Shukla Yajur Veda — Adhyaya 11, Mantra 22
Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh-like (ritual narrative-verse)
Samhita Patha (Devanagari)
उद॑क्रमीद् द्रविणो॒दा वा॒ज्य॒र्वाक॒: सुलो॒कᳪ सुकृ॑तं पृथि॒व्याम् । तत॑: खनेम सु॒प्रती॑कम॒ग्निᳪ स्वो॒ रुहा॑णा॒ अधि॒ नाक॑मुत्त॒मम्
Transliteration
úd akramīd draviṇodā́ vājy-arvākáḥ sulokáᳪ sukṛtáṃ pṛthivyā́m | tátaḥ khanema suprátīkam agníᳪ svò ruhā́ṇā ádhi nā́kam uttamám
Translation
દ્રવિણોદા વાજિન, અર્વાક્ (અહીં તરફ) ગતિ કરતો, પૃથ્વી પર સુલોક—સુવ્યવસ્થિત શુભ પ્રદેશમાં પ્રવેશ્યો છે. ત્યાર પછી અમે સુપ્રતીક અગ્નિને ખોદી કાઢીએ; સ્વઃ (સ્વર્ગ) તરફ ચઢતા, ઉત્તમ નાક (પરમ સ્વર્ગ) ઉપર પહોંચીએ।
Padapatha (Word Analysis)
उद्-अ॑क्रमीत् । द्रविणः-दा । वा॒ज्य॒र्वाकः । सु-लोकम् । सु-कृतम् । पृथि॒व्याम् । ततः । खनेम । सु-प्रतीकम् । अ॒ग्निम् । स्वः । रुहा॑णाः । अधि । नाकम् । उत्तमम्
Word by Word
उदक्रमीत्he/it stepped up, ascended
उदक्रमीत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-क्रम्
द्रविणोदाःthe giver of wealth
द्रविणोदाः:
Kartā
TypeNoun (epithet)
Rootद्रविण-दा (प्रातिपदिक: द्रविण + दा)
वाज्यर्वाकःthe one whose praise/utterance is for strength (vāja)
वाज्यर्वाकः:
Kartā (समनाधिकरणम् द्रविणोदाः)
TypeNoun (epithet)
Rootवाज्यर्वाक (प्रातिपदिक)
सुलोकम्a good world/realm
सुलोकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसु-लोक (प्रातिपदिक)
सुकृतम्well-made; meritorious
सुकृतम्:
Karma (सुलोकम् इति विशेषण/समन्वय)
TypeAdjective
Rootसु-कृत (प्रातिपदिक)
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी
ततःfrom there; then
ततः:
Apādāna (source: ‘from there/thereupon’)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-तस्)
खनेमlet us dig
खनेम:
Kriyā
TypeVerb
Rootखन्
सुप्रतीकम्having a beautiful form/face
सुप्रतीकम्:
Karma (अग्निम् इति विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-प्रतीक (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni; fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि
स्वःto/into heaven (svarga)
स्वः:
Adhikaraṇa (goal/region)
TypeIndeclinable
Rootस्वः (स्वर्)
रुहाणाःascending; climbing
रुहाणाः:
Kartā (खनेम इत्यस्य ‘वयम्’ सह)
TypeParticiple
Rootरुह्
अधिupon; over
अधि:
Adhikaraṇa-सम्बन्धक
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
नाकम्the firmament; heaven
नाकम्:
Karma/Adhikaraṇa (अधि-सम्बन्धे ‘upon the firmament’)
TypeNoun
Rootनाक
उत्तमम्highest
उत्तमम्:
Karma (नाकम् इति विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniD
Draviṇodā (Wealth-bestower aspect)V
Vājin (Victorious/impelling power)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes