Mantra 51
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Indra
Chandas: Yajus (compact imperative style)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रे॒मं प्र॑त॒रां न॑य सजा॒ताना॑मसद्व॒शी । समे॑नं॒ वर्च॑सा सृज दे॒वानां॑ भाग॒दा अ॑सत्
Transliteration
índra imáṃ pratárāṃ naya sajātā́nām asadvaśī́ | sám enaṃ várcasā sṛja devā́nāṃ bhāgadā́ asat
Translation
હે ઇન્દ્ર, આ પુરુષને વધુ ઉત્તમ સ્થાન તરફ લઈ જા; સમવયસ્કોમાં તે અધિપતિ બને. તેને તેજથી સંયોજ; તે દેવોના ભાગો વહેંચનાર બને.
Padapatha (Word Analysis)
इन्द्र । इमम् । प्रतराम् । नय । सजातानाम् । असत्-वशी । सम् । एनम् । वर्चसा । सृज । देवानाम् । भागदा । असत् ।
Word by Word
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इमम्this (one)
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतराम्more forward / further on
प्रतराम्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeAdverb/Adjective
Rootप्रतर (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक; तुलनात्मक-रूप)
नयlead (you lead)
नय:
क्रिया
TypeVerb
Rootनी (धातु)
सजातानाम्of the like-born / of those of the same kind
सजातानाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसजात (कृदन्त/विशेषण-प्रातिपदिक; सम्+जात)
असद्वशीnot under the control of the wicked / not subject to the untrue
असद्वशी:
कर्तृ-विशेषण (predicate of the subject) / विधेय
TypeAdjective
Rootअसद्वशी (प्रातिपदिक; नञ्/अ- + सद् + वशी)
सम्together / completely
सम्:
क्रियाविशेषक (prefix to verb)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक; एनद्-श्रुति)
वर्चसाwith splendor / with radiance
वर्चसा:
करण
TypeNoun
Rootवर्चस् (प्रातिपदिक)
सृजrelease / send forth / set
सृज:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
भागदाःa giver of shares (portions)
भागदाः:
कर्तृ-विशेषण (predicate) / विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootभागदा (प्रातिपदिक; भाग + दा ‘giver’)
असत्let him be / may he be
असत्:
क्रिया (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्-भावार्थे आज्ञा)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes