राहोर्विमोचनानन्तरं जलन्धरस्य सैन्योद्योगः — Rahu’s Aftermath and Jalandhara’s Mobilization

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ कथा ते श्राविताद्भुता । महाप्रभोश्शंकरस्य यत्र लीला च पावनी

વ્યાસ બોલ્યા—હે સર્વજ્ઞ સનત્કુમાર! તમે મને એક અદ્ભુત કથા સંભળાવી છે, જેમાં મહાપ્રભુ શંકરજીની પાવન લીલા પ્રગટ થાય છે।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या कृपां कृत्वा ममो परि । राहुर्मुक्तः कुत्र गतः पुरुषेण महामुने

હવે કૃપા કરીને, અત્યંત સ્નેહપૂર્વક મારા પર દયા કરીને કહો, હે મહામુને—તે મહાપુરુષે મુક્ત કરેલો રાહુ ક્યાં ગયો?

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितमेधसः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः

સૂત બોલ્યા—અપરિમિત મેધાવાળા વ્યાસના વચનો આ રીતે સાંભળી, પ્રસન્નચિત્ત બ્રહ્મપુત્ર મહામુનિએ ઉત્તર આપ્યો.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोपि तद्वर्वरस्थले । अतस्स वर्वरो भूत इति भूमौ प्रथां गतः

સનત્કુમારે કહ્યું—જેનાથી રાહુ મુક્ત થયો, તે પણ એ જ ‘વરવર’ સ્થાને સ્થિર રહ્યો. તેથી તે ‘વરવર-ભૂત’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો અને એ નામ પૃથ્વી પર પ્રચલિત બન્યું.

Verse 5

ततः स मन्यमानस्स्वं पुनर्जनिमथानतः । गतगर्वो जगामाथ जलंधरपुरं शनैः

પછી તે પોતાના પુનર્જન્મનું ચિંતન કરીને નમસ્કાર કરી, ગર્વ ત્યજી, ધીમે ધીમે જલંધરપુર તરફ પાછો ગયો.

Verse 6

जलंधराय सोऽभ्येत्य सर्वमीशविचेष्टितम् । कथयामास तद्व्यासाद्व्यास दैत्येश्वराय वै

જલંધર પાસે જઈને, જે કંઈ બન્યું તે સર્વ ઈશ્વર શિવની દિવ્ય લીલા માની, તેણે દાનવાધિપતિને વિસ્તારે કહી સંભળાવ્યું.

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । जलंधरस्तु तच्छ्रुत्वा कोपाकुलितविग्रहः । बभूव बलवान्सिन्धुपुत्रो दैत्येन्द्रसत्तमः

સનત્કુમારે કહ્યું—તે સાંભળીને, સમુદ્રપુત્ર અને દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવો બલવાન જલંધર ક્રોધથી વ્યાકુળ થયો; તેની સમગ્ર દેહભંગી ઉગ્ર બની ગઈ.

Verse 8

ततः कोपपराधीनमानसो दैत्यसत्तमः । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह

પછી ક્રોધના વશમાં થયેલા દૈત્યશ્રેષ્ઠે, સર્વ દાનવ સેનાઓને યુદ્ધ માટે તૈયાર થવાનો હુકમ કર્યો.

Verse 9

जलंधर उवाच । निर्गच्छंत्वखिला दैत्याः कालनेमिमुखाः खलु । तथा शुंभनिशुम्भाद्या वीरास्स्वबलसंयुताः

જલંધરે કહ્યું—કાલનેમિના નેતૃત્વમાં બધા દૈત્યો નીકળી પડો; તેમજ શુંભ-નિશુંભ આદિ વીરોએ પણ પોતાની પોતાની સેનાઓ સાથે આગળ વધો।

Verse 10

कोटिर्वीरकुलोत्पन्नाः कंबुवंश्याश्च दौर्हृदाः । कालकाः कालकेयाश्च मौर्या धौम्रास्तथैव च

વીર કુળોમાં જન્મેલા કરોડો યોદ્ધાઓ હતા—કંબુ વંશીયો, દૌર્હૃદો, કાલકો અને કાલકેયો; તેમજ મૌર્ય અને ધૌમ્ર પણ હતા।

Verse 11

इत्याज्ञाप्यासुरपतिस्सिंधुपुत्रो प्रतापवान् । निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिः परिवारितः

આ રીતે આજ્ઞા આપી પરાક્રમી અસુરપતિ—સિંધુનો વીર પુત્ર—દૈત્યોના કરોડો દ્વારા ઘેરાયેલો તુરંત નીકળી પડ્યો।

Verse 12

ततस्तस्याग्रतश्शुक्रो राहुश्छिन्नशिरोऽभवत् । मुकुटश्चापतद्भूमौ वेगात्प्रस्खलितस्तदा

ત્યારે તેના સમક્ષ જ શુક્ર અને રાહુના શિરચ્છેદ થયા. એ જ ક્ષણે પ્રહારના વેગથી તેમના મુકુટો સરકી ભૂમિ પર પડી ગયા.

Verse 13

व्यराजत नभः पूर्णं प्रावृषीव यथा घनैः । जाता अशकुना भूरि महानिद्रावि सूचकाः

આકાશ પ્રાવૃષ ઋતુમાં વાદળોથી ભરાય તેમ સંપૂર્ણ ભરાયેલું ઝળહળ્યું. અનેક અપશકુન દર્શાવતાં પક્ષીઓ દેખાયા—આગામી યુદ્ધ પહેલાં મહામોહ-નિદ્રા અને અંધકારના સંકેતરૂપે.

Verse 14

तस्योद्योगं तथा दृष्ट्वा गीर्वाणास्ते सवासवाः । अलक्षितास्तदा जग्मुः कैलासं शंकरालयम्

તેની તૈયારી અને પ્રયત્ન જોઈને તે દેવગણ—ઇન્દ્ર સહિત—ત્યારે કોઈને ખબર ન પડે તેમ કૈલાસ, શંકરના ધામ, તરફ ગયા।

Verse 15

तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सवासवाः । देवास्सर्वे नतस्कंधाः करौ बद्ध्वा च तुष्टुवुः

ત્યાં જઈ શિવના દર્શન કરીને, ઇન્દ્ર સહિત સર્વ દેવોએ ભક્તિપૂર્વક પ્રણામ કર્યો। વિનયથી ખભા નમાવી અને હાથ જોડીને તેમણે સ્તુતિ કરી।

Verse 16

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । नमस्तेस्तु महेशान पाहि नश्शरणागतान्

દેવોએ કહ્યું—હે દેવદેવ મહાદેવ, કરુણાકર શંકર! હે મહેશાન, તમને નમસ્કાર; અમે શરણાગત છીએ, અમારી રક્ષા કરો।

Verse 17

विह्वला वयमत्युग्रं जलंधरकृतात्प्रभो । उपद्रवात्सदेवेन्द्राः स्थानभ्रष्टाः क्षितिस्थिताः

હે પ્રભો! જલંધરે કરેલા અતિ ઉગ્ર ઉપદ્રવથી અમે અત્યંત વ્યાકુળ થઈ ગયા છીએ. દેવೇಂದ್ರ સહિત દેવગણ પણ પોતાના સ્થાનથી ભ્રષ્ટ થઈ હવે પૃથ્વી પર પડી રહ્યા છે.

Verse 18

न जानासि कथं स्वामिन्देवापत्तिमिमां प्रभो । तस्मान्नो रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम्

હે સ્વામિન, હે પ્રભો! દેવોને આવેલી આ આપત્તિ તમે કેવી રીતે ન જાણો? તેથી અમારી રક્ષા માટે સાગરનંદન (જલંધર)નો સંહાર કરો.

Verse 19

अस्माकं रक्षणार्थाय यत्पूर्वं गरुडध्वजः । नियोजितस्त्वया नाथ न क्षमस्सोऽद्य रक्षितुम्

હે નાથ! ગરુડધ્વજ જેને તમે પૂર્વે અમારી રક્ષા માટે નિયુક્ત કર્યો હતો, તે આજે અમને રક્ષવા સમર્થ નથી।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने सामान्यगणासुरयुद्धवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના પંચમ યુદ્ધખંડમાં જલંધરવધોપાખ્યાન અંતર્ગત “સામાન્ય ગણો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધનું વર્ણન” નામે વિંશમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 21

अलक्षिता वयं चात्रागताश्शंभो त्वदंतिकम् । स आयाति त्वया कर्त्तुं रणं सिंधुसुतो बली

હે શંભો! અમે અહીં અજાણ્યા રહીને તમારા સાન્નિધ્યમાં આવ્યા છીએ. સિંધુનો બલવાન પુત્ર તમારી સાથે યુદ્ધ કરવા આવી રહ્યો છે।

Verse 22

अतस्स्वामिन्रणे त्वं तमविलंबं जलंधरम् । हंतुमर्हसि सर्वज्ञ पाहि नश्शरणागतान्

અતઃ હે સ્વામી! આ યુદ્ધમાં તમે વિલંબ વિના તે જલંધરને સંહારવા યોગ્ય છો. હે સર્વજ્ઞ! શરણાગત અમારું રક્ષણ કરો।

Verse 23

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते सुरास्सर्वे प्रभुं नत्वा सवासवाः । पादौ निरीक्ष्य संतस्थुर्महेशस्य विनम्रकाः

સનત્કુમાર બોલ્યા—એવું કહીને તે બધા દેવો, ઇન્દ્ર સહિત, પ્રભુને નમસ્કાર કરીને; મહેશના ચરણોનું દર્શન કરતાં વિનમ્રતાથી ત્યાં ઊભા રહ્યા.

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रहस्य वृषभध्वजः । द्रुतं विष्णुं समाहूय वचनं चेदमब्रवीत्

સનત્કુમાર બોલ્યા—દેવોના વચનો સાંભળી વૃષભધ્વજ (શિવ) હસ્યા. તેમણે તરત જ વિષ્ણુને બોલાવી આ વચન કહ્યાં.

Verse 25

ईश्वर उवाच । हृषीकेश महाविष्णो देवाश्चात्र समागताः । जलंधरकृतापीडाश्शरणं मेऽतिविह्वलाः

ઈશ્વરે કહ્યું—હે હૃષીકેશ, હે મહાવિષ્ણુ! અહીં દેવો બધા એકત્ર થયા છે. જલંધરના ઉપદ્રવથી પીડિત થઈ તેઓ અત્યંત વ્યાકુળ બની મારી શરણમાં આવ્યા છે.

Verse 26

जलंधरः कथं विष्णो संगरे न हत स्त्वया । तद्गृहं चापि यातोऽसि त्यक्त्वा वैकुण्ठमात्मनः

હે વિષ્ણુ! યુદ્ધમાં જલંધર તારા દ્વારા કેમ ન હણાયો? અને તું પોતાનું વૈકુંઠ છોડીને તેના ઘેર પણ કેમ ગયો?

Verse 27

मया नियोजितस्त्वं हि साधुसंरक्षणाय च । निग्रहाय खलानां च स्वतंत्रेण विहारिणा

સાધુઓના રક્ષણ અને દુષ્ટોના નિગ્રહ માટે મેં જ તને નિયુક્ત કર્યો છે—તું જે સ્વતંત્ર રીતે વિહરે છે અને સ્વેચ્છાએ કાર્ય કરે છે.

Verse 28

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच विनीतात्मा नतकस्साञ्जलिर्हरिः

સનત્કુમાર બોલ્યા—મહેશના વચન આમ સાંભળી ગરુડધ્વજ હરિએ વિનમ્ર ચિત્તથી નમસ્કાર કર્યો, અંજલિ બાંધી, અને પછી ઉત્તર આપ્યો.

Verse 29

विष्णुरुवाच । तवांशसंभवत्वाच्च भ्रातृत्वाच्च तथा श्रियः । मया न निहतः संख्ये त्वमेनं जहि दानवम्

વિષ્ણુ બોલ્યા—તુ મારા અંશથી ઉત્પન્ન થયો છે અને શ્રી (લક્ષ્મી)નો ભાઈ પણ છે; તેથી યુદ્ધમાં મેં એને ન માર્યો. તું જ આ દાનવને સંહાર કર.

Verse 30

महाबलो महावीरो जेयस्सर्वदिवौकसाम् । अन्येषां चापि देवेश सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

તે મહાબળવાન અને મહાવીર છે—સમસ્ત દિવૌકસોનો પણ વિજેતા છે. અને અન્ય સૌનો પણ, હે દેવેશ; આ સત્ય હું તમને કહું છું.

Verse 31

मया कृतो रणस्तेन चिरं देवान्वितेन वै । मदुपायो न प्रवृत्तस्तस्मिन्दानवपुंगवे

દેવોના સહારે રહેલા તે મહાબળવાન સાથે મેં લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ કર્યું. છતાં તે દાનવશ્રેષ્ઠ સામે મારી યુક્તિ સફળ ન થઈ.

Verse 32

तत्पराक्रमतस्तुष्टो वरं ब्रूहीत्यहं खलु । इति मद्वचनं श्रुत्वा स वव्रे वरमुत्तमम्

તેના પરાક્રમથી પ્રસન્ન થઈને મેં કહ્યું—“વર માગ.” મારું વચન સાંભળી તેણે ઉત્તમ વર પસંદ કર્યો.

Verse 33

मद्भगिन्या मया सार्द्धं मद्गेहे ससुरो वस । मदधीनो महाविष्णो इत्यहं तद्गृहं गतः

“મારી બહેન સાથે મારા ઘરમાં, હે સસરા, નિવાસ કરો. મહાવિષ્ણુ મારા અધિન છે.” એમ કહીને હું તેના ગૃહે ગયો।

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा शकरस्स महेश्वरः । विहस्योवाच सुप्रीतस्सदयो भक्तवत्सलः

સનત્કુમાર બોલ્યા—વિષ્ણુના આ વચન સાંભળી, ભક્તવત્સલ અને કરુણામય મહેશ્વર શંકર પ્રસન્ન થઈ હસ્યા અને પછી બોલ્યા।

Verse 35

महेश्वर उवाच । हे विष्णो सुरवर्य त्वं शृणु मद्वाक्यमादरात् । जलंधरं महादैत्यं हनिष्यामि न संशयः

મહેશ્વર બોલ્યા—હે વિષ્ણુ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ! મારા વચનને આદરથી સાંભળ. હું મહાદૈત્ય જલંધરનો વધ કરીશ—એમાં સંશય નથી।

Verse 36

स्वस्थानं गच्छ निर्भीतो देवा गच्छंत्वपि ध्रुवम् । निर्भया वीतसंदेहा हतं मत्वाऽसुराधिपम्

નિર્ભય થઈ પોતાના ધામે જા; દેવતાઓ પણ નિશ્ચયે પાછા ફરો. ભય અને સંશય વિના, અસુરાધિપતિ હણાયો છે એમ માનીને પરત જાઓ.

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं स रमापतिः । सनिर्जरो जगामाशु स्वस्थानं गतसंशयः

સનત્કુમાર બોલ્યા—મહેશના વચન આમ સાંભળી, રમાપતિ (વિષ્ણુ) અમરો સાથે ઝડપથી પોતાના ધામે ગયા; તેમનો સંશય નાશ પામ્યો.

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे व्यास स दैत्येन्द्रोऽतिविक्रमः । सन्नद्धैरसुरैस्सार्द्धं शैलप्रांतं ययौ बली

આ દરમિયાન, હે વ્યાસ, અતિપરાક્રમી દૈત્યેન્દ્ર બલિ સંપૂર્ણ સજ્જ અસુરો સાથે પર્વતના સીમાપ્રદેશ તરફ ગયો.

Verse 39

कैलासमवरुध्याथ महत्या सेनया युतः । संतस्थौ कालसंकाशः कुर्वन्सिंहरवं महान्

પછી તેણે વિશાળ સેનાસહિત કૈલાસને ઘેરી લીધો અને ઊભો રહ્યો; કાળ સમાન ભયંકર બની મહાન સિંહનાદ કરવા લાગ્યો.

Verse 40

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दैत्यनादसमुद्भवम् । चुक्रोधातिमहेशानो महालीलः खलांतकः

ત્યારે દૈત્યોના ગર્જનાથી ઉપજેલો તે કોલાહલ સાંભળી, મહાલીલામય અને દુષ્ટનાશક પરમ મહેશ્વર શિવ ક્રોધિત થયા।

Verse 41

समादिदेश संख्याय स्वगणान्स महाबलान् । नंद्यादिकान्महादेवो महोतिः कौतुकी हरः

ત્યારે મહાતેજસ્વી અને હેતુપૂર્ણ ઉત્સાહથી પ્રેરિત હર મહાદેવે નંદી આદિ પોતાના અતિબલવાન ગણોને ગણતરી કરીને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવવા આદેશ આપ્યો।

Verse 42

नन्दीभमुखसेनानीमुखास्सर्वे शिवाज्ञया । गणाश्च समनह्यंत युद्धाया तित्वरान्विताः

શિવની આજ્ઞાથી નંદી-ભૃંગી આદિ સેનાનાયકો સહિત સર્વ ગણો ઉતાવળ સાથે ઝડપથી શસ્ત્ર ધારણ કરી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા।

Verse 43

अवतेरुर्गणास्सर्वे कैलासात्क्रोधदुर्मदाः । वल्गतो रणशब्दांश्च महावीरा रणाय हि

કૈલાસથી સર્વ ગણો ઉતરી આવ્યા—ક્રોધથી ઉન્મત્ત અને પરાક્રમના ગર્વથી દુર્દમ. તે મહાવીરો યુદ્ધ માટે ઉછળતા-કૂદતા ઘોર રણનાદો કરીને કકળાટ મચાવવા લાગ્યા.

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं कैलासोपत्यकासु वै । प्रमथाधिपदैत्यानां घोरं शस्त्रास्त्रसंकुलम्

ત્યારે ખરેખર કૈલાસની ઉપત્યકાઓમાં પ્રમથોના અધિપતિઓ અને દૈત્યો વચ્ચે ઘોર યુદ્ધ ઊભું થયું; ચોતરફ શસ્ત્ર-અસ્ત્રોથી તે સઘન ભરેલું હતું।

Verse 45

भेरीमृदंगशंखौघैर्निस्वानैर्वीरहर्षणैः । गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूर्व्यकंपत

ભેરી, મૃદંગ અને શંખોના વીરોત્સાહ જગાવતાં નાદોથી તથા ગજ-અશ્વ-રથોના ઘોંઘાટથી ધરતી ગુંજી ઊઠી અને કંપવા લાગી।

Verse 46

शक्तितोमरबाणौघैर्मुसलैः पाशपट्टिशैः । व्यराजत नभः पूर्णं मुक्ताभिरिव संवृतम्

શક્તિ, તોમર અને બાણોના પ્રવાહો સાથે મુસળ, પાશ અને પટ્ટિશથી આકાશ ભરાઈ ગયું; તે જાણે છૂટા પડેલા મોતીથી સંપૂર્ણ ઢંકાયેલું હોય તેમ ઝળહળ્યું।

Verse 47

निहतैरिव नागाश्वैः पत्तिभिर्भूर्व्यराजत । वज्राहतैः पर्वतेन्द्रैः पूर्वमासीत्सुसंवृता

હત થયેલા યુદ્ધહાથી, ઘોડા અને પદાતિઓથી ધરતી જાણે છવાઈ ગઈ હોય તેમ ઝળહળી; તે એવું લાગ્યું કે પહેલાં વજ્રાઘાતથી ભંગાયેલા મહાપર્વતોથી સર્વત્ર આવૃત હતી।

Verse 48

प्रमथाहतदैत्यौघैर्दैत्याहतगणैस्तथा । वसासृङ्मांसपंकाढ्या भूरगम्याभवत्तदा

ત્યારે પ્રમથોએ ઢાળી પાડેલા દૈત્યસમૂહો અને દૈત્યોએ ઘાયલ કરેલા શિવગણસમૂહો કારણે, ચરબી, લોહી અને માંસના કાદવથી ભરાયેલી ધરતી અગમ્ય બની ગઈ.

Verse 49

प्रमथाहतदैत्यौघान्भार्गवस्समजीवयत् । युद्धे पुनः पुनश्चैव मृतसंजीवनी बलात्

યુદ્ધમાં પ્રમથોએ ઘાયલ કરી પાડી દીધેલા દૈત્યસમૂહોને ભાર్గવ (શુક્રાચાર્ય) મૃતસંજીવની મંત્રબળથી વારંવાર જીવંત કરતો હતો।

Verse 50

दृष्ट्वा व्याकुलितांस्तांस्तु गणास्सर्वे भयार्दिताः । शशंसुर्देवदेवाय सर्वे शुक्रविचेष्टितम्

તેમને વ્યાકુળ અને ભયથી પીડિત જોઈ, સર્વ ગણોએ દેવોના દેવ મહાદેવને શુક્રની સર્વ યુક્તિઓ અને ક્રિયાઓ કહી સંભળાવीं।

Verse 51

तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रश्चकार क्रोधमुल्बणम् । भयंकरोऽतिरौद्रश्च बभूव प्रज्वलन्दिशः

તે સાંભળતાં ભગવાન રુદ્રે અતિ ઉગ્ર ક્રોધ ધારણ કર્યો। તેઓ ભયંકર અને અતિરૌદ્ર બન્યા, જાણે દિશાઓ જ પ્રજ્વલિત થઈ હોય।

Verse 52

अथ रुद्रमुखात्कृत्या बभूवातीवभीषणा । तालजंघोदरी वक्त्रा स्तनापीडितभूरुहा

ત્યારે રુદ્રના મુખમાંથી કૃત્યા પ્રગટ થઈ—અતિ ભયંકર. તેની જાંઘો અને ઉદર તાડના થડ જેવા, મુખ ઘોર, અને સ્તનો વક્ષસ્થળ પર દબાયેલા હતા।

Verse 53

सा युद्धभूमिं तरसा ससाद मुनिसत्तम । विचचार महाभीमा भक्षयंती महासुरान्

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! તે તીવ્ર વેગે યુદ્ધભૂમિ પર પહોંચી ગઈ. મહાભયંકર બનીને ત્યાં વિચરતી રહી અને મહાસુરોને ભક્ષણ કરવા લાગી.

Verse 54

अथ सा रणमध्ये हि जगाम गतभीर्द्रुतम् । यत्रास्ते संवृतो दैत्यवरेन्द्रैस्स हि भार्गवः

પછી તે, ભય દૂર થઈ ગયો હોવાથી, ઝડપથી રણમધ્યમાં પ્રવેશી—જ્યાં દૈત્યોના શ્રેષ્ઠ રાજાઓથી ચારેય તરફથી ઘેરાયેલો ભાર్గવ (શુક્ર) બેઠો હતો ત્યાં તરફ ગઈ.

Verse 55

स्वतेजसा नभो व्याप्य भूमिं कृत्वा च सा मुने । भार्गवं स्वभगे धृत्वा जगामांतर्हिता नभः

હે મુને! તેણે પોતાના તેજથી આકાશ વ્યાપી, ધરતીને પોતાના અધિકારમાં કરી, ભાર్గવને પોતાની કમરે ધારણ કરીને, અંતર્ધાન થઈ આકાશમાં ચાલી ગઈ.

Verse 56

विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा । प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः

ભાગર્વને ભાગતો જોઈ દૈત્યસેનાના સમૂહો પણ—જે પહેલાં યુદ્ધગર્વથી મત્ત હતા—મુખ મ્લાન કરીને, શૌર્ય ક્ષીણ થતાં, રણભૂમિ છોડીને નીકળી ગયા।

Verse 57

अथोऽभज्यत दैत्यानां सेना गणभयार्दिता । वायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः

પછી શિવના ગણોના ભયથી પીડિત દૈત્યોની સેના તૂટી પડી અને છૂટીછવાઈ થઈ ગઈ—જેમ પ્રચંડ વેગવાળા પવનના આઘાતથી સૂકા ઘાસનો ઢગલો વિખેરાઈ જાય।

Verse 58

भग्नां गणभयाद्दैत्यसेनां दृष्ट्वातिमर्षिताः । निशुंभशुंभौ सेनान्यौ कालनेमिश्च चुक्रुधुः

શિવના ગણોના ભયથી દૈત્યસેના ભંગ થયેલી જોઈને, સેનાપતિ નિશુમ્ભ-શુમ્ભ તથા કાલનેમિ અત્યંત ક્રોધિત થયા।

Verse 59

त्रयस्ते वरयामासुर्गणसेनां महाबलाः । मुंचंतश्शरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकाः

તે ત્રણ મહાબલીયોએ ગણસેનાની આગળ વધતી ગતિ અટકાવી અને ચોમાસાના વાદળોની જેમ બાણવર્ષા વરસાવી।

Verse 60

ततो दैत्यशरौघास्ते शलभानामिव व्रजाः । रुरुधुः खं दिशस्सर्वा गणसेनामकंपयन्

પછી દૈત્યોના બાણોના તે ઘનઘોર ઝુંડ ટીડીઓના ટોળાં જેવી રીતે આકાશને ભરતાં સર્વ દિશાઓમાં અવરોધ બની, શિવગણોની સેનાને કંપાવા લાગ્યા.

Verse 61

गणाश्शरशतैर्भिन्ना रुधिरासारवर्षिणः । वसंतकिंशुकाभासा न प्राजानन्हि किंचन

સૈકડો બાણોથી ભેદાયેલા ગણો રક્તધારાઓ વરસાવવા લાગ્યા. તેમના દેહ વસંતના કિન્શુક પુષ્પો જેવા લાલિમાથી ઝળહળ્યા; છતાં શિવકાર્યમાં લીન અને નિર્ભય રહી તેઓ બીજું કશું જ ધ્યાનમાં લીધું નહીં.

Verse 62

ततः प्रभग्नं स्वबलं विलोक्य नन्द्यादिलंबोदरकार्त्तिकेयाः । त्वरान्विता दैत्यवरान्प्रसह्य निवारयामासुरमर्षणास्ते

પછી પોતાની સેના ભંગ થયેલી જોઈ નંદી વગેરે—લંબોદર (ગણેશ) અને કાર્ત્તિકેય—ઝડપથી આગળ ધસી આવ્યા. અસહ્ય ક્રોધથી તેઓએ દૈત્યોના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને બળપૂર્વક અટકાવી રોકી દીધા.