Shloka 2

Dehāśucitā-vicāraḥ

Inquiry into the Impurity of the Body

Devanagari script

शुक्रशोणितसंयोगाद्देहस्संजायते यतः । नित्यं विण्मूत्रसंपूर्णस्तेनायमशुचिस्स्मृतः

Transliteration

śukraśoṇitasaṃyogāddehassaṃjāyate yataḥ | nityaṃ viṇmūtrasaṃpūrṇastenāyamaśucissmṛtaḥ

Translation

આ દેહ શુક્ર અને શોણિતના સંયોગથી જન્મે છે અને સદા વિણ્-મૂત્રથી પરિપૂર્ણ રહે છે; તેથી તેને અશુચિ માનવામાં આવ્યો છે. શૈવ જ્ઞાનની દૃષ્ટિએ આ બોધ વૈરાગ્ય જગાવે છે, નશ્વર દેહની આસક્તિ દૂર કરી સાધકને મોક્ષદાતા શુદ્ધ પતિ ભગવાન શિવ તરફ વાળે છે.

Word by Word

• शुक्र: semen
• शुक्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समास-पूर्वपदत्वेन

• शोणित: blood
• शोणित: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शोणित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समास-पूर्वपदत्वेन

• संयोगात्: from the union
• संयोगात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: संयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (शुक्रशोणितयोः संयोगः)

• देहः: the body
• देहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• संजायते: is born/arises
• संजायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• यतः: since/because
• यतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्यय (causal indeclinable: 'since/from which cause')

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverbial accusative)

• विण्: feces
• विण्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विण्/विट् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समास-पूर्वपदत्वेन

• मूत्र: urine
• मूत्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; समास-पूर्वपदत्वेन

• संपूर्णः: filled (with)
• संपूर्णः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: संपूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः द्वन्द्व-तत्पुरुष-आश्रितः (विण्मूत्रेण संपूर्णः = filled with feces and urine)

• तेन: therefore/by that
• तेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अयम्: this (body)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अशुचिः: impure
• अशुचिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अशुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्मृतः: is regarded (as)
• स्मृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि भावः (is considered/called)

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Jyotirlinga Context

Significance: Viveka (discernment) regarding bodily impurity supports vairāgya, making the aspirant fit for Śiva-darśana and guru-upadeśa; pilgrimage becomes inward—turning from deha-abhimāna to Pati-bhakti.

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches vairāgya (dispassion): by seeing the body’s origin and constant impurities, one loosens egoic body-identification (pāśa) and seeks the pure, liberating grace of Śiva (Pati).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By contrasting the body’s impurity with Śiva’s purity, the verse supports turning to the Śiva-liṅga as a sacred focus for devotion—worship is a practical reorientation from the transient body to the ever-pure Lord.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Cultivate detachment through daily japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and contemplative reflection on impermanence; this inner purity complements external Śaiva disciplines such as bhasma/tripuṇḍra and Śiva-pūjā where appropriate.