Mantra 18
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Indra (with divine Hotṛ-pair as operative agencies).
Chandas: Jagatī
Samhita Patha (Devanagari)
दैव्या॒ होता॑रा भि॒षजेन्द्रे॑ण स॒युजा॑ यु॒जा । जग॑ती॒ छन्द॑ इन्द्रि॒यम॑न॒ड्वान्गौ॒र्वयो॑ दधुः
Transliteration
daivyā́ hótārā bhiṣájéndreṇa sayújā yujā́ | jagátī chánda indriyám anaḍvā́n gā́ur váyo dadhúḥ
Translation
દૈવી બે હોતૃઓ, ભિષજ (વૈદ્ય) સમાન, ઇન્દ્ર સાથે સયુજ (એકતામાં) યુક્ત થઈ યોગમાં જોડાયા. જગતી છંદમાં—ઇન્દ્રનું ઇન્દ્રિય (પરાક્રમ): અનડ્વાન્ (બળદ) અને ગૌ, પ્રાણશક્તિરૂપે, તેમણે સ્થાપ્યા.
Padapatha (Word Analysis)
दैव्या॑ । होतारौ॑ । भि॒षजा॑ । इन्द्रे॑ण । स॒युजा॑ । यु॒जा । जग॑ती । छन्दः॑ । इ॒न्द्रि॒यम् । अ॒न॒ड्वान् । गौः । वयः॑ । दधुः
Word by Word
दैव्यौthe two divine
दैव्यौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक; देव-तद्धित) / देव
होतारौtwo Hotṛ-priests / invokers
होतारौ:
Kartā
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘यजन/आह्वान’)
भिषजाwith the physician
भिषजा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
इन्द्रेणwith Indra
इन्द्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सयुजाwith the yoked/associated
सयुजा:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootसयुज् (प्रातिपदिक; सम्+युज् ‘युक्त/सहयुक्त’)
युजाwith the yoker / with the one who yokes
युजा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootयुज् (प्रातिपदिक; ‘योक्ता/युग्मकर्ता’)
जगतीJagatī
जगती:
Kartā
TypeNoun
Rootजगती (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Kartā
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor
इन्द्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
अनड्वान्the bull
अनड्वान्:
Kartā
TypeNoun
Rootअनड्वाह्/अनडुह् (प्रातिपदिक)
गौर्the cow
गौर्:
Kartā
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वयःvitality / life-force
वयः:
Karma
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed / they established
दधुः:
—
TypeVerb
Root√धा (धातु; ‘धारण/स्थापन’)
Entities Mentioned
I
IndraD
Divine Hotṛ-pair (दैव्या होतारा)C
Chandas (Jagatī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes