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वेऽकः । उ॒र्वन्तरि॑क्ष॒मन्वे॑मि ।
Transliteration
yás te stánaḥ śaśayó yó mayobhū́r yó ratnadhā́ vasuvídyaḥ sudátraḥ | yéna víśvā púṣyasi vā́ryāṇi sárasvati tám ihá dhā́tave ’kaḥ | urv ántárikṣam ánv emi |
Translation
હે સરસ્વતી! તારો જે સ્તન દૂધથી પરિપૂર્ણ છે, આનંદદાયક છે, રત્નધારક છે, વસુ (ધન) શોધનાર છે, સુદાત્ર (ઉદાર દાતા) છે—જેના દ્વારા તું સર્વ ઇચ્છનીય વસ્તુઓને પોષે છે—તેને અહીં દાનાર્થે સ્થાપિત કર. હું વિશાળ અંતરિક્ષનું અનુસરણ કરું છું.
Padapatha (Word Analysis)
यः । ते॒ । स्तनः॑ । शश॒यः । यः । म॒यो॒भूः । यः । र॒त्न॒धाः । व॒सु॒विद्यः । सु॒दत्रः । येन॑ । विश्वा॑ । पुष्य॑सि । वार्या॑णि । सर॑स्वति । तम् । इ॒ह । धात॑वे । अकः । उ॒र्वम् । अ॒न्तरि॑क्षम् । अनु॑ । ए॒मि ।
Word by Word
यःwho (he)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you/thy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनःbreast; udder
स्तनः:
Kartā
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
शशयःhare (name/epithet); leaping one
शशयः:
Kartā
TypeNoun
Rootशशय (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मयोभूःbeneficent; bringing delight
मयोभूः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमयोभू (प्रातिपदिक; मयस् + भू)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रत्नधाtreasure-bearing; bestowing jewels
रत्नधा:
Kartā
TypeAdjective
Rootरत्नधा (प्रातिपदिक; रत्न + धा)
वसुविद्यःfinder/knower of wealth
वसुविद्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवसुविद् (प्रातिपदिक; वसु + विद्)
सुदत्रःgood giver; bountiful
सुदत्रः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक; सु + दत्र)
येनby which; with which
येन:
Karaṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्यसिyou nourish; you cause to thrive
पुष्यसि:
Kartā
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
वार्याणिchoice boons; desirable things
वार्याणि:
Karma
TypeNoun
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
सरस्वतिO Sarasvatī
सरस्वति:
Sampradāna
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
तम्that (one); him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
धातवेto place; to establish
धातवे:
Sampradāna
TypeVerbal noun (infinitive)
Rootधा (धातु) → धातु (तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययः)
अकःa singer/chanter; a worshipper (one who recites)
अकः:
Kartā
TypeNoun
Rootअक (प्रातिपदिक)
उर्वम्broad space; wide expanse
उर्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootउर्व (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्mid-air; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
अनुalong; after
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)
एमिI go; I proceed
एमि:
Kartā
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Entities Mentioned
S
SarasvatīA
Antarikṣa (Mid-air)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes