Ikṣvāku-vaṃśa-prasaṅgaḥ — Genealogy of the Ikṣvāku Line and Exempla of Royal Dharma

Verse 1

सूत उवाच । पूर्वतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणतस्सुतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिणम्

સૂત બોલ્યા—પૂર્વકાળે મનુની નાસિકામાંથી ઇક્ષ્વાકુ નામનો પુત્ર ઉત્પન્ન થયો. તે ઇક્ષ્વાકુને સો પુત્રો હતા અને તે દાનધર્મમાં અતિ ઉદાર હતો.

Verse 2

तेषां पुरस्तादभवन्नार्य्यावर्ते नृपा द्विजाः । तेषां विकुक्षिर्ज्येष्ठस्तु सोऽयोध्यायां नृपोऽभवत्

તેમના પૂર્વે આર્યાવર્તમાં એવા રાજાઓ પ્રગટ થયા કે જે દ્વિજધર્મના પાલક હતા. તેમામાં જ્યેષ્ઠ વિકુક્ષિ હતો; તે અયોધ્યામાં રાજા બન્યો.

Verse 3

तत्कर्म शृणु तत्प्रीत्या यज्जातं वंशतो विधेः । श्राद्धकर्म्मणि चोद्दिष्टो ह्यकृते श्राद्धकर्मणि

તે કર્મ ભક્તિપૂર્વક સાંભળો, જે વિધાતા (બ્રહ્મા)ની વંશપરંપરાથી ઉત્પન્ન થયું છે. તે શ્રાદ્ધકર્મમાં નિર્દિષ્ટ છે અને શ્રાદ્ધ ન કરાયું હોય તોય વિહિત ગણાયું છે.

Verse 4

भक्षयित्वा शशं शीघ्रं शशादत्वमतो गतः । इक्ष्वाकुणा परित्यक्तश्शशादो वनमाविशत

તે ઝડપથી સસલું ભક્ષી ‘શશાદ’ (શશ-ભક્ષક) નામે ઓળખાયો. ઇક્ષ્વાકુ રાજાએ ત્યજી દીધા પછી શશાદ વનમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 5

इक्ष्वाकौ संस्थिते राजा वसिष्ठवचनादभूत् । शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चदश स्मृताः

ઇક્ષ્વાકુ સ્થિર થયા પછી વસિષ્ઠના વચનથી તે રાજા બન્યો. તેના પંદર પુત્રો સ્મરાય છે, જેમાં શકુની મુખ્ય હતો.

Verse 6

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः । अयोधस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्य्यवान्

ઉત્તરાપથ દેશનું રક્ષણ કરનાર રાજાઓ પૃથ્વીના મહાબલી અધિપતિ હતા. અયોધ્યાના વંશમાં કકુત્સ્થ નામનો પરાક્રમી દાયાદ ઉત્પન્ન થયો.

Verse 7

अरिनाभः ककुत्स्थस्य पृथुरेतस्य वै सुतः । विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादिंद्रः प्रजापतिः

કકુત્સ્થનો પુત્ર અરિનાભ થયો અને તેનો પુત્ર પૃથુરેતા હતો. પૃથુનો પુત્ર વિષ્ટરાશ્વ થયો; તેમાંથી પ્રજાપતિ ઇન્દ્ર જન્મ્યા.

Verse 8

इंद्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्य प्रजापतिः । जज्ञे श्रावस्तकः प्राज्ञः श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

ઇન્દ્રમાંથી યુવનાશ્વ જન્મ્યો; શ્રાવસ્તમાંથી પ્રજાપતિ જન્મ્યા. પછી પ્રાજ્ઞ શ્રાવસ્તક જન્મ્યો—જેણે શ્રાવસ્તી નગરી સ્થાપી. અને શ્રાવસ્તનો મહાયશસ્વી દાયાદ બૃહદશ્વ હતો.

Verse 9

युवनाश्वस्सुतस्तस्य कुवलाश्वश्च तत्सुतः । स हि धुंधुवधाद्भूतो धुंधुमारो नृपोत्तमः

તેનો પુત્ર યુવનાશ્વ હતો અને યુવનાશ્વનો પુત્ર કुवલાશ્વ. ધુંધુનો વધ કરવાથી એ ઉત્તમ રાજા ‘ધુંધુમાર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો।

Verse 10

कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । बभूवात्र पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्

કુવલાશ્વને સો પુત્રો હતા; તેઓ સર્વે ઉત્તમ ધનુર્ધર હતા. તે રાજ્યમાં તેના પિતાએ કુવલાશ્વને રાજસિંહાસન પર નિયુક્ત કર્યો.

Verse 11

पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा समाविशत् । तमुत्तंकोऽथ राजर्षि प्रयांतं प्रत्यवारयत्

પુત્રને રાજલક્ષ્મી અને રાજ્યાધિકાર સોંપીને રાજા વનમાં પ્રવેશ્યો. ત્યારે રાજર્ષિ ઉત્તંકે પ્રસ્થાન કરતા રાજાને અટકાવ્યો.

Verse 12

उत्तंक उवाच । भवता रक्षणं कार्यं पृथिव्या धर्मतः शृणु । त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना

ઉત્તંક બોલ્યા—હે રાજન, સાંભળો; ધર્મ મુજબ પૃથ્વીની રક્ષા કરવી તમારું કર્તવ્ય છે. હે રાજા, મહાત્મા તમે રક્ષો ત્યારે પૃથ્વી ખરેખર સુરક્ષિત રહે છે.

Verse 13

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गंतुमर्हसि । ममाश्रमसमीपे तु हिमेषु मरुधन्वसु

તમે નિરાકુલ રહેશો; અરણ્યમાં જવા યોગ્ય છો. મારા આશ્રમની નજીક, હિમપ્રદેશોમાં અને પવનવહેતા ભૂમિમાં તમે શાંતિથી નિવાસ કરશો.

Verse 14

समुद्रवालुकापूर्णो दानवो बलदर्पितः । देवतानामवध्यो हि महाकायो महाबलः

સમુદ્રની વાળુથી ભરેલો હોય તેમ તે દાનવ બળના દર્પથી ફૂલેલો હતો. દેવતાઓ માટે તે અવધ્ય—મહાકાય અને મહાબળવાન હતો.

Verse 15

अंतर्भूभिगतस्तत्र वालुकांतर्हितः स्थितः । राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुंधुनामा सुदारुणः

ત્યાં તે ભૂમિની અંદર પ્રવેશી વાળુમાં છુપાઈ રહ્યો. રાક્ષસ મધુનો પુત્ર, ધુંધુ નામનો, અતિ દારુણ હતો.

Verse 16

शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् । संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुंचति

લોકવિનાશ માટે તે દારુણ તપમાં લીન થઈ શયન કરે છે. એક વર્ષના અંતે તે પોતાનો શ્વાસ બહાર છોડે છે.

Verse 17

यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना । सविस्फुलिंगं सांगारं सधूममपि वारुणम्

એ જ ક્ષણે પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત ધરતી કંપી ઊઠે છે. જલલોક પણ વ્યાકુળ થાય છે—ચિંગારીઓ, દહકતા અંગારા અને ધુમાડા સાથે.

Verse 18

तेन रायन्न शक्नोमि तस्मिंस्स्थातुं स्व आश्रमे । तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया

તેના કારણે, હે રાજન, હું મારા આશ્રમમાં રહી શકતો નથી. તેથી, હે મહાબાહો, લોકહિતની ઇચ્છાથી તેને રોકો.

Verse 19

लोकास्स्वस्था भवंत्वद्य तस्मिन्विनिहते त्वया । त्वं हि तस्य वधायैव समर्थः पृथवीपते

આજે તારા દ્વારા તેનો વધ થઈ ગયા પછી સર્વ લોક સુખી અને શાંત રહો. હે પૃથ્વીપતિ, તેના વધ માટે ખરેખર તું જ સમર્થ છે.

Verse 20

विष्णुना च वरो दत्तो महान्पूर्व युगेऽनघ । तेजसा स्वेन ते विष्णुस्तेज आप्याययिष्यति

હે નિષ્પાપ, પૂર્વ યુગમાં વિષ્ણુએ તને મહાન વર આપ્યો હતો; અને એ જ વિષ્ણુ પોતાના દિવ્ય તેજથી તારા તેજને પોષી ને વધારશે.

Verse 21

पालने हि महाधर्मः प्रजानामिह दृश्यते । न तथा दृश्यतेऽरण्ये मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी

પ્રજાઓના પાલન અને રક્ષણમાં જ અહીં મહાધર્મ દેખાય છે; અરણ્યમાં એવો ધર્મ દેખાતો નથી. તેથી તારા મનમાં એવી બુદ્ધિ ન ઊપજે.

Verse 22

ईदृशो नहि राजेन्द्र क्वचिद्धर्मः प्रविद्यते । प्रजानां पालने यादृक् पुरा राजर्षिभिः कृतः

હે રાજેન્દ્ર! પ્રજાઓના પાલન-પોષણમાં પ્રાચીન રાજર્ષિઓએ જેવો ધર્મ આચર્યો, એવો ધર્મ ક્યાંય મળતો નથી।

Verse 23

स एवमुक्तो राजर्षिरुत्तंकेन महात्मना । कुवलाश्वः सुतं प्रादात्तस्मै धुन्धुनिवारणे

મહાત્મા ઉત્તંકે એમ કહ્યે ત્યારે રાજર્ષિ કુવલાશ્વે ધુંધુને રોકવા-નાશ કરવા માટે પોતાનો પુત્ર તેને અર્પણ કર્યો।

Verse 24

भगवन्न्यस्तशस्त्रोहमयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

હે ભગવન્, મેં શસ્ત્રો મૂકી દીધાં છે. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મારો આ પુત્ર નિઃસંદેહ ધુન્ધુમાર બનશે.

Verse 25

इत्युक्त्वा पुत्रमादिश्य ययौ स तपसे नृपः । कुवलाश्वश्च सोत्तङ्को ययौ धुन्धुविनिग्रहे

આવું કહી પુત્રને આદેશ આપી તે રાજા તપ કરવા ચાલ્યો ગયો. અને કૂવલાશ્વ ઋષિ ઉત્તંક સાથે ધુન્ધુનો વિનાશ કરવા પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 26

तमाविशत्तदा विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः । उत्तंकस्य नियोगाद्वै लोकानां हितकाम्यया

ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ પ્રભુ પોતાના દિવ્ય તેજથી તેમાં પ્રવેશ્યા—ઉત્તંકના નિયોગથી, લોકહિતની ઇચ્છાથી।

Verse 27

तस्मिन्प्रयाते दुर्द्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् । एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति

તે અજય પુરુષ પ્રસ્થાન કર્યા પછી સ્વર્ગમાં મહાન ઘોષ થયો—“આ શ્રીમાન રાજપુત્ર ધુન્ધુમાર તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.”

Verse 28

दिव्यैर्माल्यैश्च तं देवास्समंतात्समवारयन् । प्रशंसां चक्रिरे तस्य जय जीवेति वादिनः

દેવોએ દિવ્ય માળાઓથી તેને ચારે તરફથી ઘેરી લીધો અને તેની પ્રશંસા કરીને બોલ્યા—“જય! ચિરંજીવી થાઓ!”

Verse 29

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस्तनयैस्सह पार्थिवः । समुद्रं खनयामास वालुकार्णवमध्यतः

પછી તે રાજા—વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ—પુત્રો સાથે ત્યાં ગયો અને રેતીના મહાસાગરના મધ્યમાંથી સમુદ્રને ખોદી કાઢવા લાગ્યો।

Verse 30

नारायणस्य विप्रर्षेस्तेजसाप्यायितस्तु सः । बभूव सुमहातेजा भूयो बलसमन्वितः

હે વિપ્રર્ષિ! નારાયણના તેજથી પોષિત અને બળવાન બનેલો તે અતિ મહાતેજસ્વી થયો અને ફરી વધુ બળથી યુક્ત બન્યો.

Verse 31

तस्य पुत्रैः खनद्भिस्तु वालुकांतर्गतस्तु सः । धुन्धुरासादितो ब्रह्मन्दिशमाश्रित्य पश्चि माम्

તેના પુત્રો ખોદતા હતા ત્યારે તે રેતીની અંદર જ દટાઈ ગયો. પછી ધુન્ધુથી પીડિત થઈ, હે બ્રહ્મન, તેણે પશ્ચિમ દિશાનો આશ્રય લઈને શરણ લીધું.

Verse 32

मुखजेनाग्निना क्रोधाल्लोकान्संवर्तयन्निव । वारि सुस्राव वेगेन विधोः कधिरिवोदये

ક્રોધથી મુખમાંથી નીકળેલી અગ્નિ જાણે લોકોને પ્રલયમાં ધકેલી રહી હોય; ત્યારે અચાનક જોરદાર વેગે જળધારા વહેવા લાગી, જેમ સૃષ્ટિના ઉદયે વિધાતાથી પ્રવાહ નીકળે તેમ।

Verse 33

ततोऽनलैरभिहतं दग्धं पुत्रशतं हि तत् । त्रय एवावशिष्टाश्च तेषु मध्ये मुनीश्वर

પછી અગ્નિથી આઘાત પામી તે સો પુત્રો દગ્ધ થઈ ગયા; તેમામાંથી માત્ર ત્રણ જ અવશેષ રહ્યા, હે મુનીશ્વર।

Verse 34

ततस्स राजा विप्रेन्द्र राक्षसं तं महाबलम् । आससाद महातेजा धुन्धुं विप्रविनाशनम्

પછી, હે વિપ્રેન્દ્ર, મહાતેજસ્વી રાજા બ્રાહ્મણવિનાશક એવા મહાબલી રાક્ષસ ધુન્ધુનો સામનો કરવા આગળ વધ્યો.

Verse 35

तस्य वारिमयं वेगमापीय स नराधिपः । वह्निबाणेन वह्निं तु शमयामास वारिणा

તેના જલમય પ્રચંડ વેગને શોષી લઈને તે નરાધિપે અગ્નિબાણ દ્વારા જળથી અગ્નિને શાંત કરી દીધી.

Verse 36

तं निहत्य महाकायं बलेनोदकराक्षसम् । उत्तंकस्येक्षयामास कृतं कर्म नराधिपः

તે મહાકાય જળ-રાક્ષસને પોતાના બળથી સંહાર કરીને નરાધિપે ઉત્તંકને બતાવ્યું કે કાર્ય પૂર્ણ થયું છે.

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुवंशवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના પંચમ ભાગ ઉમાસંહિતામાં ‘મનુવંશવર્ણન’ નામનો સડત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 38

धर्मे मतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । पुत्राणां चाक्षयं लोकं रक्षसा ये तु संहताः

રાક્ષસ દ્વારા સંહરાયેલા લોકોને ધર્મમાં સદા અચળ બુદ્ધિ, સ્વર્ગમાં અક્ષય નિવાસ, અને તેમના પુત્રોને પણ અક્ષય લોક પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 39

तस्य पुत्रास्त्रयश्शिष्टाः दृढाश्वः श्रेष्ठ उच्यते । हंसाश्वकपिलाश्वौ च कुमारौ तत्कनीयसौ

તેના ત્રણ પુત્રો બાકી રહ્યા; તેમાં દૃઢાશ્વ શ્રેષ્ઠ કહેવાયો, અને હંસાશ્વ તથા કપિલાશ્વ તેના બે કનિષ્ઠ કુમારો હતા।

Verse 40

धौंधुमारिर्दृढाश्वो यो हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्पुत्रो धर्मरतस्सदा

ધૌંધુમારી એ જ દૃઢાશ્વ કહેવાતો; તે હર્ય્યશ્વનો પુત્ર હતો. હર્ય્યશ્વથી નિકુંભ નામનો પુત્ર થયો, જે સદા ધર્મમાં રત રહેતો હતો।

Verse 41

संहताश्वो निकुंभस्य पुत्रो रणविशारदः । अक्षाश्वश्च कृताश्वश्च संहताश्वसुतोऽभवत

નિકુંભનો પુત્ર સંહતાશ્વ યુદ્ધમાં નિપુણ હતો. સંહતાશ્વના પુત્રરૂપે અક્ષાશ્વ અને કૃતાશ્વ જન્મ્યા.

Verse 42

तस्य हैमवती कन्या सतां मान्या वृषद्वती । विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रस्तस्याः प्रसेनजित्

તેથી હિમાલયવંશની કન્યા વೃಷદ્વતી જન્મી, જે સજ્જનો દ્વારા માન્ય હતી. તે ત્રિલોકમાં વિખ્યાત થઈ, અને તેની પુત્ર પ્રસેનજિત્ હતો.

Verse 43

लेभे प्रसेनजिद्भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् । अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

પ્રસેનજિતે ગૌરી નામની પતિવ્રતા પત્ની પ્રાપ્ત કરી. પરંતુ પતિના શાપથી તે બાહુદા નામની નદી બની ગઈ.

Verse 44

तस्य पुत्रो महानासीद्युवनाश्वो महीपतिः । मांधाता युवनाश्वस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

તેનો પુત્ર મહાન રાજા યુવનાશ્વ હતો, ધરતીનો અધિપતિ. યુવનાશ્વથી માંધાતા જન્મ્યો, જે ત્રિલોકમાં વિશ્રુત હતો.

Verse 45

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिंदुसुता ऽभवत् । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणामयुतं च सः

તેની પત્ની ચૈત્રરથી હતી, શશબિંદુની પુત્રી. તે પતિવ્રતા અને (પત્નીઓમાં) જ્યેષ્ઠ હતી. અને તેને દસ હજાર ભાઈઓ હતા.

Verse 46

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता द्वौ सुतौ तदा । पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुंदं च धार्मिकम्

તેનામાં ત્યારે રાજા માંધાતાએ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો—ધર્મજ્ઞ પુરુકુત્સ અને ધર્મનિષ્ઠ મુચુકુંદ।

Verse 47

पुरुकुत्ससुतस्त्वासीद्विद्वांस्त्रय्यारुणिः कविः । तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारोऽभून्महाबली

પુરુકુત્સનો પુત્ર ત્રય્યારુણિ વિદ્વાન કવિ-ઋષિ હતો. તેને સત્યવ્રત નામનો મહાબલી કુમાર જન્મ્યો।

Verse 48

पाणिग्रहणमंत्राणां विघ्रं चक्रे महात्मभिः । येन भार्य्या हृता पूर्वं कृतोद्वाहः परस्य वै

તેણે તે મહાત્માઓ દ્વારા પાણિગ્રહણ (વિવાહ) મંત્રોમાં વિઘ્ન ઊભું કર્યું—જેઓએ પૂર્વે બીજાના, વિધિવત્ વિવાહિત, પત્નીનું અપહરણ કર્યું હતું।

Verse 49

बलात्कामाच्च मोहाच्च संहर्षाच्च यदोत्कटात् । जहार कन्यां कामाच्च कस्यचित्पुरवासिनः

બળ, કામ, મોહ અને ઉગ્ર આવેગથી પ્રેરિત થઈ તેણે—ઇચ્છાવશ—કોઈ નગરવાસીની કન્યાનું અપહરણ કર્યું।

Verse 50

अधर्मसंगिनं तं तु राजा त्रय्यारुणिस्त्यजन् । अपध्वंसेति बहुशोऽवदत्क्रोधसमन्वितः

અધર્મસંગી એવા તેને ત્યજીને રાજા ત્રય્યારુણિ ક્રોધથી ભરાઈ વારંવાર બોલ્યો—“નષ્ટ થા, દૂર થા!”

Verse 51

पितरं सोऽब्रवीन्मुक्तः क्व गच्छामीति वै तदा । वस श्वपाकनिकटे राजा प्राहेति तं तदा

ત્યારે મુક્ત થઈ તેણે પિતાને કહ્યું—“હવે હું ક્યાં જાઉં?” ત્યારે રાજાએ તેને કહ્યું—“શ્વપાક (ચાંડાલ)ના નિવાસની નજીક વસો.”

Verse 52

स हि सत्यव्रतस्तेन श्वपाकवसथांतिके । पित्रा त्यक्तोऽवसद्वीरो धर्मपालेन भूभुजा

તે સત્યવ્રતમાં અડગ એવો વીર હતો; તેથી પિતાએ ત્યજી દીધા પછી તે ચાંડાલોના વસવાટની નજીક રહ્યો, અને ધર્મપાલ નામના ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ તેની રક્ષા કરી.

Verse 53

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा । स शंकरतपः कर्त्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ

ત્યારે રાજા ત્રય્યારુણી પુત્રના વર્તનથી વિરક્ત થઈ સર્વ ત્યજી ભગવાન શંકરની તપશ્ચર્યા કરવા વનમાં ગયો।

Verse 54

ततस्तस्य स्व विषये नावर्षत्पाकशासनः । समा द्वादश विप्रर्षे तेनाधर्मेण वै तदा

પછી તે અધર્મના કારણે પાકશાસન (ઇન્દ્ર)એ પોતાના રાજ્યમાં વરસાદ વરસાવ્યો નહિ; હે મુનિશ્રેષ્ઠ, ત્યારે બાર વર્ષ સુધી વર્ષાભાવ રહ્યો।

Verse 55

दारां तस्य तु विषये विश्वामित्रो महातपाः । संत्यज्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

પરંતુ તેની પત્ની વિષયે મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્રે તેણીને ત્યજી સમુદ્રકાંઠે જઈ વિશાળ તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 56

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रमौरसम् । शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन च

ત્યારે તેની પત્નીએ મધ્યમ પુત્ર—પોતાના ઔરસ સંતાનને—ગળે બાંધી, બાકીનાંના ભરણપોષણ માટે સો ગાયોના બદલે વેચી દીધો।

Verse 57

तां तु दृष्ट्वा गले बद्धं विक्रीणंती स्वमात्मजम् । महर्षिपुत्रं धर्म्मात्मा मोचयामास तं तदा

તેણે પોતાના જ પુત્રને—ગળે બાંધીને—વેચતી જોઈ, તે ધર્માત્માએ ત્યારે જ મહર્ષિ-પુત્ર તે બાળકને મુક્ત કર્યો।

Verse 59

तदारभ्य स पुत्रस्तु विश्वामित्रस्य वै मुनेः । अभवद्गालवो नाम गलबंधान्महातपाः

ત્યાંથી મুনি વિશ્વામિત્રનો તે પુત્ર ‘ગાલવ’ નામે પ્રસિદ્ધ થયો—ગળાના બંધનને કારણે—અને તે મહાતપસ્વી હતો।

Verse 578

सत्यव्रतो महाबाहुर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुक्रोशार्थमेव च

મહાબાહુ સત્યવ્રતે તેનું ભરણપોષણ કર્યું—વિશ્વામિત્રને પ્રસન્ન કરવા અને કરુણાથી પણ।