जलंधरयुद्धे मायाप्रयोगः — Jalandhara’s Māyā in the Battle with Śiva
અધ્યાય ૨૪માં જલંધર–શિવ યુદ્ધ આગળ વધે છે. વ્યાસ સનત્કુમારને પૂછે છે—પછી યુદ્ધમાં શું બન્યું અને દૈત્યને કેવી રીતે જીતવો. યુદ્ધ ફરી શરૂ થતાં ગિરિજા અદૃશ્ય થાય છે; વૃષધ્વજ ત્ર્યંબક તેને માયાજનિત તિરોભાવ સમજી, સર્વશક્તિમાન હોવા છતાં લીલાર્થ ‘લૌકિકી ગતિ’ ધારણ કરીને ક્રોધ અને વિસ્મય દર્શાવે છે. જલંધર બાણવર્ષા કરે છે, પરંતુ શિવ સહેજે તેને કાપી રુદ્રની અપરાજેય શક્તિ પ્રગટ કરે છે. ત્યારબાદ જલંધર માયા રચી ગૌરીને રથ પર બંધાયેલી, રડતી, શુમ્ભ-નિશુમ્ભ વગેરે દૈત્યોથી ઘેરાયેલી દેખાડે છે—શિવનું ચિત્ત ડગમગાવવા. શિવ ક્ષણભર મૌન, નમ્ર મુખ, શિથિલ અંગો અને પોતાની શક્તિ ભૂલ્યા જેવા લાગે છે—માયાની પરીક્ષા અને નાટ્યરૂપતા દર્શાવવા. પછી જલંધર શિર, વક્ષ અને ઉદર પર અનેક બાણોથી શિવને આઘાત કરે છે અને આગળની કથાનો ક્રમ તૈયાર થાય છે.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद
વ્યાસે કહ્યું—હે વિધાતા (બ્રહ્મા) ના શ્રેષ્ઠ પુત્ર, હે પ્રાજ્ઞ! તું આ અદ્ભુત કથા સંભળાવી. હવે કહો—યુદ્ધમાં પછી શું થયું અને દૈત્ય કેવી રીતે હણાયો?
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः
સનત્કુમાર બોલ્યા—ત્યાં ગિરિજા (પાર્વતી) અદૃશ્ય થઈ ગઈ, દાનવોનો અધિપતિ યુદ્ધમાં આવી પહોંચ્યો, અને ગંધર્વ પણ વિલીન થયો; ત્યારે વૃષધ્વજ (શિવ) સંપૂર્ણ ચેતન અને સજાગ થયા.
Verse 3
अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः
માયાને અંતર્ધાન થતી જોઈ શંકરે પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ રીતે સમજી. ત્યારે સંહારકર્તા પ્રભુ અત્યંત ક્રોધિત થયા અને યુદ્ધ માટે લોકિક રીતનો આશ્રય લીધો.
Verse 4
ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे
પછી શિવ આશ્ચર્યભર્યા મનથી ક્રોધમાં ફરી જલંધર સાથે યુદ્ધ કરવા આગળ વધ્યા. અને તે દૈત્ય પણ શિવને ફરી આવતા જોઈ રણમાં બાણોના પ્રવાહોથી તેમને ઢાંકી દીધા.
Verse 5
क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः
અતિબલવાન જલંધરે ફેંકેલું તે ઉગ્ર બાણજાળ પ્રભુ હરે પોતાના ઉત્તમ બાણોથી કાપી નાંખ્યું. এতে આશ્ચર્ય શું? તેઓ તો ત્રિભુવનના સંહારક છે.
Verse 6
ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव
ત્યારે જલંધરે રુદ્રના અદ્ભુત પરાક્રમને જોઈ, માયાથી ગૌરીનું રૂપ રચ્યું—જાણે સ્વયં ત્ર્યંબક (શિવ)ને મોહિત કરતો હોય તેમ।
Verse 7
रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः
રથ પર બેઠેલી, બંધાયેલી અને રડતી પાર્વતીને શિવે જોયી—નિશુંભ અને શુંભ દૈત્યો તેને પકડી બાંધી રહ્યા હતા।
Verse 8
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः
ગૌરીને તેવી હાલતમાં જોઈ, જાણે તે લૌકિક વૃત્તિ દર્શાવતી હોય, પરમેશ્વર શિવ પણ સામાન્ય મનુષ્યની જેમ ચિંતિત મનવાળા બન્યા।
Verse 9
अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
અनेक લીલા અને યુક્તિમાં નિપુણ હોવા છતાં તેઓ મોઢું ઝુકાવી મૌન ઊભા રહ્યા; અંગો શિથિલ, હૃદય ઉદાસ—જાણે પોતાનું પરાક્રમ ભૂલી ગયા।
Verse 10
ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
પછી જલંધરે ભારે વેગથી આગળ ધસી આવી, પાંખ સુધી ઘૂસેલા ત્રણ બાણોથી રુદ્રને વિંધ્યો—માથામાં, છાતીમાં અને પેટમાં।
Verse 11
ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः
ત્યારે મહાલીલામય, જ્ઞાનતત્ત્વસ્વરૂપ પ્રભુ રુદ્ર ક્ષણમાં જ રૌદ્રરૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થયા; જ્વાલાઓની માળાઓથી અતિભયંકર હતા।
Verse 12
तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
તેમના અતિ ભયાનક, મહારૌદ્ર સ્વરૂપને જોઈ મહાસુરો સામે ઊભા રહી શક્યા નહીં. તેઓ ભાગીને દસેય દિશાઓમાં વિખેરાઈ ગયા.
Verse 13
निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर
હે મુનીશ્વર! વીરશ્રેષ્ઠ તરીકે વિખ્યાત નિશુમ્ભ અને શુમ્ભ પણ ભયથી આક્રાંત થયા; તેઓ યુદ્ધમાં અડગ રહી શક્યા નહીં.
Verse 14
जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे
એ જ ક્ષણે જલંધરે રચેલી માયાથી બધું જ આડ થઈ અદૃશ્ય બન્યું. સર્વ દિશાઓથી સામનો થતો એ યુદ્ધમાં મહાન હાહાકાર અને ગભરાટ થયો.
Verse 15
ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः
પછી ક્રોધથી યુક્ત રુદ્રે ભાગતા શુમ્ભ-નિશુમ્ભને જોઈ ધિક્કાર કર્યો અને તે બંને પર શાપ ઉચ્ચાર્યો.
Verse 16
रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ
રુદ્ર બોલ્યા—તમે બંને દુષ્ટ અને અતિ ખલ છો, મારા અપરાધી છો. તમે પાર્વતીના દંડને યોગ્ય છો; તેથી આ યુદ્ધમાંથી મુખ ફેરવી પાછા હટો।
Verse 17
पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः
“જે પીઠ ફેરવે તેને મારવો નહીં”—એથી તમે બંને મારા દ્વારા વધ્ય નથી. પરંતુ મારા યુદ્ધધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યાથી તમે બંને ગૌરી દ્વારા વધ્ય થશો.
Verse 18
एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः
ગૌરીનાથને આમ કહેતાં સમુદ્રપુત્ર જલંધર રુદ્ર પર અતિશય ક્રોધિત થયો અને પ્રચંડ જ્વાળાવાળી અગ્નિ સમાન દહકવા લાગ્યો।
Verse 19
रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्
યુદ્ધમાં રુદ્રે મહાવેગથી તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી; તેથી ધરતીનું તળ બાણરૂપ અંધકારથી ઢંકાઈ ગયેલું લાગ્યું।
Verse 20
यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली
જેટલા સમય સુધી રુદ્રે તેની બાણવર્ષાને ઝડપથી કાપી નાંખી, તેટલા સમય સુધી તે બલવાન યોદ્ધાએ લોખંડના પરિઘથી વૃષભને તુરંત પ્રહાર કર્યો।
Verse 21
वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
વૃષભના તે પ્રહારથી તે રણમેદાનમાંથી પાછો વળ્યો; અને રુદ્ર દ્વારા ક્ષીણ થતો હોવા છતાં યુદ્ધભૂમિમાં ક્યાંય સ્થિર રહી શક્યો નહિ।
Verse 22
अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर
પછી લોકમધ્યે મહારુદ્રે પોતાનું અતિ દુઃસહ તેજ સર્વને દર્શાવ્યું. હે મુનીશ્વર, આ જ સત્ય છે।
Verse 23
ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः
પછી પરમ ક્રોધિત થઈ પ્રભુ રુદ્રે રૌદ્ર વપુ ધારણ કર્યું; તેઓ સહસા પ્રલયાગ્નિ સમાન ઘોર બની ગયા।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના પંચમ યુદ્ધખંડમાં ‘જલંધરવર્ણન’ નામનો ચોવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 25
ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्
બ્રહ્માના વચનનું રક્ષણ કરતાં, જગતના રક્ષક પ્રભુએ હૃદયમાંથી કૃપા વિસ્તારી અને તે શત્રુના વધ માટે મન દૃઢ કર્યું।
Verse 26
कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्
ત્યારે શૂલધારી પ્રભુએ પરમ ક્રોધ ધારણ કરીને, પગના અંગૂઠાથી લીલાભાવે, મહાજળમાં ત્વરિત એક અદ્ભુત અને રૌદ્ર રથચક્ર-સદૃશ અસ્ત્ર રચ્યું.
Verse 27
कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच
સમુદ્રના જળમાં પોતાનું ચક્ર તીક્ષ્ણ કરીને ભગવાન પુરારિ શિવે સ્મરણ કર્યું કે આ જ શસ્ત્રથી એક વખત ત્રિલોક દમિત થયો હતો. દક્ષયજ્ઞહંતા, અંધકાંતક, ત્રિપુરવિનાશક, ત્રિલોકાંતકર—તે હસતાં બોલ્યા।
Verse 28
महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
મહારુદ્ર બોલ્યા—હે જલંધર, આ મહાજળમાં મેં પગથી આ ચક્ર રચ્યું છે. જો તું ખરેખર તેને ઉઠાવવાની શક્તિ ધરાવતો હોય, તો ઊભો રહી યુદ્ધ કર; બીજો માર્ગ નથી।
Verse 29
सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्
સનત્કુમાર બોલ્યા—તેના તે વચન સાંભળીને તે ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થયો; તેની આંખો અગ્નિસમાન તેજસ્વી થઈ. જાણે નજરથી જ દહન કરતો હોય તેમ શંકરને જોઈને બોલ્યો।
Verse 30
जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा
જલંધર બોલ્યો—હે શંકર, રેખા ખેંચીને હું તને તારા ગણો સહિત સંહાર કરીશ. પછી દેવો સહિત લોકોને નાશ કરીને મારું ભાગ હું ગરુડ જેમ પોતાનો અંશ લે છે તેમ લઈ લઈશ।
Verse 32
हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः
“હું ઇન્દ્ર સહિત દેવો સાથે સર્વ ચરાચરને નાશ કરવા સમર્થ છું. હે મહેશ્વર! ત્રિભુવનમાં મારા બાણોથી કોણ અભેદ્ય છે? બાળલીલા સમાન, માત્ર તપસ્યાથી મેં ભગવાન બ્રહ્માને પણ વશ કર્યો છે. બલિષ્ઠ ગણાતા બ્રહ્મા પણ મારા કારણે જ પોતાના સ્થાને સ્થિત છે—મુનિઓ અને દેવશ્રેષ્ઠોના આધારથી.”
Verse 33
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
ક્ષણમાત્રમાં ચલ-અચલ સહિત સમગ્ર ત્રિલોક દગ્ધ થઈ ગયું. હે રુદ્ર, તું એવું કયું તપ કર્યું કે ભગવાન પણ જાણે તારા દ્વારા જીતાઈ ગયા?
Verse 34
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव
ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, કુબેર, વાયુ, વરુણ, ઈશ્વર વગેરે દેવો તેને સહન ન કરી શક્યા—જેમ નાગો પક્ષિરાજ ગરુડ દ્વારા ફેંકાયેલો ગંધ સહન કરી શકતા નથી.
Verse 35
न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः
હે શંકર, સ્વર્ગમાં કે પૃથ્વી પર મને મારું વાહન મળ્યું નથી. સર્વ પર્વતો સુધી જઈને પણ ગણેશ્વરો અપમાનિત થઈ પાછા ફર્યા.
Verse 36
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे
શ્રીમાન ગિરિરાજ મન્દર, નીલ અને સુશોભિત મેરુ પણ મારા ભુજદંડના બળથી આઘાતિત થયા; તેથી આ સૂજન (કંડા) મારાથી દૂર થઈ જાય.
Verse 37
गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्
હિમાલય પર લીલા માટે મેં મારી બાહુઓથી ગંગાને રોકી; અને મારા ભૃત્યોએ અરુણની સેના દમન કરી દેવતાઓ પર વિજય મેળવ્યો।
Verse 38
वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा
હાથથી તેને પકડી વડવા (ઘોડી-મુખી)નું મુખ બાંધી દીધું; તે જ ક્ષણે સર્વ કંઈ એક જ મહાસાગર બની ગયું।
Verse 39
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्
ઐરાવત વગેરે ગજરાજો સમુદ્રના જળ પર ફેંકાઈ ગયા; અને રથসহ દેવરાજ ઇન્દ્ર પણ સો યોજન દૂર ધકેલાઈ ગયો।
Verse 40
गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्
વિષ્ણુના રક્ષણમાં હોવા છતાં ગરુડને મેં નાગપાશથી બાંધી દીધો; અને ઉર્વશી વગેરે દિવ્ય સ્ત્રીઓને પણ મેં મારા કારાગૃહના આંતરિક કક્ષોમાં લઈ ગયો।
Verse 41
मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्
હે રુદ્ર, તું મને ઓળખતો નથી—હું ત્રૈલોક્યજય કરાવનાર, સિંધુપુત્ર, મહાબળવાન મહાદૈત્ય જલંધર છું।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि
સનત્કુમાર બોલ્યા—મહાદેવને આમ કહીને સમુદ્રપુત્ર ત્યારે અચળ બની ગયો. યુદ્ધમાં દાનવો નાશ પામ્યા છતાં તે ન હલ્યો, ન બીજું કંઈ સ્મર્યું।
Verse 43
दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः
દુષ્ટ અહંકારથી અંધ અને વિનયહીન બની તેણે બળના દર્પે પોતાની ભુજાઓ ઠોકી દેખાડ્યો; અને કઠોર, કટુ શબ્દોથી મહાદેવનો તિરસ્કાર કર્યો।
Verse 44
तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे
દૈત્યના અમંગળ ભાવથી ઉચ્ચારેલા વચનો સાંભળી મહાદેવ હસ્યા; પરંતુ એ જ ક્ષણે તેમણે પરમ ક્રોધ ધારણ કર્યો।
Verse 45
सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः
ત્યારે રુદ્રે પગના અંગૂઠાથી નિર્મિત ‘સુદર્શન’ નામનું ચક્ર પોતાના હાથમાં ધારણ કર્યું અને શત્રુને હણવા માટે ઉદ્યત થયા।
Verse 46
सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
ત્યારે ભગવાન હરએ ‘સુદર્શન’ નામનું તે ચક્ર ફેંક્યું—કરોડો સૂર્ય સમું તેજસ્વી અને પ્રલયાગ્નિ સમું પ્રચંડ।
Verse 47
प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्
પ્રચંડ વેગથી, જાણે બે લોકોને દહન કરતો હોય તેમ, તે જલંધર પાસે પહોંચ્યો અને એ જ વેગમાં વિશાળ વિસ્તૃત નેત્રો ધરાવનાર તેનું શિર ત્વરિત હરી લઈ ગયો।
Verse 48
रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्
રથમાંથી દેહ પૃથ્વી પર પડ્યો, જેનાથી ધરતી ગાજી ઉઠી. સમુદ્રપુત્રનું મસ્તક પણ પડ્યું અને મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
Verse 49
द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा
તે દેહ અંજન પર્વતની જેમ અચળ થઈને બે ભાગમાં પડ્યો, જેમ સમુદ્રની વચ્ચે ઇન્દ્રના વજ્રથી કોઈ વિશાળ પર્વત બે ટુકડામાં વહેંચાઈ જાય છે.
Verse 50
तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर
હે મુનીશ્વર! તેના તે ભયાનક રક્તથી આખું જગત ભરાઈ ગયું. ત્યારબાદ સમગ્ર પૃથ્વી વિકૃત અને અસ્વાભાવિક અવસ્થામાં આવી ગઈ.
Verse 51
तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह
રુદ્રની આજ્ઞાથી તે બધું રક્ત અને માંસ પણ મહારૌરવ નરકમાં જઈ પડ્યું; અને આ રીતે, અહીં તે ભયાનક 'રક્તકુંડ' બની ગયું.
Verse 52
तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्
તે તેજ શરીરમાંથી નીકળી રુદ્રમાં પ્રવેશ્યું અને તેમાં જ લય પામ્યું; જેમ વૃંદાના દેહમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું પ્રાકટ્ય અંતે ગૌરીમાં વિલીન થયું હતું।
Verse 53
जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्
જલંધરનો વધ થયેલો જોઈ દેવો, ગંધર્વો અને નાગો અત્યંત પ્રસન્ન થયા અને બોલ્યા—“સાધુ! હે દેવ!”
Verse 54
सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः
બધા દેવો, સિદ્ધો અને મહર્ષિ-ઈશ્વરો આનંદથી પરિપૂર્ણ થયા. પુષ્પવૃષ્ટિ કરતાં તેમણે તે પ્રભુની તથા તે વિજયકર્મની કીર્તિ ઊંચા સ્વરે ગાઈ.
Verse 55
देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः
મહાન આનંદથી દેવાંગનાઓ પ્રેમથી વિહ્વળ થઈ નૃત્ય કરવા લાગી. મધુર સ્વરો અને સુંદર લયમાં તેઓ કિન્નરો સાથે મળીને ગાન કરવા લાગી.
Verse 56
दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि
હે મુને! વૃંદાના પતિના વધ પછી સર્વ દિશાઓ શાંત થઈ ગઈ. ત્રણ પ્રકારના પવન પણ પુણ્યમય અને સુખસ્પર્શી બનીને વહેવા લાગ્યા.
Verse 57
चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः
ચંદ્રમાએ પોતાની શીતળતા ગુમાવી, અને સૂર્ય પોતાના જ પ્રચંડ તેજથી તપાવા લાગ્યો. શાંત અગ્નિઓ પણ ભભૂકી ઊઠી, અને આકાશ પણ વિકૃત બન્યું।
Verse 58
एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना
આ રીતે, હે મુનિ, સર્વેને નમસ્કારયોગ્ય સ્વરૂપ ધરાવતા હરિએ તે સમુદ્રપુત્રનો વધ કર્યો ત્યારે, સમગ્ર ત્રિલોકને વધુ મહાન કલ્યાણ અને સ્વસ્થતા પ્રાપ્ત થઈ।
Frequently Asked Questions
The renewed Śiva–Jalaṃdhara battle, where Jalaṃdhara deploys māyā to create a deceptive vision of Gaurī/Pārvatī bound and distressed, aiming to unsettle Śiva during combat.
It signals līlā: the text portrays Śiva momentarily mirroring human affect (anger, shock, grief) to dramatize māyā’s reach and to teach that even overwhelming illusion functions within divine governance, not outside it.
Śiva is presented as Vṛṣadhvaja and Tryambaka, and as Rudra the world-destroyer (saṃhārī), emphasizing both royal-warrior iconography and cosmic authority within the battle narrative.