अलकापतेः तपः-लिङ्गप्रतिष्ठा च वरप्राप्तिः / The Lord of Alakā: Austerity, Liṅga-Establishment, and the Receiving of a Boon

Verse 1

ब्रह्मोवाच । पाद्मे कल्पे मम सुरा ब्रह्मणो मानसात्सुतात् । पुलस्त्याद्विश्रवा जज्ञे तस्य वैश्रवणस्सुतः

બ્રહ્માએ કહ્યું—પદ્મ-કલ્પમાં મારા માનસપુત્ર પુલસ્ત્યમાંથી વિશ્રવા જન્મ્યા; અને તેમના પરથી વૈશ્રવણ (કુબેર) પુત્ર થયો.

Verse 2

तेनेयमलका भुक्ता पुरी विश्वकृता कृता । आराध्य त्र्यंबकं देवमत्युग्रतपसा पुरा

વિશ્વકર્તાએ રચેલી આ અલકા નગરીને તેણે ભોગવી અને શાસન કર્યું; કારણ કે તેણે પૂર્વે અત્યંત ઉગ્ર તપથી ત્ર્યંબક દેવ (શિવ)ની આરાધના કરી હતી.

Verse 3

व्यतीते तत्र कल्पे वै प्रवृत्ते मेघवाहने । याज्ञदत्तिरसौ श्रीदस्तपस्तेपे सुदुस्सहम्

તે કલ્પ વીતી ગયા પછી અને ‘મેઘવાહન’ નામનો નવો કલ્પ શરૂ થયો ત્યારે, યાજ્ઞદત્તિ તરીકે પ્રસિદ્ધ પૂજ્ય શ્રીદાસે અત્યંત દુઃસહ તપ આરંભ્યું.

Verse 4

भक्ति प्रभावं विज्ञाय शंभोस्तद्दीपमात्रतः । पुरा पुरारेस्संप्राप्य काशिकां चित्प्रकाशिकाम्

શંભુ-ભક્તિનો પ્રભાવ—માત્ર દીપારાધના જેવા નાનકડા સંકેતથી પણ—જાણી, પ્રાચીનકાળે પુરારિ (શિવ) દ્વારા ચિત્-પ્રકાશિની કાશી પ્રાપ્ત થઈ.

Verse 5

शिवैकादशमुद्बोध्य चित्तरत्नप्रदीपकैः । अनन्यभक्तिस्नेहाढ्यस्तन्मयो ध्याननिश्चलः

ચિત્તરત્નના દીપકસમાન પ્રકાશોથી શિવના એકાદશ ભાવને જાગૃત કરીને તે અનન્ય ભક્તિસ્નેહથી પરિપૂર્ણ થાય છે; તન્મય બની ધ્યાનમાં અચળ રહે છે.

Verse 6

शिवैक्यं सुमहापात्रं तपोग्निपरिबृंहितम् । कामक्रोधमहाविघ्नपतंगाघात वर्जितम्

આ શિવૈક્ય જ પરમ મહાન પાત્ર છે, તપસ્યાની અગ્નિથી પુષ્ટ થયેલું; કામ-ક્રોધ જેવા મહાવિઘ્નરૂપ પતંગોના દાહક આઘાતથી રહિત છે.

Verse 7

प्राणसंरोधनिर्वातं निर्मलं निर्मलेक्षणात् । संस्थाप्य शांभवं लिंगं सद्भावकुसुमार्चितम्

પ્રાણસંરોધથી ઉત્પન્ન નિર્વાત સમી નિશ્ચલતા વડે નિર્મળ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી, નિર્મળ દૃષ્ટિના પ્રભાવથી તેણે શાંભવ લિંગ સ્થાપ્યું અને સદ્ભાવરૂપ પુષ્પોથી તેની અર્ચના કરી.

Verse 8

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्णं वर्षाणामयुतं शतम्

તેણે એવો ઘોર તપ કર્યો કે માત્ર ચામડી અને હાડકાં જ શેષ રહ્યા; અને તે સ્થિતિ સો અયુત વર્ષો સુધી ટકી રહી.

Verse 9

ततस्सह विशालाक्ष्या देवो विश्वेश्वररस्वयम् । अलकापतिमालोक्य प्रसन्नेनांतरात्मना

પછી વિશાલાક્ષી દેવી સાથે સ્વયં વિશ્વેશ્વર દેવે અલકાના પતિને નિહાળી, અંતરાત્મામાં પ્રસન્ન અને કૃપાળુ બન્યા.

Verse 10

लिंगे मनस्समाधाय स्थितं स्थाणुस्वरूपिणम् । उवाच वरदोऽस्मीति तदाचक्ष्वालकापते

લિંગમાં મનને સમાધિમાં સ્થિર કરીને—જ્યાં સ્થાણુસ્વરૂપ મહાદેવ સ્વયં અધિષ્ઠિત છે—તેણે કહ્યું: “હું વરદાતા છું.” હે અલકાપતિ, તે વર્ણન કહો.

Verse 11

उन्मील्य नयने यावत्स पश्यति तपोधनः । तावदुद्यत्सहस्रांशु सहस्राधिकतेजसम्

તપોધન તે તપસ્વીએ જેમ જ આંખો ઉઘાડી ને જોયું, તેમ તેને ઉદયતા સૂર્ય સમાન, સહસ્રગણું વધુ તેજથી પ્રજ્વલિત કિરણમય પ્રકાશ દેખાયો.

Verse 12

पुरो ददर्श श्रीकंठं चन्द्रचूडमुमाधवम् । तत्तेजः परिभूताक्षितेजाः संमील्य लोचने

તેના સમક્ષ તેણે શ્રીકંઠ—ચંદ્રચૂડ, ઉમાપ્રિય મહાદેવ શિવને જોયા. તે પ્રભુના તેજથી તેની આંખોની તેજસ્વિતા દબાઈ ગઈ અને તેણે નેત્ર મીંચી લીધાં.

Verse 13

उवाच देवदेवेशं मनोरथपदातिगम् । निजांघ्रिदर्शने नाथ दृक्सामर्थ्यं प्रयच्छ मे

તેણે સર્વ મનોભિલાષાથી પર એવા દેવદેવેશને કહ્યું—“હે નાથ, તમારા પાવન ચરણોના દર્શન માટે મને દૃષ્ટિ-સામર્થ્ય પ્રસાદ કરો.”

Verse 14

अयमेव वरो नाथ यत्त्वं साक्षान्निरीक्ष्यसे । किमन्येन वरेणेश नमस्ते शशिशेखर

“હે નાથ, આ જ વર છે—કે તમારું સાક્ષાત્ દર્શન થાય. હે ઈશ, બીજા વરથી શું કામ? હે શશિશેખર, તમને નમસ્કાર.”

Verse 15

इति तद्वचनं श्रुत्वा देवदेव उमापतिः । ददौ दर्शनसामर्थ्यं स्पृष्ट्वा पाणितलेन तम्

તે વચન સાંભળી દેવોના દેવ ઉમાપતિ (ભગવાન શિવ) એ પોતાના કરતળથી તેને સ્પર્શ કરીને દિવ્યદર્શનનું સામર્થ્ય પ્રદાન કર્યું.

Verse 16

प्रसार्य नयने पूर्वमुमामेव व्यलोकयत् । तोऽसौ याज्ञदत्तिस्तु तत्सामर्थ्यमवाप्य च

નેત્રો ખોલતાં જ તેણે પ્રથમ માત્ર ઉમાદેવીનું જ દર્શન કર્યું. ત્યારબાદ તે યાજ્ઞદત્તિ તેમની કૃપાથી સામર્થ્ય મેળવી શક્તિમાન બન્યો.

Verse 17

शंभोस्समीपे का योषिदेषा सर्वांगसुन्दरी । अनया किं तपस्तप्तं ममापि तपसोऽधिकम्

‘શંભુની નજીક આ સર્વાંગસુંદરી સ્ત્રી કોણ છે? તેણે કયું તપ કર્યું છે—મારા તપથી પણ અધિક—કે પ્રભુની એવી નજીકતા પ્રાપ્ત કરી?’

Verse 18

अहो रूपमहो प्रेम सौभाग्यं श्रीरहो भृशम् । इत्यवादीदसौ पुत्रो मुहुर्मुहुरतीव हि

‘અહો! કેવું રૂપ! અહો! કેવું પ્રેમ! કેટલું સૌભાગ્ય—કેટલી અતિશય શ્રી!’ એમ કહી તે પુત્ર વારંવાર, અતિ વિસ્મયથી બોલ્યો.

Verse 19

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे कैलासगमनोपाख्याने कुबेरस्य शिवमित्रत्ववर्णनो नामैकोनविंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના પ્રથમ ખંડમાં, ‘કૈલાસગમન’ ઉપાખ્યાન અંતર્ગત ‘કુબેરના શિવમિત્રત્વનું વર્ણન’ નામે ઓગણીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 20

अथ देव्यब्रवीद्देव किमसौ दुष्टतापसः । असकृद्वीक्ष्य मां वक्ति कुरु त्वं मे तपःप्रभाम्

ત્યારે દેવી બોલી—“હે દેવ! આ દુષ્ટ તપસ્વી કોણ છે? વારંવાર મને જોઈને અયોગ્ય વચન બોલે છે. તેથી આપની તપસ્યાથી ઉત્પન્ન પ્રભા-શક્તિ મને પ્રગટ કરો (જેથી તે સંયમિત થાય).”

Verse 21

असकृद्दक्षिणेनाक्ष्णा पुनर्मामेव पश्यति । असूयमानो मे रूपप्रेम सौभाग्यसंपद

તે વારંવાર જમણી આંખથી માત્ર મને જ જુએ છે. ઈર્ષ્યા વિના મારા રૂપ પ્રત્યે પ્રેમ-આકર્ષণে સ્થિત રહી, તેથી શુભ સૌભાગ્ય અને સંપત્તિ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 22

इति देवीगिरं श्रुत्वा प्रहस्य प्राह तां प्रभुः । उमे त्वदीयः पुत्रोऽयं न च क्रूरेण चक्षुषा

દેવીના વચન સાંભળી પ્રભુ હસ્યા અને બોલ્યા—“હે ઉમા! આ તો તારો જ પુત્ર છે; તેને ક્રૂર નજરે ન જો.”

Verse 23

संपश्यति तपोलक्ष्मीं तव किं त्वधिवर्णयेत् । इति देवीं समाभाष्य तमीशः पुनरब्रवीत्

“તે તારી તપસ્યાથી ઉત્પન્ન તેજો-લક્ષ્મીને જોઈ રહ્યો છે; તેનું પૂર્ણ વર્ણન કોણ કરી શકે?” એમ દેવીને સંબોધીને ઈશ્વર (શિવ) ફરી બોલ્યા।

Verse 24

वरान्ददामि ते वत्स तपसानेन तोषितः । निधीनामथ नाथस्त्वं गुह्यकानां भवेश्वरः

વત્સ, તારા આ તપથી હું પ્રસન્ન થયો છું; તેથી તને વર આપું છું. તું નિધિઓનો નાથ અને ગુહ્યકોનો ઈશ્વર બનશે।

Verse 25

यक्षाणां किन्नराणां च राज्ञां राज च सुव्रतः । पतिः पुण्यजनानां च सर्वेषां धनदो भव

હે સુવ્રત, તું રાજાઓનો પણ રાજા થા; યક્ષો અને કિન્નરોનો સ્વામી થા; પુણ્યજનોનો પતિ થા અને સર્વ માટે ધનદ—ધન આપનાર—બન।

Verse 26

मया सख्यं च ते नित्यं वत्स्यामि च तवांतिके । अलकां निकषा मित्र तव प्रीतिविवृद्धये

હું તારી સાથે નિત્ય મિત્રતા રાખીશ અને તારા નજીક જ નિવાસ કરીશ. હે મિત્ર, તારી પ્રીતિ વધે તે માટે હું અલકાના સમીપ રહીશ।

Verse 27

आगच्छ पादयोरस्याः पत ते जननी त्वियम् । याज्ञदत्ते महाभक्त सुप्रसन्नेन चेतसा

આવો—આના ચરણોમાં પડી જાઓ. એ જ તમારી માતા છે. હે યાજ્ઞદત્ત મહાભક્ત, પરમ પ્રસન્ન અને શાંત ચિત્તથી આમ કરો.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इति दत्त्वा वरान्देवः पुनराह शिवां शिवः । प्रसादं कुरु देवेशि तपस्विन्यंगजेऽत्र वै

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ રીતે વરદાન આપી દેવાધિદેવ શિવે ફરી શિવાને કહ્યું: હે દેવેશી, અહીં આ તપસ્વી અંગજ પર કૃપાપ્રસાદ કરો.

Verse 29

इत्याकर्ण्य वचश्शंभोः पार्वती जगदम्बिका । अब्रवीद्याज्ञदत्तिं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

શંભુના વચનો સાંભળી જગદંબિકા પાર્વતીએ અતિ પ્રસન્ન અને શાંત ચિત્તથી તે યાજ્ઞદત્તિને કહ્યું.

Verse 30

देव्युवाच । वत्स ते निर्मला भक्तिर्भवे भवतु सर्वदा । भवैकपिंगो नेत्रेण वामेन स्फुटितेन ह

દેવીએ કહ્યું—વત્સ, તારી નિર્મળ ભક્તિ સદા ભવ (ભગવાન શિવ)માં સ્થિર રહે. પિંગલવર્ણ ભવ પોતાના સ્પષ્ટ ખુલેલા ડાબા નેત્રથી તારા પર કૃપાદૃષ્ટિ કરે.

Verse 31

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वरास्संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

દેવ દ્વારા તને અપાયેલા વર નિશ્ચયે સિદ્ધ થાઓ. હે મારા રૂપ પ્રત્યેની ઈર્ષ્યાથી જન્મેલા પુત્ર, તું ‘કુબેર’ નામે પ્રસિદ્ધ થશ.

Verse 32

इति दत्त्वा वरान्देवो देव्या सह महेश्वरः । धनदायाविवेशाथ धाम वैश्वेश्वराभिधम्

આ રીતે વર આપીને, દેવી સાથે મહેશ્વર પછી ધનદાના ‘વૈશ્વેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ ધામમાં પ્રવેશ્યા.

Verse 33

इत्थं सखित्वं श्रीशंभोः प्रापैष धनदः पुरम् । अलकान्निकषा चासीत्कैलासश्शंकरालयः

આ રીતે શ્રીશંભુની મિત્રતા પ્રાપ્ત કરીને ધનદ (કુબેર) પોતાના નગરમાં પરત આવ્યો. અને અલકાની નજીક કૈલાસ હતો—શંકરનું નિવાસસ્થાન.