Mantra 19
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic Adhvaryu lineage attribution; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself).
Devata: Yajña (the Sacrifice personified); subsidiary: Sumná (favour) as the operative condition.
Chandas: Yajus (prose formula; not a fixed ṛgvedic metre).
Samhita Patha (Devanagari)
घृ॒ताची॑ स्थो॒ धुर्यौ॑ पातᳪ सु॒म्ने स्थ॑: सु॒म्ने मा॑ धत्तम् । यज्ञ॒ नम॑श्च त॒ उप॑ च य॒ज्ञस्य॑ शि॒वे संति॑ष्ठस्व॒ स्विष्टे मे॒ संति॑ष्ठस्व
Transliteration
ghṛtā́cī stho dhuryáu pātam sumné stháḥ sumné mā dhattam | yajña námaś ca te úpa ca yajñásya śivé saṃtiṣṭhasva svíṣṭe me saṃtiṣṭhasva
Translation
તમે ઘૃતવાહી છો; જુગમાં જોડાવા યોગ્ય બની, તમે બન્ને રક્ષા કરો. સુમ્ન (કૃપા)માં સ્થિર રહો; સુમ્નમાં મને સ્થાપિત કરો. હે યજ્ઞ, તને નમસ્કાર; તારી પાસે હું ઉપસ્થિત થાઉં. યજ્ઞના શુભ સ્થાને તું સ્થિર થા; મારા માટે સ્વિષ્ટ (સુયજ્ઞ) થયેલ સ્થાને તું સ્થિર થા.
Padapatha (Word Analysis)
घृताची । स्थः । धुर्यौ । पातम् । सुम्ने । स्थः । सुम्ने । मा । धत्तम् । यज्ञ । नमः । च । ते । उप । च । यज्ञस्य । शिवे । संतिṣ्ठस्व । स्विष्टे । मे । संतिṣ्ठस्व ।
Word by Word
घृताचीः(you) ghee-anointed/gleaming ones
घृताचीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootघृताची (प्रातिपदिक) < घृत + अञ्च्/अच् (व्युत्पत्तिः: ‘घृतेन अञ्चति/अच्यते’ इति)
स्थःyou two are
स्थः:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
धुर्यौyoked/fit for the yoke (as a pair)
धुर्यौ:
कर्तृ (विशेषणम्) / सम्बोधनार्थे प्रयोगः
TypeAdjective
Rootधुर्य (प्रातिपदिक) < धुर् (धुरा) सम्बन्धी
पातम्protect (you two)!
पातम्:
—
TypeVerb
Rootपा (धातु) ‘रक्षणे’
सुम्नेin (our) good grace/favour
सुम्ने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
स्थःyou two are / be
स्थः:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सुम्नेin favour
सुम्ने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
मा(do) not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध/आज्ञार्थ-अव्यय)
धत्तम्place/put (for us)
धत्तम्:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘धारणे/स्थापने’
यज्ञO Sacrifice / O Yajña
यज्ञ:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
नमःreverence, salutation
नमः:
—
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
तेof you / to you (contextual)
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
उपnear, towards
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
शिवेin the auspicious (state/place)
शिवे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
सन्तिष्ठस्वstand firm / come to rest
सन्तिष्ठस्व:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम् (उपसर्ग) + नि (उपसर्ग)
स्विष्टेin the well-offered (oblation/rite)
स्विष्टे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootस्विष्ट (प्रातिपदिक) < सु + इष्ट (यज्-धातोः क्त)
मेmy / for me
मे:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
सन्तिष्ठस्वstand firm / be established
सन्तिष्ठस्व:
—
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + सम् + नि
Entities Mentioned
Y
Yajña (Sacrifice personified)S
Sumná (Gracious favor)G
Ghr̥tācī / ‘ghee-moving’ pair (ritual supports/paired agents)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes