Mantra 69
Rishi: Not consistently specified for this cluster in all anukramaṇīs; transmitted as Vājasaneyin agrarian formulas.
Devata: Śunāsīrā (dual).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
शु॒नᳪ सु फाला॒ वि कृ॑षन्तु॒ भूमि॑ᳪ शु॒नं की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हैः । शुना॑सीरा ह॒विषा॒ तोश॑माना सुपिप्प॒ला ओष॑धीः कर्तना॒स्मै
Transliteration
śunáṃ su phālā́ ví kṛṣantu bhū́miṃ śunáṃ kīnā́śā abhí yantu vāháḥ | śunā́sīrā havíṣā tóśamānā supippalā́ óṣadhīḥ kartanā́smāi
Translation
શુભ રીતે હળનાં ફાળાં ધરતીને ચીરી નાખે; શુભ રીતે ખેડૂતોએ પોતાના જોડાં (વાહન) સાથે આગળ વધે. હે શુના અને સીરા, હવિષથી પ્રસન્ન થતા, આ પુરુષ માટે રસથી ભરપૂર અને ફળથી સમૃદ્ધ એવી ઔષધિઓ (વનસ્પતિઓ) ઉત્પન્ન કરો.
Padapatha (Word Analysis)
शुनम् । सु । फालाः । वि । कृषन्तु । भूमिम् । शुनम् । कीनाशाः । अभि । यन्तु । वाहैः । शुनासीरा । हविषा । तोशमानाः । सु-पिप्पलाः । ओषधीः । कर्तन । अस्मै
Word by Word
शुनम्happily; auspiciously
शुनम्:
Adhikaraṇa (भावे/रीत्या—‘कल्याणेन’)
TypeIndeclinable
Rootशुनम् (अव्यय; प्रातिपदिक-निपात) अथवा शुना- (शुभ/कल्याणार्थे)
सुwell; very
सु:
Adhikaraṇa (रीत्या—‘भृशम्/सु’)
TypeIndeclinable
Rootसु- (उपसर्ग/अव्यय; ‘सु’ = शोभन/भृशम्)
फालाःploughshares
फालाः:
Kartā
TypeNoun
Rootफाल (प्रातिपदिक)
विapart; asunder; widely
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग)
कृषन्तुmay they plough
कृषन्तु:
—
TypeVerb
Rootकृष् (कर्षणे) धातुः
भूमिम्the earth/ground
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
शुनम्auspiciously
शुनम्:
Adhikaraṇa (रीत्या)
TypeIndeclinable
Rootशुनम् (अव्यय)
कीनाशाःploughmen; farmers
कीनाशाः:
Kartā
TypeNoun
Rootकीनाश (प्रातिपदिक)
अभिtowards; unto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि- (उपसर्ग/अव्यय)
यन्तुmay they go/come
यन्तु:
—
TypeVerb
Rootया (गतौ) धातुः
वाहैःwith draught-animals/teams (beasts of burden)
वाहैः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवाह (प्रातिपदिक; ‘वाह’ = वहनसाधन/वाहन)
शुनासीराO Śunā and Sīrā (deities of ploughing/furrow)
शुनासीरा:
Kartā (स्तुत्य/आह्वान-विषयः)
TypeNoun
Rootशुनासीरा (देवता-नाम; द्वन्द्व/समास-प्रातिपदिक)
हविषाwith oblation
हविषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
तोषमानाःbeing pleased; rejoicing
तोषमानाः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृ-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootतुष् (प्रीतौ) धातुः → तोषमाण (शतृ/शानच्-प्रत्यय; वर्तमान कृदन्त)
सुपिप्पलाःrich in good fruit; very fruitful
सुपिप्पलाः:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसु- + पिप्पल (प्रातिपदिक; ‘पिप्पल’ = फल/समृद्धि-विशेषण)
ओषधीःplants; herbs
ओषधीः:
Karma
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
कर्तनdo/make (produce)
कर्तन:
—
TypeVerb
Rootकृत् (करणे) धातुः → कर्तन (लोट्/विधिलिङ्-आदेशरूप; वैदिके ‘कर्तन’ = ‘कुरुतम्/कुरुत’ इत्यर्थे)
अस्मैfor this (sacrificer/us)
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
Ś
ŚunāS
SīrāP
Pṛthivī (Bhūmi)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes