Mantra 15
Rishi: Yājñavalkya (general attribution)
Devata: Agni (Pāvaka)
Chandas: Jagatī/Tr̥ṣṭubh-like (approximate; not securely determinable from the input alone)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒ण॒दा अ॑पान॒दा व्या॑न॒दा व॑र्चो॒दा व॑रिवो॒दाः । अ॒न्याँस्ते॑ अ॒स्मत्त॑पन्तु हे॒तय॑: पाव॒को अ॒स्मभ्य॑ᳪ शि॒वो भ॑व
Transliteration
prāṇadā́ apānadā́ vyānadā́ varcōdā́ varivōdā́ḥ | anyā́ṃs tē asmát tapantu hētáyaḥ pāvakó asmábhyaṃ śivó bhava
Translation
પ્રાણ આપનાર, અપાન આપનાર, વ્યાન આપનાર; તેજ આપનાર, અવકાશ/સુવિધા આપનાર—હે પાવક, તારા શસ્ત્રો અમને નહિ, અમારાથી ભિન્ન અન્યને દહન કરે; અમારે માટે તું શિવ (કલ્યાણકારી) બન.
Padapatha (Word Analysis)
प्रा॒ण॒दाः । अ॒पा॒न॒दाः । व्या॒न॒दाः । व॒र्चः॒दाः । व॒रि॒वः॒दाः । अ॒न्या॑न् । ते॒ । अ॒स्मत् । त॒प॒न्तु । हे॒तयः॑ । पाव॒कः । अ॒स्मभ्य॑म् । शि॒वः । भ॒व
Word by Word
प्राणदाःgivers of breath (life)
प्राणदाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्राण + दा (प्रातिपदिक ‘प्राण’ + धातु √दा ‘देने’)
अपानदाःgivers of apāna (down-breath)
अपानदाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअपान + दा (प्रातिपदिक ‘अपान’ + √दा)
व्यानदाःgivers of vyāna (pervading breath)
व्यानदाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootव्यान + दा (प्रातिपदिक ‘व्यान’ + √दा)
वर्चोदाःgivers of radiance/vigour
वर्चोदाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवर्चस् + दा (प्रातिपदिक ‘वर्चस्’ + √दा)
वरिवोदाःgivers of wide space/free course (room, relief)
वरिवोदाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवरिवस् + दा (प्रातिपदिक ‘वरिवस्’ + √दा)
अन्यान्others
अन्यान्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेthose (your)
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
तपन्तुmay (they) burn/torment
तपन्तु:
Kriyā
TypeVerb
Root√तप् (तप्—सन्तापे)
हेतयःmissiles/weapons
हेतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootहेति (प्रातिपदिक; ‘weapon, missile, dart’)
पावकःthe purifier (Agni)
पावकः:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootपावक (प्रातिपदिक; ‘purifier’, esp. Agni) < √पू (पूञ्—पवने)
अस्मभ्यम्for us
अस्मभ्यम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद्
शिवःauspicious, gracious
शिवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
भवbe (become)
भव:
Kriyā
TypeVerb
Root√भू (भू—सत्तायाम्)
Entities Mentioned
A
Agni (Pāvaka)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes