Shloka 12

Lokapramāṇa–Grahamaṇḍala–Dhruvaloka-vyavasthā

Cosmic Measures and the Arrangement of the Heavenly Spheres

Devanagari script

द्विलक्षयोजनं जीवादूर्ध्वं सौरिर्व्यवस्थितः । एते सप्तग्रहाः प्रोक्तास्स्वस्वराशिव्यवस्थिता

Transliteration

dvilakṣayojanaṃ jīvādūrdhvaṃ saurirvyavasthitaḥ | ete saptagrahāḥ proktāssvasvarāśivyavasthitā

Translation

જીવ (બૃહસ્પતિ) થી બે લાખ યોજન ઉપર સૌરી (શનિ) સુસ્થિત છે. આ સાત ગ્રહો કહેવાયા છે, દરેક પોતપોતાની રાશિમાં સ્થિત છે.

Word by Word

• द्वि-लक्ष-योजनम्: two lakh yojanas
• द्वि-लक्ष-योजनम्: प्रमाण (Pramāṇa)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + लक्ष (प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• जीवात्: from Jupiter (Jīva)
• जीवात्: अपादान (Apādāna)
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी, एकवचन

• ऊर्ध्वम्: above
• ऊर्ध्वम्: अधिकरण (Adhikaraṇa; direction/location)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्वम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• सौरिः: Saturn (Sauri/Śani)
• सौरिः: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: सौरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• व्यवस्थितः: is situated
• व्यवस्थितः: क्रियापद (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: अव-स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग: वि+अव; ‘is well-established/situated’

• एते: these
• एते: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• सप्त-ग्रहाः: seven planets
• सप्त-ग्रहाः: कर्ता (Kartā; apposition to एते)
• Type: Noun
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; द्विगु-समास = ‘seven planets’

• प्रोक्ताः: are declared
• प्रोक्ताः: क्रियापद (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘have been declared/said’

• स्व-स्व-राशि-व्यवस्थिताः: situated in their own respective signs
• स्व-स्व-राशि-व्यवस्थिताः: विशेषण (Viśeṣaṇa; qualifier of ग्रहाः)
• Type: Adjective
• Root: स्व (अव्यय/प्रातिपदिक) + स्व (अव्यय/प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक) + व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; तत्पुरुष-समास (अव्ययीभाव-छाया ‘स्वस्वे’ + षष्ठी/सप्तमी-सम्बन्ध) = ‘situated in their respective zodiacal signs’

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Īśāna

Characters & Entities

• Shani (Saturn)
• Sūrya (Sun)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It frames the cosmos as an ordered system governed by divine law (niyati), reminding the seeker that karmic experience unfolds within a structured universe under the higher sovereignty of Pati (Lord Shiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By describing planetary order, the text implicitly points beyond graha-influences to the supreme Lord who transcends and regulates them; Linga-worship centers the devotee in Shiva as the ultimate refuge beyond worldly determinants.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Rather than graha-fear, Shaiva practice emphasizes steady japa of the Panchakshara ("Om Namaḥ Śivāya") and devotion to Shiva as the stabilizing remedy for karmic fluctuations indicated by planetary movements.