Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 14
Rishi: Not specified in the excerpt.
Devata: Soma (implicit), Brahman-force; chariot/horse as ritual-cosmic vehicles.
Chandas: Not securely determinable; likely jagatī-like cadence but requires metrical verification.
Samhita Patha (Devanagari)
सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: । सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः
Transliteration
saṃśitó raśmínā ráthaḥ saṃśitó raśmínā háyaḥ | saṃśitó apsv apsujā́ bráhmā sómapurogavaḥ
Translation
રશ્મિના (લગામ/રશ્મિ) દ્વારા રથ તીક્ષ્ણ (સંશિત) થયો છે; રશ્મિના દ્વારા હય (ઘોડો) તીક્ષ્ણ થયો છે. અપ્સુજા (જળજ) શક્તિ પણ તીક્ષ્ણ છે—સોમને પુરોગવ (અગ્રગામી) રાખનાર બ્રહ્મા.
Padapatha (Word Analysis)
सं-शितः । रश्मिना । रथः । सं-शितः । रश्मिना । हयः । सं-शितः । अप्सु । अप्सु-जाः । ब्रह्मा । सोम-पुरोगवः ।
Word by Word
संसितःharnessed / yoked / bound
संसितः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-शि (धातु) → संसित (कृदन्त, क्त) / शित (विशेषण-प्रातिपदिक)
रश्मिनाwith the rein / by the rein
रश्मिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
रथःthe chariot
रथः:
Kartā
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
संसितःharnessed / yoked / bound
संसितः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-शि (धातु) → संसित (कृदन्त, क्त) / शित (विशेषण-प्रातिपदिक)
रश्मिनाwith the rein / by the rein
रश्मिना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
हयःthe horse
हयः:
Kartā
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
संसितःharnessed / yoked / bound
संसितः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-शि (धातु) → संसित (कृदन्त, क्त) / शित (विशेषण-प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
अप्सुजाःwater-born / born in the waters
अप्सुजाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअप्सुज (प्रातिपदिक; अप्सु + जा ‘born’)
ब्रह्माthe Brahman-priest (brahmā)
ब्रह्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
सोमपुरोगवःhaving Soma in front; with Soma as leader
सोमपुरोगवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसोमपुरोगव (प्रातिपदिक; सोम + पुरः + गव)
Entities Mentioned
S
SomaB
Brahman (Brahma-śakti)R
Ratha (Chariot, ritual vehicle)H
Haya (Steed)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes