नारदस्य विष्णूपदेशवर्णनम् — Nārada and Viṣṇu: Instruction after Delusion

Verse 1

शृणु तात प्रवक्ष्यामि सुहितं तव निश्चयात्

સાંભળ, પ્રિય પુત્ર—દૃઢ નિશ્ચયથી હું તારા સાચા કલ્યાણનું હિત કહું છું।

Verse 2

गतयोर्गणयोश्शंभोस्स्वयमात्मेच्छया विभोः । किं चकार मुनिः क्रुद्धो नारदः स्मरविह्वलः

શંભુના બે ગણો પ્રભુની સ્વઇચ્છાથી આગળ વધતા હતા ત્યારે કામથી વ્યાકુળ અને ક્રોધિત મુનિ નારદે શું કર્યું?

Verse 3

सूत उवाच । विमोहितो मुनिर्दत्त्वा तयोश्शापं यथोचितम् । जले मुखं निरीक्ष्याथ स्वरूपं गिरिशेच्छया

સૂતે કહ્યું—મોહગ્રસ્ત મુનિએ તેમને યોગ્ય શાપ આપ્યો. પછી જળમાં પોતાનું મુખ જોઈ, ગિરીશની ઇચ્છાથી, પોતાનું સ્વરૂપ જોયું।

Verse 4

शिवेच्छया न प्रबुद्धः स्मृत्वा हरिकृतच्छलम् । क्रोधं दुर्विषहं कृत्वा विष्णुलोकं जगाम ह

શિવની ઇચ્છાથી તે પ્રબુદ્ધ ન થયો; હરિએ રચેલા છળને સ્મરી, અસહ્ય ક્રોધ ધારણ કરીને તે વિષ્ણુલોકમાં ગયો।

Verse 5

उवाच वचनं कुद्धस्समिद्ध इव पावकः । दुरुक्तिगर्भितं व्यङ्गः नष्टज्ञानश्शिवेच्छया

ક્રોધથી અભિભૂત થઈ તે પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન બોલ્યો. તેના વચનો કઠોર અને વ્યંગ્યથી ભરેલા હતા; શિવઇચ્છાથી તેની વિવેકબુદ્ધિ ઢંકાઈ ગઈ હતી.

Verse 6

नारद उवाच । हे हरे त्वं महादुष्टः कपटी विश्वमोहनः । परोत्साहं न सहसे मायावी मलिनाशयः

નારદ બોલ્યા— હે હરે! તું અતિ દુષ્ટ, કપટી અને વિશ્વને મોહનારો છે. બીજાના ઉત્સાહ અને ઉત્તમતા તું સહન કરતો નથી; તું માયાવી, તારો આશય મલિન છે.

Verse 7

मोहिनीरूपमादाय कपटं कृतवान्पुरा । असुरेभ्योऽपाययस्त्वं वारुणीममृतं न हि

મોહિનીનું રૂપ ધારણ કરીને તું પહેલાં કપટ કર્યું હતું. તું અસુરોને અમૃત નહીં, વારુણી (મદિરા) પિવડાવી હતી.

Verse 8

चेत्पिबेन्न विषं रुद्रो दयां कृत्वा महेश्वरः । भवेन्नष्टाऽखिला माया तव व्याजरते हरे

જો કરુણા કરીને મહેશ્વર રુદ્રે વિષ ન પીધું હોત, તો હે હરે! તારી વ્યાજથી ચાલતી આખી માયા નષ્ટ થઈ જાત અને બધું ઉથલપાથલ થઈ જાત.

Verse 9

गतिस्स कपटा तेऽतिप्रिया विष्णो विशेषतः । साधुस्वभावो न भवान्स्वतंत्रः प्रभुणा कृतः

હે વિષ્ણો! તારી આ કપટી ગતિ તને વિશેષ પ્રિય છે. તું સ્વભાવથી સરળ-સાધુ નથી; તું સ્વતંત્ર પણ નથી—પરમ પ્રભુ દ્વારા ઘડાયેલો અને ચલાવાયેલો છે.

Verse 10

कृतं समुचितन्नैव शिवेन परमात्मना । तत्प्रभावबलं ध्यात्वा स्वतंत्रकृतिकारकः

પરમાત્મા ભગવાન શિવે તે પ્રસંગે યોગ્ય એવું કર્મ કશેય કર્યું નહીં. તેમના પ્રભાવ-બળનું ધ્યાન કરીને સૃષ્ટિનો કર્તા સ્વતંત્ર રીતે પ્રવૃત્ત થઈ સૃષ્ટિકાર્ય કરવા લાગ્યો.

Verse 11

त्वद्गतिं सुसमाज्ञाय पश्चात्तापमवाप सः । विप्रं सर्वोपरि प्राह स्वोक्तवेद प्रमाणकृत्

તમારી ગતિ (મહિમા)ને સારી રીતે જાણી તે પશ્ચાત્તાપથી ભરાઈ ગયો. પોતે જ કહેલા વેદ-પ્રમાણને આધાર માની, તેણે બ્રાહ્મણને સર્વોપરી શ્રેષ્ઠ જાહેર કર્યો।

Verse 12

तज्ज्ञात्वाहं हरे त्वाद्य शिक्षयिष्यामि तद्बलात् । यथा न कुर्याः कुत्रापीदृशं कर्म कदाचन

આ જાણીને, હે હરિ, હું આજે તે (પ્રમાણ)ના બળથી તને શિક્ષા આપીશ, જેથી તું ક્યાંય પણ, ક્યારેય પણ, આવું કર્મ ફરી ન કરેશ।

Verse 13

अद्यापि निर्भयस्त्वं हि संगं नापस्तरस्विना । इदानीं लप्स्यसे विष्णो फलं स्वकृतकर्मणः

હજુ પણ તું નિર્ભય છે, કારણ કે આસક્તિનો દુસ્તર પ્રવાહ તું હજી પાર કર્યો નથી. પરંતુ હવે, હે વિષ્ણો, તું પોતાના કરેલા કર્મનું ફળ પ્રાપ્ત કરીશ.

Verse 14

इत्थमुक्त्वा हरिं सोथ मुनिर्माया विमोहितः । शशाप क्रोधनिर्विण्णो ब्रह्मतेजः प्रदर्शयन्

આ રીતે હરિને કહીને, માયાથી મોહિત થયેલા તે મુનિ પછી ક્રોધથી વ્યાકુળ અને ખિન્ન થઈ, બ્રહ્મતેજ પ્રગટ કરતાં શાપ ઉચ્ચાર્યો.

Verse 15

स्त्रीकृते व्याकुलं विष्णो मामकार्षीर्विमोहकः । अन्वकार्षीस्स्वरूपेण येन कापट्यकार्यकृत्

હે વિષ્ણો, તે મોહકએ સ્ત્રીના કારણે મને વ્યાકુળ કર્યો; અને પોતાનું જ સ્વરૂપ ધારણ કરીને તેણે મારો પીછો કર્યો—તે કપટી કાર્યો કરનાર છે.

Verse 16

इति शप्त्वा हरिं मोहान्नारदोऽज्ञानमोहितः । विष्णुर्जग्राह तं शापं प्रशंसञ्शांभवीमजाम्

આ રીતે મોહવશ અજ્ઞાનથી મોહિત નારદે હરિને શાપ આપ્યો। વિષ્ણુએ તે શાપ સ્વીકાર્યો અને અજન્મા શાંભવી શક્તિની પ્રશંસા કરી।

Verse 17

त्वं स्त्रीवियोगजं दुःखं लभस्व परदुःखदः । मनुष्यगतिकः प्रायो भवाज्ञानविमोहितः

હે પરદુઃખદાતા! તું સ્ત્રીવિયોગથી જન્મેલું દુઃખ ભોગવ. અજ્ઞાનથી મોહિત થઈ તું પ્રાયઃ માનવગતિને પ્રાપ્ત થશ।

Verse 19

अथ शंभुर्महालीलो निश्चकर्ष विमोहिनीम । स्वमायां मोहितो ज्ञानी नारदोप्यभवद्यया

પછી મહાલીલામય શંભુએ મોહિની એવી પોતાની માયા પ્રગટ કરી. એ જ સ્વમાયાથી જ્ઞાની નારદ પણ મોહિત થયો।

Verse 20

अंतर्हितायां मायायां पूर्ववन्मतिमानभूत् । नारदो विस्मितमनाः प्राप्तबोधो निराकुलः

જ્યારે તે માયા અંતર્હિત થઈ ગઈ, ત્યારે નારદ પૂર્વવત્ બુદ્ધિમાન થયો. મનમાં વિસ્મય હોવા છતાં બોધ પ્રાપ્ત કરી તે શાંત અને નિરાકુલ થયો।

Verse 21

पश्चात्तापमवाप्याति निनिन्द स्वं मुहुर्मुहुः । प्रशशंस तदा मायां शांभवीं ज्ञानिमोहिनीम्

ત્યારબાદ તે પશ્ચાત્તાપથી ઘેરાઈ ગયો અને વારંવાર પોતાને જ નિંદ્યો। પછી તેણે જ્ઞાનીઓને પણ મોહી લેતી શાંભવી માયાની પ્રશંસા કરી।

Verse 22

अथ ज्ञात्वा मुनिस्सर्वं मायाविभ्रममात्मनः । अपतत्पादयोर्विष्णोर्नारदो वैष्णवोत्तमः

પછી મુનિએ પોતાના પર માયાએ સર્જેલો સર્વ ભ્રમ સંપૂર્ણ જાણીને, વૈષ્ણવોમાં શ્રેષ્ઠ નારદ ભગવાન વિષ્ણુના ચરણોમાં પડી ગયો।

Verse 23

हर्य्युपस्थापितः प्राह वचनं नष्ट दुर्मतिः । मया दुरक्तयः प्रोक्ता मोहितेन कुबुद्धिना

હરિ સમક્ષ લાવવામાં આવતાં, બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થયેલા તેણે કહ્યું—“મોહગ્રસ્ત કુબુદ્ધિથી મેં દુષ્ટ અને અનુચિત વચનો ઉચ્ચાર્યા છે।”

Verse 24

दत्तश्शापोऽपि तेनाथ वितथं कुरु तं प्रभो । महत्पापमकार्षं हि यास्यामि निरयं धुवम्

“પ્રભુ, તેણે આપેલો શાપ પણ કૃપા કરીને નિષ્ફળ કરી દો. મેં મહાપાપ કર્યું છે; નિશ્ચયે હું નરકમાં જઈશ।”

Verse 25

कमुपायं हरे कुर्यां दासोऽहं ते तमादिश । येन पापकुलं नश्येन्निरयो न भवेन्मम

હે હરિ! હું કયો ઉપાય કરું? હું તારો દાસ છું—કૃપા કરીને તે માર્ગ બતાવ, જેથી મારા પાપોનું સમગ્ર કુળ નાશ પામે અને મને નરક ન ભોગવવો પડે।

Verse 26

इत्युक्त्वा स पुनर्विष्णोः पादयोर्मुनिसत्तमः । पपात सुमतिर्भक्त्या पश्चात्तापमुपागतः

આવું કહી મુનિશ્રેષ્ઠ સુમતિ ફરી ભક્તિભાવથી ભગવાન વિષ્ણુના ચરણોમાં પડી ગયો, પશ્ચાત્તાપથી વ્યાકુળ બનીને.

Verse 27

अथ विष्णुस्तमुत्थाप्य बभाषे सूनृतं वचः । विष्णुरुवाच । न खेदं कुरु मे भक्त वरस्त्वं नात्र संशयः

પછી વિષ્ણુએ તેને ઊભો કરી મધુર સત્ય વચન કહ્યું—“હે મારા ભક્ત, ખેદ ન કર; તને નિશ્ચયે વર મળશે, તેમાં શંકા નથી।”

Verse 28

निरयस्ते न भविता शिवश्शं ते विधास्यति

તને નરકમાં પડવું નહીં પડે; ભગવાન શિવ નિશ્ચયે તને કલ્યાણ આપશે।

Verse 29

यदकार्षीश्शिववचो वितथं मदमोहितः । स दत्तवानीदृशं ते फलं कर्म फलप्रदः

ગર્વ અને મોહથી મત્ત થઈને તું શિવવચનને અસત્ય માન્યું; તેથી કર્મફળ આપનાર પ્રભુએ તારા કર્મ મુજબ એવો જ પરિણામ આપ્યો।

Verse 30

शिवेच्छाऽखिलं जातं कुर्वित्थं निश्चितां मतिम् । गर्वापहर्ता स स्वामी शंकरः परमेश्वरः

દૃઢ નિશ્ચયથી જાણો કે સર્વ કંઈ માત્ર શિવઇચ્છાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. એ જ સ્વામી પરમેશ્વર શંકર જીવોનો ગર્વ હરનારા છે।

Verse 31

परं ब्रह्म परात्मा स सच्चिदानंदबोधनः । निर्गुणो निर्विकारो च रजस्सत्वतमःपर

તે પરમ બ્રહ્મ, પરમાત્મા છે—સચ્ચિદાનંદરૂપ શુદ્ધ બોધસ્વરૂપ. તે નિર્ગુણ, નિર્વિકાર છે અને રજસ્-સત્ત્વ-તમસ ત્રિગુણથી પર છે.

Verse 32

स एवमादाय मायां स्वां त्रिधा भवति रूपतः । ब्रह्मविष्णुमहेशात्मा निर्गुणोऽनिर्गुणोऽपि सः

તે પોતાની માયાને ધારણ કરીને રૂપે ત્રિધા થાય છે—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ તેની જ આત્મા છે. છતાં તે નિર્ગુણ જ રહે છે અને એ પ્રાકટ્યથી સગુણ સમાન પણ દેખાય છે.

Verse 33

निर्गुणत्वे शिवाह्वो हि परमात्मा महेश्वरः । परं ब्रह्माव्ययोऽनंतो महादेवेति गीयते

નિર્ગુણ અવસ્થામાં પરમાત્મા મહેશ્વર ‘શિવ’ કહેવાય છે. તે પરમ બ્રહ્મ, અવ્યય અને અનંત છે; તેથી ‘મહાદેવ’ તરીકે ગવાય છે.

Verse 34

तत्सेवया विधिस्स्रष्टा पालको जगतामहम् । स्वयं सर्वस्य संहारी रुद्ररूपेण सर्वदा

તેણીની સેવામાં વિધિ (બ્રહ્મા) સ્રષ્ટા બને છે; હું જગતોનો પાલક બનું છું; અને તે સ્વયં સદા રુદ્રરૂપે સર્વનો સંહારક છે.

Verse 35

साक्षी शिवस्वरूपेण मायाभिन्नस्स निर्गुणः । स्वेच्छाचारी संविहारी भक्तानुग्रहकारकः

તે શિવસ્વરૂપ સાક્ષી છે—માયાથી અસંગ અને નિર્ગુણ. તે સ્વઇચ્છાએ વિહરે છે, દિવ્ય લીલા કરે છે અને ભક્તો પર સદા અનુગ્રહ કરનાર છે.

Verse 36

शृणु त्वं नारद मुने सदुपायं सुखप्रदम् । सर्वपापापहर्त्तारं भुक्तिमुक्तिप्रदं सदा

હે નારદ મુનિ, સાંભળો—આ ઉત્તમ ઉપાય સુખ આપનાર છે. તે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે અને સદા ભોગ તથા મુક્તિ આપે છે.

Verse 37

इत्युक्त्वास्त्वसंशयं सर्वं शंकरसद्यशः । शतनामशिवस्तोत्रं सदानन्यमतिर्जप

આ રીતે કહીને સદ્યઃ-યશસ્વી શંકરે સર્વ સંશયો દૂર કર્યા. પછી અખંડ ચિત્તથી ઉપદેશ આપ્યો—“સદા શિવના શતનામ-સ્તોત્રનો જપ કરો.”

Verse 38

यज्जपित्वा द्रुतं सर्वं तव पापं विनश्यति । इत्युक्त्वा नारदं विष्णुः पुनः प्राह दयान्वितः

જે મંત્રનો જપ કરવાથી તારા સર્વ પાપો ત્વરિત નાશ પામે છે—એવું નારદને કહી, દયાભર્યા ભગવાન વિષ્ણુ ફરી બોલ્યા।

Verse 39

मुने न कुरु शोकं त्वं त्वया किंचित्कृतं नहि । स्वेच्छया कृतवान्शंभुरिदं सर्वं न संशयः

હે મુને, શોક ન કર; તું અહીં કશું જ કર્યું નથી. શંભુએ પોતાની સ્વેચ્છાથી આ બધું કર્યું છે—એમાં શંકા નથી।

Verse 40

अहार्षित्त्वन्मतिं दिव्यां काम क्लेशमदात्स ते । त्वन्मुखाद्दापयांचक्रे शापं मे स महेश्वरः

કામે તારી દિવ્ય બુદ્ધિ હરી લીધી અને તને ક્લેશ આપ્યો. ત્યારબાદ તે મહેશ્વરે મારો શાપ તારા જ મુખથી ઉચ્ચારાવ્યો।

Verse 41

इत्थं स्वचरितं लोके प्रकटीकृतवान् स्वयम् । मृत्युंजयः कालकालो भक्तोद्धारपरायणः

આ રીતે પ્રભુએ સ્વયં પોતાના દિવ્ય ચરિત્રને લોકમાં પ્રગટ કર્યું—તે મૃత్యુંજય છે, કાળનો પણ કાળ છે, અને ભક્તોના ઉદ્ધારમાં સંપૂર્ણ પરાયણ છે।

Verse 42

न मे शिवसमानोस्ति प्रियः स्वामी सुखप्रदः । सर्वशक्तिप्रदो मेऽस्ति स एव परमेश्वरः

મારે માટે શિવ સમાન કોઈ પ્રિય સ્વામી નથી; તેઓ સુખપ્રદ છે. તેઓ જ મને સર્વ શક્તિ આપનાર છે; તેઓ જ પરમેશ્વર છે.

Verse 43

तस्योपास्यां कुरु मुने तमेव सततं भज । तद्यशः शृणु गाय त्वं कुरु नित्यं तदर्चनम्

હે મુને, તેમની જ ઉપાસના કર; સતત તેમને જ ભજ. તેમનું યશ સાંભળ અને ગા; નિત્ય તેમનું અર્ચન કર.

Verse 44

कायेन मनसा वाचा यश्शंकरमुपैति भो । स पण्डित इति ज्ञेयस्स जीवन्मुक्त उच्यते

હે પ્રિય, જે કાયાથી, મનથી અને વાણીથી શંકરને શરણ જાય છે, તે જ પંડિત જાણવો; એવો ભક્ત જીવન્મુક્ત કહેવાય છે.

Verse 45

शिवेति नामदावाग्नेर्महापातकप र्वताः । भस्मीभवन्त्यनायासात्सत्यं सत्यं न संशयः

“શિવ” નામ દાવાનળ સમાન છે; મહાપાપોના પર્વત જેવા ઢગલા સહેજે ભસ્મ થઈ જાય છે. આ સત્ય છે, સત્ય જ—શંકા નથી.

Verse 46

पापमूलानि दुःखानि विविधान्यपि तान्यतः । शिवार्चनैकनश्यानि नान्य नश्यानि सर्वथा

અતએવ પાપમૂલ નાનાવિધ દુઃખો માત્ર શિવાર્ચનથી જ નાશ પામે છે; અન્ય કોઈ ઉપાયથી તે સર્વથા નાશ પામતા નથી।

Verse 47

स वैदिकस्य पुण्यात्मा स धन्यस्स बुधो मुने । यस्सदा कायवाक्चित्तैश्शरणं याति शंकरम्

હે મુને, જે સદા કાયાં-વાણી-ચિત્તથી શંકરનું શરણ લે છે, એ જ ખરેખર વૈદિકભાવવાળો પુણ્યાત્મા, ધન્ય અને બુદ્ધિમાન છે।

Verse 48

भवंति विविधा धर्मा येषां सद्यःफलोन्मुखाः । तेषां भवति विश्वासस्त्रिपुरांतकपूजने

જે લોકો તાત્કાલિક ફળની ઇચ્છાથી નાનાવિધ ધર્માચરણ કરે છે, તેમનો ત્રિપુરાંતક (શિવ)ની પૂજામાં દૃઢ વિશ્વાસ થાય છે।

Verse 49

पातकानि विनश्यंति यावंति शिवपूजया । भुवि तावंति पापानि न संत्येव महामुने

હે મહામુને, શિવપૂજાથી જેટલા પાતકો નાશ પામે છે, ધરતી પર એટલા પાપો રહેતા જ નથી—ભક્તિથી તે સર્વથા મટી જાય છે।

Verse 50

ब्रह्महत्यादिपापानां राशयोप्यमिता मुने । शिवस्मृत्या विनश्यंति सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

હે મુને, બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોના અપરિમિત ઢગલાં પણ શિવસ્મરણથી નાશ પામે છે; સત્ય, સત્ય જ હું કહું છું।

Verse 51

शिवनामतरीं प्राप्य संसाराब्धिं तरंति ते । संसारमूलपापानि तस्य नश्यंत्यसंशयम्

શિવનામરૂપ નૌકા પ્રાપ્ત કરીને તેઓ સંસાર-સમુદ્ર પાર કરે છે. તે ભક્તના સંસારમૂલ પાપો નિઃસંદેહ નાશ પામે છે.

Verse 52

संसारमूलभूतानां पातकानां महामुने । शिवनामकुठारेण विनाशो जायते ध्रुवम्

હે મહામુને, સંસારબંધનનું મૂળ બનેલા પાપોનો નાશ શિવનામરૂપ કુહાડાથી નિશ્ચયે થાય છે.

Verse 53

शिवनामामृतं पेयं पापदावानलार्दितैः । पापदावाग्नितप्तानां शांतिस्तेन विना न हि

પાપરૂપ દાવાનલથી દગ્ધ થયેલાઓએ શિવનામામૃત પાન કરવું જોઈએ; પાપદાવાગ્નિથી તપ્ત જીવોને તેના વિના શાંતિ નથી.

Verse 54

शिवेति नामपीयूषवर्षधारापरिप्लुतः । संसारदवमध्यपि न शोचति न संशयः

જે ‘શિવ’ નામરૂપ અમૃતવર્ષાની ધારાઓથી ભીંજાઈ ગયો છે, તે સંસારરૂપ દાવાનલના મધ્યમાં પણ શોક કરતો નથી—એમાં સંશય નથી.

Verse 55

न भक्तिश्शंकरे पुंसां रागद्वेषरतात्मनाम् । तद्विधानां हि सहसा मुक्तिर्भवति सर्वथा

રાગ-દ્વેષમાં રત મનુષ્યોમાં શંકરભક્તિ જન્મતી નથી; પરંતુ જે તેમના વિધાન મુજબ આચરણ કરે છે, તેમને સર્વથા સહસા મુક્તિ મળે છે.

Verse 56

अनंतजन्मभिर्येन तपस्तप्तं भविष्यति । तस्यैव भक्तिर्भवति भवानी प्राणवल्लभे

હે ભવાની, મારા પ્રાણપ્રિયે! જેણે અનંત જન્મોમાં તપ કર્યું છે, તેને જ તારી (અને પ્રભુની) સાચી ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 57

जातापि शंकरे भक्तिरन्यसाधारणी वृथा । परं त्वव्यभिचारेण शिवभक्तिरपेक्षिता

શંકરમાં ભક્તિ ઊગી પણ જાય, પરંતુ જો તે અન્ય હેતુઓ સાથે મિશ્રિત સામાન્ય અને ચંચળ હોય તો વ્યર્થ બને છે. જરૂરી છે અવ્યભિચારિણી, એકનિષ્ઠ શિવભક્તિ.

Verse 58

यस्या साधारणी शंभौ भक्तिरव्यभिचारिणी । तस्यैव मोक्षस्सुलभो नास्येतिन्य मतिर्मम

જેનામાં શંભુ પ્રત્યે સરળ, સ્થિર અને અવ્યભિચારિણી ભક્તિ છે, તેને જ મોક્ષ સહેલાઈથી મળે છે—આ વિષয়ে મારી દૃઢ માન્યતા છે; બીજો મત નથી.

Verse 59

कृत्वाप्यनंतपापानि यदि भक्तिर्महेश्वरे । सर्वपापविनिर्मुक्तो भवत्येव न संशयः

કોઈએ અનંત પાપો કર્યા હોય તોય, મહેશ્વરમાં ભક્તિ હોય તો તે નિશ્ચિત રીતે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી.

Verse 60

भवंति भस्मसाद्वृक्षादवदग्धा यथा वने । तथा भवंति दग्धानि शांकराणामघान्यपि

જેમ વનમાં પ્રજ્વલિત અગ્નિથી વૃક્ષો બળી ભસ્મ થઈ જાય છે, તેમ શંકરના ભક્તોના પાપો પણ દગ્ધ થઈ નાશ પામે છે.

Verse 61

यो नित्यं भस्मपूतांगो शिवपूजोन्मुखो भवेत् । स तरत्येव संसारमपारमतिदारुणम्

જે નિત્ય ભસ્મથી પવિત્ર અંગો ધરાવે અને શિવપૂજામાં એકાગ્ર રહે, તે આ અપાર અને અતિ દારુણ સંસારને નિશ્ચયે પાર કરે છે.

Verse 62

ब्रह्मस्वहरणं कृत्वा हत्वापि ब्राह्मणान्बहून् । लिप्यते नरः पापैर्विरूपाक्षस्य सेवकः

બ્રાહ્મણનું ધન હરણ કરીને અને અનેક બ્રાહ્મણોનું વધ કરીને પણ, જે વિરূপાક્ષ (શિવ)નો સેવક-ભક્ત છે તે પાપોથી લિપ્ત થતો નથી.

Verse 63

विलोक्य वेदानखिलाञ्छिवस्यैवार्चनम्परम् । संसारनाशनोपाय इति पूर्वैर्विनिश्चितम्

સમસ્ત વેદોનું અવલોકન કરીને પૂર્વજોએ નિશ્ચય કર્યો કે સંસાર-નાશનો પરમ ઉપાય માત્ર શિવનું અર્ચન-પૂજન જ છે.

Verse 64

अद्यप्रभृति यत्नेन सावधानो यथाविधि । साम्बं सदाशिवं भक्त्या भज नित्यं महेश्वरम्

આજથી જ પ્રયત્નપૂર્વક, સાવધાન રહી, વિધિ મુજબ—ઉમાસહિત સદાશિવ મહેશ્વરનું નિત્ય ભક્તિથી ભજન-પૂજન કર।

Verse 65

आपादमस्तकं सम्यक् भस्मनोद्धूल्य सादरम् । सर्वश्रुतिश्रुतं शैवम्मंत्रञ्जप षडक्षरम्

પગથી મસ્તક સુધી આદરપૂર્વક ભસ્મનું યોગ્ય રીતે લેપન કરીને, સર્વ શ્રુતિઓમાં પ્રસિદ્ધ શૈવ ષડક્ષર મંત્રનો ભક્તિથી જપ કર।

Verse 66

सवार्ङ्गेषु प्रयत्नेन रुद्राक्षाञ्छिववल्लभान् । धारयस्वातिसद्भक्त्या समन्त्रम्विधिपूर्वकम्

પ્રયત્નપૂર્વક શિવને પ્રિય એવા રુદ્રાક્ષ સર્વ અંગોમાં ધારણ કરો. અતિ સદ્ભક્તિથી, મંત્રসহિત અને વિધિપૂર્વક એમ કરો.

Verse 67

शृणु शैवीं कथां नित्यं वद शैवीं कथां सदा । पूजयस्वातियत्नेन शिवभक्तान्पुनः पुनः

નિત્ય શૈવ કથા સાંભળ અને સદા શૈવ કથાનું જ વર્ણન કર. અતિ પ્રયત્ન અને શ્રદ્ધાથી શિવભક્તોને વારંવાર પૂજ।

Verse 68

अप्रमादेन सततं शिवैकशरणो भव । शिवार्चनेन सततमानन्दः प्राप्यते यतः

અપ્રમાદથી સદા શિવને જ એકમાત્ર શરણ માન. કારણ કે સતત શિવાર્ચનથી અખંડ આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 69

उरस्याधाय विशदे शिवस्य चरणाम्बुजौ । शिवतीर्थानि विचर प्रथमं मुनिसत्तम

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! નિર્મળ ઉર પર શિવના ચરણકમળ ધારણ કરીને પ્રથમ શિવતીર્થોમાં વિહાર કર।

Verse 70

पश्यन्माहात्म्यमतुलं शंकरस्य परात्मनः । गच्छानन्दवनं पश्चाच्छंभुप्रियतमं मुने

પરમાત્મા શંકરના અતુલ મહાત્મ્યને નિહાળી, હે મુને, ત્યારબાદ શંભુને અતિપ્રિય આનંદવનમાં જા.

Verse 71

तत्र विश्वेश्वरं दृष्ट्वा पूजनं कुरु भक्तितः । नत्वा स्तुत्वा विशेषेण निर्विकल्पो भविष्यसि

ત્યાં વિશ્વેશ્વરને દર્શન કરીને ભક્તિપૂર્વક તેમનું પૂજન કર. વિશેષ શ્રદ્ધાથી નમસ્કાર અને સ્તુતિ કરવાથી તું નિર્વિકલ્પ અવસ્થામાં સ્થિર થશી.

Verse 72

ततश्च भवता नूनं विधेयं गमनं मुने । ब्रह्मलोके स्वकामार्थं शासनान्मम भक्तितः

અતએવ, હે મુને, તારે નિશ્ચયે ગમન કરવું જોઈએ—મારા શાસન અનુસાર અને મારી ભક્તિથી, પોતાના ઇચ્છિત હેતુની સિદ્ધિ માટે બ્રહ્મલોકમાં જા.

Verse 73

नत्वा स्तुत्वा विशेषेण विधिं स्वजनकं मुने । प्रष्टव्यं शिवमाहात्म्यं बहुशः प्रीतचेतसा

હે મુને! પોતાના જનક વિધિ (બ્રહ્મા)ને વિશેષ રીતે નમસ્કાર કરીને અને સ્તુતિ કરીને, પ્રીતચિત્તે વારંવાર ભગવાન શિવનું માહાત્મ્ય પૂછવું જોઈએ।

Verse 74

स शैवप्रवरो ब्रह्मा माहात्म्यं शंकरस्य ते । श्रावयिष्यति सुप्रीत्या शतनामस्तवं च हि

શૈવભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ એવો તે બ્રહ્મા તને અત્યંત પ્રીતિથી શંકરનું માહાત્મ્ય સંભળાવશે અને તેમના શતનામ-સ્તવનું પણ પાઠ કરશે।

Verse 75

अद्यतस्त्वं भव मुने शैवश्शिवपरायणः । मुक्तिभागी विशेषेण शिवस्ते शं विधास्यति

હે મુને! આજથી તું સાચો શૈવ બની, શિવપરાયણ રહેજે. વિશેષ રીતે તું મુક્તિનો ભાગી બનશે, કારણ કે શિવ સ્વયં તારો કલ્યાણ અને મંગળ વિધાન કરશે।

Verse 76

इत्थं विष्णुर्मुनिं प्रीत्या ह्युपदिश्य प्रसन्नधीः । स्मृत्वा नुत्वा शिवं स्तुत्वा ततस्त्वंतरधीयत

આ રીતે પ્રસન્નબુદ્ધિ ભગવાન વિષ્ણુએ પ્રેમપૂર્વક મુનિને ઉપદેશ આપ્યો. પછી શિવનું સ્મરણ કરીને, તેમને નમસ્કાર અને સ્તુતિ કરીને, તે પછી અંતર્ધાન થયા.