Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 31
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Nindā/arthavāda
Chandas: Anuṣṭubh-like
Samhita Patha (Devanagari)
यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते
Transliteration
yád dharíṇo yavám átti ná púṣṭaṃ bahú mányate | śūdró yád ā́ryāyai jāró ná póṣam ánu mányate ||
Translation
જ્યારે હરિણ યવ ખાય છે, ત્યારે તે પુષ્ટ (સંપન્ન) પશુને બહુ ધન માનતો નથી; તેમ જ શૂદ્ર, જ્યારે તે આર્યા સ્ત્રીનો જાર (પરપુરુષ) બને છે, ત્યારે તે પોષણ/સમૃદ્ધિ અનુસાર મન રાખતો નથી.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । हरिणः । यवम् । अत्ति । न । पुष्टम् । बहु । मन्यते । शूद्रः । यत् । आर्यायै । जारः । न । पोषम् । अनु । मन्यते
Word by Word
यत्that which / when
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/विषय-निर्देशः) / (यद्-तद्-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
हरिणःthe deer
हरिणः:
Kartā
TypeNoun
Rootहरिण (प्रातिपदिक)
यवम्barley
यवम्:
Karma
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
अत्तिeats
अत्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअद् (अश्नाति) धातु
नnot
न:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन
पुष्टम्well-nourished / fattening
पुष्टम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पुष्) / पुष्ट-शब्द
बहुmuch
बहु:
Karma
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
मन्यतेthinks / considers
मन्यते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते) धातु
शूद्रःa Śūdra
शूद्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
यत्when / that which
यत्:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/विषय-निर्देशः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
आर्यायैto an Arya woman
आर्यायै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootआर्या (प्रातिपदिक)
जारःa paramour / adulterer
जारः:
Kartā
TypeNoun
Rootजार (प्रातिपदिक)
नnot
न:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन
पोषम्prosperity / nourishment
पोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
अनुafter / in accordance; (with √मन्) approve, assent
अनु:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootअनु
मन्यतेthinks / approves
मन्यते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (मन्यते) धातु
Entities Mentioned
P
Puṣṭi (Prosperity/Thriving)D
Dharma/Ṛta (Ritual-Moral Order)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes