Mantra 36
Rishi: Vājasaneyin Aśvamedha tradition (school attribution)
Devata: Aśva as yajñiya-puruṣa (the victim as sacrificial form); Agni implicit as heat
Chandas: Irregular ritual verse
Samhita Patha (Devanagari)
यन्नीक्ष॑णं माँ॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि । ऊ॒ष्म॒ण्या॒पि॒धाना॑ चरू॒णाम॒ङ्काः सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व॑म्
Transliteration
yán nīkṣáṇaṃ māṃspácanyā ukhā́yā yā́ pátrāṇi yūṣṇá ā́secanāni | ūṣmáṇyā apidhā́nā carūṇā́m aṅkā́ḥ sūnā́ḥ pári bhūṣanty áśvam
Translation
માંસ પકાવવાની ઉખા (પાત્ર)નું જે નિરીક્ષણ છે, અને યુષ (રસ/શોરબા) ઢાળવા માટેનાં જે પાત્રો છે; ઉષ્મા ધારણ કરનારા જે ઢાંકણાં છે, અને ચરુઓ (હવિષ્યના ભોજન) માટેનાં સુઘડ વાટકાં/કટોરાં છે—આ બધું યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલું અશ્વને ચારે તરફથી આવરીને શોભાવે છે.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । नीक्षणम् । मांस-पचन्याः । उखायाः । या । पात्राणि । यूष्णः । आ-सेचनानि । ऊष्मण्या । अपि-धानाः । चरूणाम् । अङ्काः । सूनाः । परि । भूषन्ति । अश्वम् ।
Word by Word
यत्which/that (thing)
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नीक्षणम्looking, inspection; the act of viewing
नीक्षणम्:
कर्म/विषय (दर्शन-क्रिया/उपकरण-नाम)
TypeNoun
Rootनि-ईक्ष् (धातु) → नीक्षण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
मांसपचन्याःof the meat-cooking (one/implement)
मांसपचन्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of/for meat-cooking’
TypeAdjective (f.)
Rootमांसपचन्य (प्रातिपदिक; मांस + पचन्य)
उखायाःof the ukhā (fire-pan/portable hearth)
उखायाः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the ukhā’
TypeNoun
Rootउखा (प्रातिपदिक)
याwhich (f.)
या:
कर्तृ/विशेषण (यद्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पात्राणिvessels, bowls
पात्राणि:
कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार) — vessels
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
यूष्णःof broth/stock (yūṣa)
यूष्णः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of broth/juice’
TypeNoun
Rootयूष (प्रातिपदिक)
आसेचनानिpourings; sprinklings; means of pouring
आसेचनानि:
कर्म/उपकरण (pourings/means of pouring)
TypeNoun
Rootआ-सेच् (धातु) → आसेचन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
ऊष्मण्याःof/for heat (warming)
ऊष्मण्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of/for warmth/heat’
TypeAdjective (f.)
Rootऊष्मण्य (प्रातिपदिक; ऊष्मन्-सम्बद्ध)
अपिधानाःcovers, lids
अपिधानाः:
कर्तृ (नामरूपेण) — coverings
TypeNoun
Rootअपि-धा (धातु) → अपिधान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
चरूणाम्of the caru-pots/oblations
चरूणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the carus (cooking-pots/oblations)’
TypeNoun
Rootचरु (प्रातिपदिक)
अङ्काःlaps, bends; supports/curves
अङ्काः:
कर्तृ (नामरूपेण) — laps/curves/supports
TypeNoun
Rootअङ्क (प्रातिपदिक)
सूनाःwell-formed; pressed/finished (as an epithet)
सूनाः:
कर्तृ/विशेषण (अङ्काः इत्यस्य) — ‘well-made/pressed’ (contextual epithet)
TypeNoun/Adjective
Rootसून (प्रातिपदिक)
परिaround, all around
परि:
क्रियाविशेषण (परितः) / उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
भूषन्तिthey adorn, they decorate
भूषन्ति:
क्रिया (कर्तृ: अङ्काः/सूनाः)
TypeVerb
Rootभूष् (धातु)
अश्वम्the horse
अश्वम्:
कर्म (भूषन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
Aśva (yajñiya-puruṣa)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes