Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 57
Rishi: Yajus-formula tradition (paired/dual liturgical address).
Devata: Agni and associated paired powers (contextually determined by the rite; dual address).
Chandas: Yajus (prose/metrical hybrid; liturgical cadence).
Samhita Patha (Devanagari)
समि॑तᳪ सं क॑ल्पेथा॒ᳪ संप्रि॑यौ रोचि॒ष्णू सु॑मन॒स्यमा॑नौ । इष॒मूर्ज॑म॒भि सं॒वसा॑नौ
Transliteration
samítaṃ sáṃ kalpethāṃ sám-priyau rociṣṇū sumanasyámānau | íṣam ū́rjam abhí sáṃvasānau
Translation
સમિત (અગ્નિ પ્રજ્વલન)ને યોગ્ય ક્રમથી એકત્ર ગોઠવો; હે તેજસ્વી યુગલ, સુમનસ્ક બની પરસ્પર પ્રિય રહી એકમત થાઓ. એકસાથે આવૃત થઈ, પોષણ (ઇષ) અને ઊર્જા (ઊર્જ)ને સર્વત્ર આવરી લો.
Padapatha (Word Analysis)
समितम् । सम् । कल्पेथाम् । सम्-प्रियौ । रोचिष्णू इति । सुमनस्यमानौ । इषम् । ऊर्जम् । अभि । सम्-वसानौ ।
Word by Word
समितम्fuel-stick / kindling
समितम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमित् (प्रातिपदिक; ‘समिध्/समित्’ = समिधा, ईंधन) अथवा ‘समित’ (सम्-इ √इ ‘to go/come together’ से क्त) — यहाँ ‘समित्’ (fuel) अधिक संगत
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
कल्पेथाम्may you two be in harmony / be well-disposed
कल्पेथाम्:
— (विधेय क्रिया)
TypeVerb
Root√कॢप् (कल्प्) ‘to be fit, to arrange; to agree’
सम्प्रियौmutually dear (the two)
सम्प्रियौ:
कर्तृ (कल्पेथाम् के)
TypeAdjective
Rootसम्प्रिय (प्रातिपदिक; सम् + प्रिय)
रोचिष्णूshining, radiant (both)
रोचिष्णू:
कर्तृ (सम्प्रियौ के विशेषण)
TypeAdjective
Rootरोचिष्णु (प्रातिपदिक; √रुच् ‘to shine’ से ‘रोचिष्णु’ = shining)
सुमनस्यमानौbeing of good mind / well-disposed (both)
सुमनस्यमानौ:
कर्तृ (सम्प्रियौ के विशेषण)
TypeParticiple (Adjectival)
Rootसुमनस्य (प्रातिपदिक; सु-मनस् ‘good-mindedness’) + √मान्/√मन् (आत्मनेपद) से वर्तमान कृदन्त ‘-मान’
इषम्nourishment
इषम्:
कर्म (अभि…संवसानौ के साथ ‘धारण/आवरण’ का विषय)
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक; ‘इष्’ = nourishment, refreshment)
ऊर्जम्strength, vigor
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक; strength, vigor)
अभिtowards, over
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
संवसानौclothing/covering themselves with; being clad in
संवसानौ:
कर्तृ (सम्प्रियौ… के)
TypeParticiple (Adjectival)
Rootसम् + √वस् ‘to clothe, to cover; to dwell’ से वर्तमान कृदन्त ‘संवसन्/संवसान’ (आत्मनेपद)
Entities Mentioned
A
AgniS
Samidh (kindling as a sacral power)I
IṣŪ
ŪrjRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes