Mantra 24
Rishi: Viśvakarman hymn-complex (traditional attribution variable).
Devata: Viśvakarman (addressed), with Indra as the empowered figure.
Chandas: Triṣṭubh (probable).
Samhita Patha (Devanagari)
विश्व॑कर्मन् ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मकृणोरव॒ध्यम् । तस्मै॒ विश॒: सम॑नमन्त पू॒र्वीर॒यमु॒ग्रो वि॒हव्यो॒ यथाऽस॑त्
Transliteration
viśvákarman havíṣā várdhanena trātā́ram índram akṛṇor avádhyam | tásmai víśaḥ sám anāmanta pūrvī́r ayám ugró vihávyó yáthā́ ’sat ||
Translation
હે વિશ્વકર્મન્, હવિષા અને વૃદ્ધિના ઉપાયથી તું રક્ષક ઇન્દ્રને અવિદ્ય (અવધ્ય)—અજેય—બનાવ્યો. તેને પૂર્વની પ્રજાઓ નમ્ર થઈ નમી પડી; જેથી આ ઉગ્ર મહાન પુરુષ યોગ્ય રીતે આહ્વાનયોગ્ય બને.
Padapatha (Word Analysis)
वि॒श्व-क॑र्मन् । ह॒विषा॑ । वर्ध॑नेन । त्रा॒तार॑म् । इन्द्र॑म् । अ॒कृ॒णोः॒ । अ॒व॒ध्य॑म् । तस्मै॑ । विशः॑ । सम॑-नमन्त । पू॒र्वीः । अ॒यम् । उ॒ग्रः । वि॒-हव्यः॑ । यथा॑ । अ॒स॒त् ।
Word by Word
विश्वकर्मन्O Viśvakarman
विश्वकर्मन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative address)
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक) < विश्व + कर्मन्
हविषाwith the oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
वर्धनेनwith (its) strengthening / increase
वर्धनेन:
करण
TypeNoun
Rootवर्धन (प्रातिपदिक) < √वृध्
त्रातारम्the protector
त्रातारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्रातृ (प्रातिपदिक) < √त्रा
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अकृणोःyou made / you fashioned
अकृणोः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
अवध्यम्not to be slain; inviolable
अवध्यम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअवध्य (प्रातिपदिक) < न + √वध् (वध्य)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विशःthe clans / peoples
विशः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
(क्रिया-विशेषक)
TypeIndeclinable (prefix)
Rootसम् (उपसर्ग)
अनमन्तbowed down
अनमन्त:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√नम् (प्रणामे)
पूर्वीःformer; earlier
पूर्वीः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उग्रःmighty; fierce
उग्रः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
विहव्यःto be invoked in various ways / widely invocable
विहव्यः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootविहव्य (प्रातिपदिक) < वि + √ह्वा (ह्वेय)
यथाas; so that
यथा:
(वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
असत्may he be / let him be
असत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (भू)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanI
IndraV
Viśaḥ (the peoples/communities)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes