नारदतपोवर्णनम् (Nārada’s Austerities Described)

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्समये विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा तपोर्थं मन आदधे

સૂત બોલ્યા—હે વિપ્રો! તે સમયે મુનિશ્રેષ્ઠ, બ્રહ્મપુત્ર, વિનયી અને સંયમી નારદે તપ માટે મન નિશ્ચિત કર્યું।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदतपोवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવ મહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના પ્રથમ ખંડ, સૃષ્ટ્યુપાખ્યાનમાં ‘નારદ-તપોવર્ણન’ નામનો દ્વિતીય અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 3

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः । तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः

ત્યાં એક પરમ દિવ્ય આશ્રમ હતો, નાનાવિધ શોભાથી યુક્ત. તપસ્યા અને સાધનાર્થે દિવ્યદર્શનસંપન્ન નારદ મુનિ ત્યાં ગયા.

Verse 4

तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलस्तेपे स सुचिरं तपः । बध्वासनं दृढं मौनी प्राणानायम्य शुद्धधीः

તેણીને જોઈ મુનિશાર્દૂલએ દીર્ઘકાળ તપ કર્યું. દૃઢ આસનમાં સ્થિર રહી, મૌન ધારણ કરી, પ્રાણાયામથી પ્રાણોને નિયંત્રિત કરી, શુદ્ધ બુદ્ધિથી શિવ-સાક્ષાત્કારમાં અચલ રહ્યો.

Verse 5

चक्रे मुनिस्समाधिं तमहम्ब्रह्मेति यत्र ह । विज्ञानं भवति ब्रह्मसाक्षात्कारकरं द्विजाः

હે દ્વિજગણ! મુનિએ તે સમાધિ ધારણ કરી, જ્યાં ‘અહં બ્રહ્માસ્મિ’ એવો બોધ પ્રગટે છે; ત્યાંથી જ બ્રહ્મ-સાક્ષાત્કાર કરાવતું વિવેકમય જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે.

Verse 6

इत्थं तपति तस्मिन्वै नारदे मुनिसत्तमे । चकंपेऽथ शुनासीरो मनस्संतापविह्वलः

આ રીતે મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ તપ કરતા હતા ત્યારે શુનાસીર (ઇન્દ્ર) મનના સંતાપથી વ્યાકુળ થઈ કંપવા લાગ્યો.

Verse 7

मनसीति विचिंत्यासौ मुनिर्मे राज्यमिच्छति । तद्विघ्नकरणार्थं हि हरिर्यत्नमियेष सः

મનમાં એમ વિચારીને કે “આ મુનિ મારું રાજ્ય ઇચ્છે છે,” હરિએ તે ઇચ્છામાં વિઘ્ન કરવાના હેતુથી દૃઢ પ્રયત્ન આરંભ્યો।

Verse 8

सस्मार स्मरं शक्रश्चेतसा देवनायकः । आजगाम द्रुतं कामस्समधीर्महिषीसुतः

દેવોના નાયક શક્ર (ઇન્દ્ર) એ મનથી સ્મર (કામદેવ)નું સ્મરણ કર્યું. તત્ક્ષણે રાણીપુત્ર કામ, દૃઢ નિશ્ચયવાળો, ઝડપથી ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

Verse 9

अथागतं स्मरं दृष्ट्वा संबोध्य सुरराट् प्रभुः । उवाच तं प्रपश्याशु स्वार्थे कुटिलशेमुषिः

પછી આવેલા સ્મર (કામ)ને જોઈ દેવોના રાજા પ્રભુએ તેને સંબોધીને તરત કહ્યું—જે પોતાના સ્વાર્થસાધનમાં કૂટિલ બુદ્ધિવાળો હતો.

Verse 10

इन्द्र उवाच । मित्रवर्य्य महावीर सर्वदा हितकारक । शृणु प्रीत्या वचो मे त्वं कुरु साहाय्यमात्मना

ઇન્દ્રે કહ્યું: હે મિત્રશ્રેષ્ઠ, હે મહાવીર, સદા હિતકારક! પ્રેમથી મારી વાત સાંભળ અને પોતાની શક્તિથી મને સહાય કર.

Verse 11

त्वद्बलान्मे बहूनाञ्च तपोगर्वो विनाशितः । मद्राज्यस्थिरता मित्र त्वदनुग्रहतस्सदा

તમારા બળથી મારા તથા અનેકના તપથી ઉત્પન્ન ગર્વનો નાશ થયો. હે મિત્ર, મારા રાજ્યની સ્થિરતા સદા તમારા અનુગ્રહથી જ છે.

Verse 12

हिमशैलगुहायां हि मुनिस्तपति नारदः । मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः

હિમાલયની એક ગુફામાં મુનિ નારદે તપ કર્યું. મહાસંયમમાં દૃઢ રહી મનને વિશ્વેશ્વર પર અંતર્મુખ કરીને સ્થિર કર્યું.

Verse 13

याचेन्न विधितो राज्यं स ममेति विशंकितः । अद्यैव गच्छ तत्र त्वं तत्तपोविघ्नमाचर

જો તે વિધાન મુજબ રાજ્ય ન માગે, તો તેને શંકા થશે—‘આ રાજ્ય તો મારું છે.’ તું આજેજ ત્યાં જા અને તેની તે તપસ્યામાં વિઘ્ન ઊભું કર।

Verse 14

इत्याज्ञप्तो महेन्द्रेण स कामस्समधु प्रियः । जगाम तत्स्थलं गर्वादुपायं स्वञ्चकार ह

મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)ની એવી આજ્ઞા મળતાં, વસંત અને મધુનો પ્રિય કામદેવ તે સ્થળે ગયો. ગર્વથી તેણે ત્યાં જ પોતાનો ઉપાય ઘડ્યો।

Verse 15

रचयामास तत्राशु स्वकलास्सकला अपि । वसंतोपि स्वप्रभावं चकार विविधं मदात्

પછી તેણે ત્યાં તત્કાળ પોતાની બધી કલાઓ (શક્તિઓ) પૂર્ણરૂપે પ્રગટ કરી. અને જાણે મદથી ઉલ્લાસિત વસંતે પણ પોતાનો વિશિષ્ટ પ્રભાવ અનેક રીતે દર્શાવ્યો।

Verse 16

न बभूव मुनेश्चेतो विकृतं मुनिसत्तमाः । भ्रष्टो बभूव तद्गर्वो महेशानुग्रहेण ह

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, તે મુનિનું ચિત્ત વિકૃત બન્યું નહીં; મહેશના અનુગ્રહથી તેનો ગર્વ નાશ પામ્યો.

Verse 17

शृणुतादरतस्तत्र कारणं शौनकादयः । ईश्वरानुग्रहेणात्र न प्रभावः स्मरस्य हि

હે શૌનકાદિ ઋષિઓ, ત્યાંનું કારણ આદરથી સાંભળો; અહીં ઈશ્વર (શિવ) ના અનુગ્રહથી સ્મર (કામદેવ) નો પ્રભાવ ત્યાં નહોતો.

Verse 18

अत्रैव शम्भुनाऽकारि सुतपश्च स्मरारिणा । अत्रैव दग्धस्तेनाशु कामो मुनितपोपहः

અહીં જ સ્મરારિ શંભુએ કઠોર તપ કર્યું; અને અહીં જ મુનિઓના તપને ભંગ કરનાર કામ પણ તેમના દ્વારા તત્કાળ દગ્ધ થયો।

Verse 19

कामजीवनहेतोर्हि रत्या संप्रार्थितैस्सुरैः । सम्प्रार्थित उवाचेदं शंकरो लोकशंकरः

કામને પુનર્જીવિત કરવા માટે રતિ અને દેવગણોએ અત્યંત પ્રાર્થના કરી; લોકકલ્યાણક શંકરે તેમની વિનંતીને ઉત્તર આપતાં આ રીતે કહ્યું.

Verse 20

कंचित्समयमासाद्य जीविष्यति सुराः स्मरः । परं त्विह स्मरोपायश्चरिष्यति न कश्चन

“હે દેવો! થોડો સમય પસાર થયા પછી સ્મર (કામ) ફરી જીવશે; પરંતુ અત્યારે અહીં તેને જીવાડવાનો કોઈ ઉપાય કોઈ કરશે નહીં.”

Verse 21

इह यावद्दृश्यते भूर्जनैः स्थित्वाऽमरास्सदा । कामबाणप्रभावोत्र न चलिष्यत्यसंशयम्

જ્યાં સુધી અહીં આ સ્થિતિ લોકો જોઈ શકે અને અમરગણ સ્થિર રહે, ત્યાં સુધી અહીં કામબાણોનો પ્રભાવ ચાલશે નહીં—એમાં શંકા નથી.

Verse 22

इति शंभूक्तितः कामो मिथ्यात्मगतिकस्तदा । नारदे स जगामाशु दिवमिन्द्रसमीपतः

શંભુના આ વચનથી, મિથ્યા-સ્વરૂપ ગતિ ધરાવતો કામ ત્યારે નારદ પાસે થી ઝડપથી નીકળી ઇન્દ્રના સાન્નિધ્યે સ્વર્ગમાં ગયો.

Verse 23

आचख्यौ सर्ववृत्तांतं प्रभावं च मुनेः स्मरः । तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं स मधुप्रियः

સ્મર (કામ) એ સર્વ વૃત્તાંત અને મુનિના પ્રભાવનું વર્ણન કર્યું. ત્યારબાદ તે મુનિના આદેશથી મધુપ્રિય પોતાના સ્વધામે પ્રસ્થાન કર્યો.

Verse 24

विस्मितोभूत्सुराधीशः प्रशशंसाथ नारदम् । तद्वृत्तांतानभिज्ञो हि मोहितश्शिवमायया

સુરાધીશ આશ્ચર્યચકિત થયો અને પછી નારદની પ્રશંસા કરી; કારણ કે તે વૃત્તાંતનો સાચો પ્રવાહ અજાણ હોવાથી શિવમાયાથી મોહિત હતો.

Verse 25

दुर्ज्ञेया शांभवी माया सर्वेषां प्राणिनामिह । भक्तं विनार्पितात्मानं तया संमोह्यते जगत्

આ જગતમાં શાંભવી માયા—શિવશક્તિ—સર્વ પ્રાણીઓ માટે દુર્જ્ઞેય છે. ભક્તિ વિના અને આત્મસમર્પણ રહિતને એ જ માયા સમગ્ર જગત સાથે મોહિત કરે છે.

Verse 26

नारदोऽपि चिरं तस्थौ तत्रेशानुग्रहेण ह । पूर्णं मत्वा तपस्तत्स्वं विरराम ततो मुनिः

ઈશાન (ભગવાન શિવ) ની કૃપાથી નારદ પણ ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહ્યો. પછી પોતાનું તપ પૂર્ણ થયું એમ માની તે મુનિએ તપસ્યા વિરામ કરી.

Verse 27

कामोप्यजेयं निजं मत्वा गर्वितोऽभून्मुनीश्वरः । वृथैव विगतज्ञानश्शिवमायाविमोहितः

કામ પણ પોતાને અજેય માની ગર્વિત થયો. પરંતુ તેનું જ્ઞાન વ્યર્થ નીવડ્યું, કારણ કે તે શિવમાયાથી વિમોહિત થયો હતો.

Verse 28

धन्या धन्या महामाया शांभवी मुनिसत्तमाः । तद्गतिं न हि पश्यंति विष्णुब्रह्मादयोपि हि

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! એ શાંભવી મહામાયા ધન્ય છે, ધન્ય છે; કારણ કે તેની ગતિ અને કાર્યરીતિ વિષ্ণુ, બ્રહ્મા આદિએ પણ જોઈ શકતા નથી।

Verse 29

तया संमोहितोतीव नारदो मुनिसत्तमः । कैलासं प्रययौ शीघ्रं स्ववृत्तं गदितुं मदी

તેણીથી અત્યંત મોહિત થયેલા મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ પોતાનો અનુભવ મને કહેવા માટે ત્વરિત કૈલાસ તરફ નીકળી ગયા।

Verse 30

रुद्रं नत्वाब्रवीत्सर्वं स्ववृत्तङ्गर्ववान्मुनिः । मत्वात्मानं महात्मानं स्वप्रभुञ्च स्मरञ्जयम्

રુદ્રને નમસ્કાર કરીને ગર્વિત મુનિએ પોતાનો સર્વ વૃત્તાંત કહ્યો; પોતાને મહાત્મા માની અને પોતાની પ્રભુતા સ્મરીને તે વિજય ઇચ્છતો હતો।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह नारदं भक्तवत्सलः । स्वमायामोहितं हेत्वनभिज्ञं भ्रष्टचेतसम्

આ સાંભળી ભક્તવત્સલ શંકરે નારદને કહ્યું—જે પોતાની જ માયાથી મોહિત હતો, સાચા કારણથી અજાણ હતો અને જેના ચિત્તમાં ભ્રમ થયો હતો।

Verse 32

रुद्र उवाच । हे तात नारद प्राज्ञ धन्यस्त्वं शृणु मद्वचः । वाच्यमेवं न कुत्रापि हरेरग्रे विशेषतः

રુદ્ર બોલ્યા—હે તાત નારદ, તું પ્રાજ્ઞ અને ધન્ય છે; મારું વચન સાંભળ. આ વાત ક્યાંય કહેવી યોગ્ય નથી; વિશેષ કરીને હરિ (વિષ્ણુ)ની સામે તો કદી નહિ.

Verse 33

पृच्छमानोऽपि न ब्रूयाः स्ववृत्तं मे यदुक्तवान् । गोप्यं गोप्यं सर्वथा हि नैव वाच्यं कदाचन

કોઈ પૂછે તોય, તું તારા વિષે મને જે કહ્યું છે તે બહાર ન પાડ. આ સર્વથા ગુપ્ત છે; ક્યારેય પણ બોલવાનું નથી.

Verse 34

शास्म्यहं त्वां विशेषेण मम प्रियतमो भवान् । विष्णुभक्तो यतस्त्वं हि तद्भक्तोतीव मेऽनुगः

હું તને વિશેષ રીતે ઉપદેશ આપું છું, કારણ કે તું મને અતિ પ્રિય છે. તું વિષ્ણુનો ભક્ત છે; અને તેમના ભક્ત હોવાથી તું મને પણ અત્યંત અનુગત છે.

Verse 35

शास्तिस्मेत्थञ्च बहुशो रुद्रस्सूतिकरः प्रभुः । नारदो न हितं मेने शिवमायाविमोहितः

આ રીતે સૃષ્ટિના કારણ એવા પ્રભુ રુદ્રે તેને વારંવાર ઠપકો આપ્યો. પરંતુ શિવમાયાથી મોહીત નારદે હિતકારક વચન સ્વીકાર્યું નહીં.

Verse 36

प्रबला भाविनी कर्म गतिर्ज्ञेया विचक्षणैः । न निवार्या जनैः कैश्चिदपीच्छा सैव शांकरी

વિચક્ષણોએ જાણવું કે કર્મની ગતિ અત્યંત પ્રબળ છે અને નિશ્ચિત ફળ આપે છે. તેને કોઈ પણ રીતે રોકી શકાતી નથી; એ જ અજય ઇચ્છા શાંકરી—શિવની દિવ્ય વ્યવસ્થા છે.

Verse 37

ततस्स मुनिवर्यो हि ब्रह्मलोकं जगाम ह । विधिं नत्वाऽब्रवीत्कामजयं स्वस्य तपोबलात्

ત્યારબાદ તે શ્રેષ્ઠ મુનિ બ્રહ્મલોક ગયો. વિધિ (બ્રહ્મા)ને નમસ્કાર કરીને બોલ્યો—મારા તપોબળથી મેં કામને જીત્યો છે.

Verse 38

तदाकर्ण्य विधिस्सोथ स्मृत्वा शम्भुपदाम्बुजम् । ज्ञात्वा सर्वं कारणं तन्निषिषेध सुतं तदा

આ સાંભળી વિધાતા બ્રહ્માએ શંભુના પાદપદ્મનું સ્મરણ કર્યું. સર્વનું સાચું કારણ જાણી તેમણે તત્કાળ પોતાના પુત્રને તે કર્મથી રોકી દીધો.

Verse 39

मेने हितन्न विध्युक्तं नारदो ज्ञानिसत्तमः । शिवमायामोहितश्च रूढचित्तमदांकुरः

જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ નારદે જે ખરેખર શાસ્ત્ર અને સમ્યક્ જ્ઞાનથી વિહિત ન હતું, તેને પણ હિતકારક માન્યું; કારણ કે શિવની માયાથી મોહિત થઈ તેના ચિત્તમાં અહંકારનો અંકુર દૃઢ થયો હતો.

Verse 40

शिवेच्छा यादृशी लोके भवत्येव हि सा तदा । तदधीनं जगत्सर्वं वचस्तंत्यांत स्थितं यतः

લોકમાં શિવની ઇચ્છા જેવી થાય, તેવી જ ત્યારે બને છે. કારણ કે સમગ્ર જગત તેમના અધિન છે; તેમના શાસનવચનના તંતુના અંતે તે સ્થિત છે.

Verse 41

नारदोऽथ ययौ शीघ्रं विष्णुलोकं विनष्टधीः । मदांकुरमना वृत्तं गदितुं स्वं तदग्रतः

પછી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થયેલો નારદ ઝડપથી વિષ્ણુલોક ગયો. અહંકારના અંકુરથી ભરેલા મન સાથે, વિષ્ણુની સમક્ષ પોતાનો પ્રસંગ કહેવા ઇચ્છ્યો.

Verse 42

आगच्छंतं मुनिन्दृष्ट्वा नारदं विष्णुरादरात् । उत्थित्वाग्रे गतोऽरं तं शिश्लेषज्ञातहेतुकः

આવતા મુનિ નારદને જોઈ વિષ્ણુ આદરથી ઊભા થયા, આગળ જઈ તેમનું સ્વાગત કર્યું અને આવવાનો કારણ અજાણ હોવા છતાં તેમને આલિંગન આપ્યું.

Verse 43

स्वासने समुपावेश्य स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । हरिः प्राह वचस्तथ्यं नारदं मदनाशनम्

નિજ આસન પર મદનનાશક નારદને બેસાડીને, હરિએ શિવના પાદપદ્મનું સ્મરણ કરી નારદને સત્ય વચન કહ્યાં।

Verse 44

विष्णुरुवाच । कुत आगम्यते तात किमर्थमिह चागतः । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तीर्थोऽहं तु तवागमात्

વિષ્ણુએ કહ્યું—“તાત, તું ક્યાંથી આવ્યો છે અને કયા હેતુથી અહીં આવ્યો છે? હે મુનિશાર્દૂલ, તું ધન્ય છે; તારા આગમનથી આ સ્થાન મને માટે તીર્થ બની ગયું છે।”

Verse 45

विष्णुवाक्यमिति श्रुत्वा नारदो गर्वितो मुनिः । स्ववृत्तं सर्वमाचष्ट समदं मदमोहितः

વિષ્ણુના વચન સાંભળી ગર્વથી ભરાયેલા મુનિ નારદ, મદ અને અહંકારથી મોહીત થઈ, પોતાનો સમગ્ર વર્તાંત કહી સંભળાવ્યો।

Verse 46

श्रुत्वा मुनिवचो विष्णुस्समदं कारणं ततः । ज्ञातवानखिलं स्मृत्वा शिवपादाम्बुजं हृदि

મુનિના વચન સાંભળી વિષ્ણુએ તે મદનું સાચું કારણ સમજી લીધું; અને હૃદયમાં શિવના પાદપદ્મનું સ્મરણ કરીને સર્વ જાણ્યું।

Verse 47

तुष्टाव गिरिशं भक्त्या शिवात्मा शैवराड् हरिः । सांजलिर्विसुधीर्नम्रमस्तकः परमेश्वरम्

શિવભાવથી યુક્ત અને શૈવભક્તોમાં અગ્રગણ્ય હરિએ ભક્તિપૂર્વક ગિરીશની સ્તુતિ કરી। વિશુદ્ધ બુદ્ધિથી અંજલિ બાંધી, મસ્તક નમાવી, પરમેશ્વરની આરાધના કરી।

Verse 48

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव प्रसीद परमेश्वर । धन्यस्त्वं शिव धन्या ते माया सर्व विमोहिनी

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે દેવદેવ, હે મહાદેવ, હે પરમેશ્વર, પ્રસન્ન થાઓ. હે શિવ, તમે ધન્ય છો; અને સર્વને સંપૂર્ણ રીતે મોહિની બનાવતી તમારી માયા પણ ધન્ય છે।

Verse 49

इत्यादि स स्तुतिं कृत्वा शिवस्य परमात्मनः । निमील्य नयने ध्यात्वा विरराम पदाम्बुजम्

આ રીતે પરમાત્મા શિવની સ્તુતિ કરીને, તેણે આંખો મીંચી ધ્યાન કર્યું; પછી અંતરમાં પ્રભુના કમળચરણોમાં સ્થિર થઈ શાંત રહ્યો।

Verse 50

यत्कर्तव्यं शंकरस्य स ज्ञात्वा विश्वपालकः । शिवशासनतः प्राह हृदाथ मुनिसत्तमम्

શંકર માટે શું કરવાનું છે તે જાણી, વિશ્વપાલક (વિષ્ણુ) શિવની આજ્ઞાથી હૃદયપૂર્વક શ્રેષ્ઠ મુનિને કહ્યું।

Verse 51

विष्णुरुवाच । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तपोनिधिरुदारधीः । भक्तित्रिकं न यस्यास्ति काममोहादयो मुने

વિષ્ણુએ કહ્યું—હે મુનિશાર્દૂલ, તું ધન્ય છે; તપનો ખજાનો અને ઉદાર બુદ્ધિવાળો છે. હે મુને, જેમાં ત્રિવિધ ભક્તિ નથી, તેમાં કામ, મોહ વગેરે અવશ્ય ઊપજે છે।

Verse 52

विकारास्तस्य सद्यो वै भवंत्यखिलदुःखदाः । नैष्ठिको ब्रह्मचारी त्वं ज्ञानवैराग्यवान्सदा

તેના અંદર વિકારો તરત જ ઊભા થાય છે અને સર્વ દુઃખોના દાતા બને છે. પરંતુ તું નૈષ્ઠિક બ્રહ્મચારી છે—સદા જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત.

Verse 53

कथं कामविकारी स्या जन्मना विकृतस्सुधीः । इत्याद्युक्तं वचो भूरि श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

“કામવિકારથી સાચો વિદ્વાન કેવી રીતે બદલાઈ જાય? જન્મથી કેવી રીતે વિકૃત થાય?”—આવા અનેક વચનો વિસ્તારે સાંભળી તે મુનિશ્રેષ્ઠે ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું.

Verse 54

विजहास हृदा नत्वा प्रत्युवाच वचो हरिम् । नारद उवाच । किं प्रभावः स्मरः स्वामिन्कृपा यद्यस्ति ते मयि

હૃદયથી નમન કરી સ્મિત સાથે તેણે હરિને ઉત્તર આપ્યો. નારદ બોલ્યા—હે સ્વામી, જો મારી ઉપર તમારી કૃપા હોય તો કહો, સ્મર (કામદેવ) નો પ્રભાવ શું છે?

Verse 55

इत्युक्त्वा हरिमानम्य ययौ यादृच्छिको मुनिः

આવું કહી યાદૃચ્છિક મુનિએ હરિને ભક્તિપૂર્વક નમન કર્યું અને ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યું.