Shukla Yajur Veda — Adhyaya 12, Mantra 25
Rishi: To be confirmed via Vājasaneyī anukramaṇī for VS 12.25.
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification).
Samhita Patha (Devanagari)
दृ॒शा॒नो रु॒क्म उ॒र्व्या व्य॑द्यौद्दु॒र्मर्ष॒मायु॑: श्रि॒ये रु॑चा॒नः । अ॒ग्निर॒मृतो॑ अभव॒द्वयो॑भि॒र्यदे॑नं द्यौरज॑नय॑त्सु॒रेता॑:
Transliteration
dṛśānó rukmá urvyā́ ví adyaut durmárṣam ā́yuḥ śríye rucānáḥ | agnír amṛ́to abhavad váyobhir yád enaṃ dyáur ajanayat surétāḥ ||
Translation
દૃશ્યમાન રુક્મ સમ, તેણે વિશાળ પૃથિવી પર તેજથી પ્રકાશ ફેલાવ્યો; શ્રી માટે રુચમાન, અદમ્ય આયુષ્યવાળો. અગ્નિ વયો (જીવનશક્તિઓ) દ્વારા અમૃત થયો, જ્યારે સુરેતા દ્યૌએ તેને જન્મ આપ્યો.
Padapatha (Word Analysis)
दृशानः । रुक्मः । उर्व्याः । वि । अद्यौत् । दुर्मर्षम् । आयुः । श्रिये । रुचानः । अग्निः । अमृतः । अभवत् । वयोभिः । यदा । एनम् । द्यौः । अजनयत् । सु-रेताः
Word by Word
दृशानःseeing; appearing (as one who sees)
दृशानः:
Kartā (विशेषणरूपेण अग्नेः)
TypeAdjective/Participle
Rootदृश् (धातु) → दृशान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
रुक्मःthe golden one; gold(-like)
रुक्मः:
Kartā (सम्बोधन/विशेषणरूपेण अग्नेः)
TypeNoun
Rootरुक्म (प्रातिपदिक)
उर्व्याःof the broad earth/expanse
उर्व्याः:
Adhikaraṇa (सम्बन्धः: ‘of the broad (earth/expanse)’)
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
विapart; forth
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अद्यौत्shone forth
अद्यौत्:
Kartā (क्रिया; कर्ता = अग्निः)
TypeVerb
Rootद्युत् (धातु)
दुर्मर्षम्irresistible; hard to withstand
दुर्मर्षम्:
Karma (अद्यौत्—‘shone forth (as) irresistible’)
TypeAdjective
Rootदुर्मर्ष (प्रातिपदिक)
आयुःlife; vital force
आयुः:
Kartā/Viśeṣya (श्रिये—लक्ष्यभावे ‘life/vitality’)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
श्रियेfor splendour; for prosperity
श्रिये:
Sampradāna (for prosperity/splendour)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक)
रुचानःshining; radiant
रुचानः:
Kartā (विशेषणरूपेण अग्नेः)
TypeAdjective/Participle
Rootरुच् (धातु) → रुचान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अमृतःimmortal
अमृतः:
Kartā (विशेषणः अग्नेः)
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
अभवत्became
अभवत्:
— (सम्बन्धक्रिया; कर्ता = अग्निः)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वयःभिःwith vital powers; with strengths
वयःभिः:
Karaṇa (by/with vital powers; with strengths)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
यत्when; that
यत्:
—
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनम्him
एनम्:
Karma (जनयत्—him)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्यौःHeaven; the sky
द्यौः:
Kartā (जनयत्—Heaven as agent)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
अजनयत्generated; produced
अजनयत्:
— (कर्तृक्रिया; कर्ता = द्यौः)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + आ (उपसर्ग) → अजनयत्
सुरेताःhaving divine seed; of good seed
सुरेताः:
Kartā (विशेषणः अग्नेः/एनम्)
TypeAdjective
Rootसुरेतस् (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Dyauḥ (Heaven)P
Pṛthivī (Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes