Mantra 17
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Uṣas and the Viśve Devāḥ.
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
उ॒षे य॒ह्वी सु॒पेश॑सा॒ विश्वे॑ दे॒वा अम॑र्त्याः । त्रि॒ष्टुप्छन्द॑ इ॒हेन्द्रि॒यं प॑ष्ठ॒वाड्गौ॒र्वयो॑ दधुः
Transliteration
uṣé yahvī́ supéśasā víśve devā́ amártyāḥ | triṣṭúp chánda ihéndriyáṃ páṣṭha-vā́ḍ gā́ur váyo dadhúḥ
Translation
ઉષા સમયે, વેગવતી અને સુશોભિત (ઉષા) અહીં આવે; સર્વ અમર્ત્ય દેવો (આવો). ત્રિષ્ટુપ્ છંદમાં—અહીં ઇન્દ્રનું ઇન્દ્રિય (પરાક્રમ): પીઠે વિશાળ એવી ગાય, પ્રાણશક્તિરૂપે, તેમણે સ્થાપી.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒षे इति॑ । य॒ह्वी । सु॒-॒पेश॑सा । विश्वे॑ । दे॒वाः । अम॑र्त्याः । त्रि॒ष्टुप् । छन्दः॑ । इ॒ह । इ॒न्द्रि॒यम् । प॑ष्ठ॒-॒वाट् । गौः । वयः॑ । दधुः
Word by Word
उषेO Uṣas (Dawn)
उषे:
सम्बोधन (address; outside kāraka grid)
TypeNoun (address) / proper deity-name
Rootउषस्
यह्वीswift/impetuous (O swift one)
यह्वी:
सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootयह्वी
सुपेशसाof beautiful form/appearance
सुपेशसा:
सम्बोधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-पेशस्
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
अमर्त्याःimmortal
अमर्त्याः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-मर्त्य
त्रिष्टुप्छन्दःthe Triṣṭubh metre
त्रिष्टुप्छन्दः:
कर्म
TypeNoun (compound)
Rootत्रिष्टुप्-छन्दस्
इहhere
इह:
अधिकारण (place/occasion)
TypeIndeclinable
Rootइह
इन्द्रियम्power, vigor, lordly might
इन्द्रियम्:
कर्म (appositional/coordinate with त्रिष्टुप्छन्दः)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
पष्ठवाट्the broad-backed/strong-backed one (epithet)
पष्ठवाट्:
कर्तृ (with गौः as apposition)
TypeNoun (compound epithet)
Rootपष्ठ-वाट्
गौःthe cow (symbolic: dawn/light)
गौः:
कर्तृ (apposition to पष्ठवाट्)
TypeNoun
Rootगो
वयःvital strength / life / vigor
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस्
दधुःthey have placed/established
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा
Entities Mentioned
U
UṣasV
Viśve DevāḥI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes