दीक्षितपुत्रस्य दैन्यचिन्ता तथा शिवरात्र्युपासनाप्रसङ्गः / The Initiate’s Son in Distress and the Occasion of Śivarātri Worship

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोक्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

બ્રહ્માએ કહ્યું—એ વૃત્તાંત સાંભળી તેણે પોતાના પૂર્વ વર્તનને ધિક્કાર્યું. પછી એક દિશા તરફ નજર કરીને દીક્ષિતનો પુત્ર (દક્ષ) પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 2

कियच्चिरं ततो गत्वा यज्ञदत्तात्मजस्स हि । दुष्टो गुणनिधिस्तस्थौ गतोत्साहो विसर्जितः

થોડો સમય આગળ જઈ યજ્ઞદત્તનો પુત્ર ગુણનિધિ—દુષ્ટ હોવા છતાં—થંભી ગયો; તેનો ઉત્સાહ ઓસર્યો અને બળ પણ જાણે છૂટી ગયું।

Verse 3

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योऽस्मि न चैवातिधनोऽस्म्यहम्

તે મહાન ચિંતામાં પડ્યો—“હું ક્યાં જાઉં? શું કરું? હું વિદ્યામાં અભ્યાસી નથી, અને હું અતિધનવાન પણ નથી.”

Verse 4

देशांतरे यस्य धनं स सद्यस्सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्स विघ्नस्सर्वतोभवः

જેનુ ધન દૂર દેશમાં હોય તે તત્કાળ સુખમાં વધતો દેખાય; પરંતુ તે ધનમાં ચોરનો ભય રહે છે અને તેમાંથી સર્વ તરફ વિઘ્નો ઊભા થાય છે.

Verse 5

याजकस्य कुले जन्म कथं मे व्यसनं महत् । अहो बलीयान्हि विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

“યાજકના કુળમાં જન્મ છતાં મને આ મહાવ્યસન કેમ આવ્યું? અહો! વિધિ જ બલવાન છે; તે ભાવિ કર્મને અનુસરીને તેને અવશ્ય ફળિત કરે છે.”

Verse 6

भिक्षितुन्नाधिगच्छामि न मे परिचितिः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किञ्चित्किमत्र शरणं भवेत्

ભિક્ષા માગવા પણ ક્યાં જવું તે મને ખબર નથી; ક્યાંય મારી ઓળખાણ નથી. પાસે કશું ધન નથી—તો આવી સ્થિતિમાં મારું શરણ શું હોઈ શકે?

Verse 7

सदानभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मिष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे न चेह जननी मम

સૂર્ય ઉગે તે પહેલાં મારી જનની—પ્રસૂતા થઈ—મને મીઠું ભોજન આપતી. આજે અહીં હું કોને વિનંતી કરું? કારણ કે મારી મા અહીં નથી.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति चिंतयतस्तस्य बहुशस्तत्र नारद । अति दीनं तरोर्मूले भानुरस्ताचलं गतः

બ્રહ્માએ કહ્યું—હે નારદ, તે ત્યાં જ વારંવાર આમ વિચારતો વૃક્ષના મૂળે અતિ દીન થયો; અને સૂર્ય પણ પશ્ચિમ પર્વતમાં અસ્ત થયો।

Verse 9

एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः । सहोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात्

એ જ સમયે મહાદેવનો ભક્ત એક પુરુષ પૂજનના ઉપહાર લઈને નગરની બહાર ગયો।

Verse 10

नानाविधान्महादिव्यान्स्वजनैः परिवारितः । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

તે પોતાના સ્વજનો દ્વારા પરિભ્રમિત થઈ, નાનાવિધ મહાદિવ્ય ઉપહાર લઈને, શિવરાત્રિએ ઉપવાસ ધારણ કરી, પૂર્ણ ભક્તિથી ઈશાન—પરમેશ્વર શિવ—ની અર્ચના કરવા ઉદ્યત થયો।

Verse 11

शिवालयं प्रविश्याथ स भक्तश्शिवसक्तधीः । यथोचितं सुचित्तेन पूजयामास शंकरम्

પછી તે ભક્ત—જેની બુદ્ધિ શિવમાં લીન હતી—શિવાલયમાં પ્રવેશ કરીને શુદ્ધ ચિત્તથી યથાવિધિ શંકરની પૂજા કરવા લાગ્યો।

Verse 12

पक्वान्नगंधमाघ्राय यज्ञदत्तात्मजो द्विजः । पितृत्यक्तो मातृहीनः क्षुधितः स तमन्वगात्

પક્વ અન્નની સુગંધ સૂંઘીને, યજ્ઞદત્તનો પુત્ર તે દ્વિજ યુવાન—પિતૃત્યક્ત, માતૃહીન અને ભૂખથી પીડિત—તેના પાછળ પાછળ ગયો।

Verse 13

इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपकृतं निशि । सुप्ते शैवजने दैवात्सर्वस्मिन्विविधं महत्

આ અન્ન મને ગ્રહણ કરવું જોઈએ—રાત્રે શિવ માટે નૈવેદ્યરૂપે તૈયાર કરાયેલું છે. દૈવયોગે શૈવજન સૂઈ ગયા ત્યારે સર્વત્ર મહાન અને વિવિધ પ્રકારનું અન્ન હાજર હતું.

Verse 14

इत्याशामवलम्ब्याथ द्वारि शंभोरुपाविशत् । ददर्श च महापूजां तेन भक्तेन निर्मिताम्

એવી આશાને આધાર બનાવી તે શંભુના દ્વારે જઈ બેઠો. અને તે ભક્તે રચેલી મહાપૂજાને તેણે જોયી.

Verse 15

विधाय नृत्यगीतादि भक्तास्सुप्ताः क्षणे यदा । नैवेद्यं स तदादातुं भर्गागारं विवेश ह

નૃત્ય-ગીત વગેરેની વ્યવસ્થા કરીને, ભક્તો ક્ષણમાત્ર સૂઈ ગયા ત્યારે, નૈવેદ્ય લેવા માટે તે ભર્ગના પવિત્ર ગૃહમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 16

दीपं मंदप्रभं दृष्ट्वा पक्वान्नवीक्षणाय सः । निजचैलांजलाद्वर्तिं कृत्वा दीपं प्रकाश्य च

દીવો મંદ પ્રકાશ આપતો જોઈ, પક્વ અન્ન જોવા ઇચ્છીને, તેણે પોતાના વસ્ત્રના છેડાથી વાટ બનાવી દીવો તેજસ્વી કર્યો.

Verse 17

यज्ञदत्तात्मजस्सोऽथ शिवनैवेद्यमादरात् । जग्राह सहसा प्रीत्या पक्वान्न वहुशस्ततः

ત્યારે યજ્ઞદત્તનો પુત્ર ભક્તિપૂર્વક શિવના નૈવેદ્યને તરત જ ગ્રહણ કરી બેઠો; અને આનંદ-ભક્તિથી ભરાઈ પછી પક્વ અન્નને વારંવાર ભોગવ્યો.

Verse 18

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्यु पाख्याने कैलाशगमनोपाख्याने गुणनिधिसद्गतिवर्णनो नामाष्टादशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય ગ્રંથ રુદ્રસંહિતાના પ્રથમ ખંડમાં, સૃષ્ટ્યુપાખ્યાન તથા કૈલાસગમનોપાખ્યાન અંતર્ગત ‘ગુણનિધિની સદ્ગતિનું વર્ણન’ નામનો અઢારમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 19

कोऽयं कोऽयं त्वरापन्नो गृह्यतां गृह्यता मसौ । इति चुक्रोश स जनो गिरा भयमहोच्चया

“આ કોણ—આ કોણ—આટલી ઉતાવળે દોડી આવે છે? પકડો એને! પકડો એને!”—એમ કહી મહાભયથી ભરેલા ઊંચા સ્વરે લોકો ચીસો પાડવા લાગ્યા।

Verse 20

यावद्भयात्समागत्य तावत्स पुररक्षकैः । पलायमानो निहतः क्षणादंधत्वमागतः

ભયથી નજીક આવતાં જ નગરના રક્ષકોએ તેને તરત જ ઘાયલ કરી પાડી દીધો; અને ભાગવા જતાં જ તે ક્ષણમાં અંધત્વને પામ્યો।

Verse 21

अभक्षयच्च नैवेद्यं यज्ञदत्तात्मजो मुने । शिवानुग्रहतो नूनं भाविपुण्यबलान्न सः

હે મુને, યજ્ઞદત્તનો પુત્ર નૈવેદ્ય ભક્ષણ કરી શક્યો નહીં. નિશ્ચયે આ ભગવાન શિવના અનુગ્રહથી થયું, જેથી ભવિષ્યમાં ઉદ્ભવતા પુણ્યબળથી તે સ્થિર રહે।

Verse 22

अथ बद्धस्समागत्य पाशमुद्गरपाणिभिः । निनीषुभिः संयमनीं याम्यैस्स विकटैर्भटैः

પછી તે બંધાયેલો હતો ત્યારે પાશ અને મુદગર હાથમાં ધરાવતાં યમના ભયંકર ભટોએ તેને પકડી લીધો; તેઓ તેને સંયમની (યમપુરી) તરફ લઈ જવા તત્પર હતા.

Verse 23

तावत्पारिषदाः प्राप्ताः किंकि णीजालमालिनः । दिव्यं विमानमादाय तं नेतुं शूलपाणयः

એ જ ક્ષણે શૂલધારી શિવના પારષદો આવી પહોંચ્યા, ઝણઝણતા કિંકિણીના જાળથી અલંકૃત. તેઓ દિવ્ય વિમાન લઈને તેને લઈ જવા આવ્યા હતા.

Verse 24

शिवगणा ऊचुः । मुंचतैनं द्विजं याम्या गणाः परम धार्मिकम् । दण्डयोग्यो न विप्रोऽसौ दग्धसर्वाघसंचयः

શિવગણોએ કહ્યું—હે યમના ગણો, આ પરમ ધાર્મિક દ્વિજને છોડો. આ બ્રાહ્મણ દંડને યોગ્ય નથી, કારણ કે તેના સર્વ પાપસંચય દગ્ધ થઈ ગયા છે.

Verse 25

इत्याकर्ण्य वचस्ते हि यमराजगणास्ततः । महादेवगणानाहुर्बभूवुश्चकिता भृशम्

એ વચનો સાંભળી યમરાજના ગણોએ ત્યારે મહાદેવના ગણોને કહ્યું, અને તેઓ અત્યંત ભયભીત થઈ ગયા.

Verse 26

शंभोर्गणानथालोक्य भीतैस्तैर्यमकिंकरैः । अवादि प्रणतैरित्थं दुर्वृत्तोऽयं गणा द्विजः

શંભુના ગણોને જોઈ યમના ભયભીત કિંકરો પ્રણામ કરીને બોલ્યા— “હે ગણો! આ દ્વિજ નિશ્ચયે દુર્વૃત્ત છે.”

Verse 27

यमगणा ऊचुः । कुलाचारं प्रतीर्य्यैष पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टस्संध्यास्नानविवर्जितः

યમના ગણોએ કહ્યું—“આ માણસે કુલાચાર ત્યજી દીધો છે અને માતા-પિતાના વચનથી વિમુખ થયો છે. તે સત્ય અને શૌચથી ભ્રષ્ટ થયો છે તથા સંધ્યા-વંદન અને નિત્યસ્નાનનો ત્યાગ કર્યો છે.”

Verse 28

आस्तां दूरेस्य कर्मान्यच्छिवनिर्माल्यलंघकः । प्रत्यक्षतोऽत्र वीक्षध्वमस्पृश्योऽयं भवादृशाम्

એના બીજા કર્મો દૂર રહેવા દો; આ તો શિવ-નિર્માલ્યનો લંઘન કરનાર છે. અહીં પ્રત્યક્ષ જુઓ—તમારા જેવા લોકો માટે એ અસ્પૃશ્ય છે.

Verse 29

शिवनिर्माल्यभोक्तारश्शिवनिर्म्माल्यलंघकाः । शिवनिर्माल्यदातारः स्पर्शस्तेषां ह्यपुण्यकृत्

જે શિવ-નિર્માલ્ય ભોગવે છે, જે શિવ-નિર્માલ્યની પવિત્રતા લંઘે છે, અને જે શિવ-નિર્માલ્ય બીજાને આપે છે—તેમનો સ્પર્શ નિશ્ચયે અપુણ્ય કરાવે છે.

Verse 30

विषमालोक्य वा पेयं श्रेयो वा स्पर्शनं परम् । सेवितव्यं शिवस्वं न प्राणः कण्ठगतैरपि

વિષ જોવું પડે કે પીવું પડે, અને માત્ર સ્પર્શથી પરમ શ્રેય મળે તોય—શિવનું સ્વત્વ કદી પણ હડપવું કે ભોગવવું નહીં; પ્રાણ ગળે આવી ગયા હોય તોય.

Verse 31

यूयं प्रमाणं धर्मेषु यथा न च तथा वयम् । अस्ति चेद्धर्मलेशोस्य गणास्तं शृणुमो वयम्

ધર્મના વિષયમાં તમે જ પ્રમાણ છો; અમે એવા નથી. હે ગણો, જો તેમાં ધર્મનો લેશ પણ હોય, તો અમે તે તમારાથી સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.

Verse 32

इत्थं तद्वाक्यमाकर्ण्य यामानां शिवकिंकराः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं प्रोचुः पारिषदास्तु तान्

આ રીતે તે વચન સાંભળી યામોના રક્ષક શિવકિંકરો ભગવાન શિવના પાદપદ્મનું સ્મરણ કરીને સામે રહેલા તે પારિષદોને બોલ્યા।

Verse 33

शिवकिंकरा ऊचुः । किंकराश्शिवधर्मा ये सूक्ष्मास्ते तु भवादृशैः । स्थूललक्ष्यैः कथं लक्ष्या लक्ष्या ये सूक्ष्मदृष्टिभिः

શિવકિંકરો બોલ્યા—“અમે શિવના સેવક છીએ, સ્વભાવથી સૂક્ષ્મ; તમારાં જેવા સૂક્ષ્મદર્શી જ અમને ઓળખી શકે. જેમની દૃષ્ટિ સ્થૂલ બાહ્ય લક્ષણોમાં અટકી છે, તેઓ અમને કેવી રીતે ઓળખે? અમે તો માત્ર સૂક્ષ્મદૃષ્ટિવાળાઓને જ ગ્રાહ્ય છીએ.”

Verse 34

अनेनानेनसा कर्म यत्कृतं शृणुतेह तत् । यज्ञदत्तात्मजेनाथ सावधानतया गणाः

“હવે સાંભળો, આ જ વ્યક્તિએ અહીં જે કર્મ કર્યું છે તે. હે ગણો, યજ્ઞદત્તના પુત્રે જે કર્યું તે સાવધાન થઈને સાંભળો.”

Verse 36

अपरोपि परो धर्मो जातस्तत्रास्य किंकरः । शृण्वतः शिवनामानि प्रसंगादपि गृह्णताम्

“ત્યાં તો બીજું (ગૌણ) કર્મ પણ પરમ ધર્મ બની તેની સેવા કરે છે—જ્યારે કોઈ શિવનામો સાંભળે, ભલે પ્રસંગવશ, અને અનાયાસે તેને ગ્રહણ કરે.”

Verse 37

भक्तेन विधिना पूजा क्रियमाणा निरीक्षिता । उपोषितेन भूतायामनेनास्थितचेतसा

ભક્તે વિધિપૂર્વક કરી રહેલી પૂજાને તેણે નિહાળી—તે ઉપવાસમાં હતો, રાત્રે જાગરણ કરતો રહ્યો અને તેનું ચિત્ત સ્થિર તથા એકાગ્ર હતું।

Verse 38

शिवलोकमयं ह्यद्य गंतास्माभिस्सहैव तु । कंचित्कालं महाभोगान्करिष्यति शिवानुगः

“નિશ્ચયે આજે તે અમારી સાથે શિવલોકમાં જશે. થોડો સમય શિવાનુગ એવો ભક્ત મહાદિવ્ય ભોગો ભોગવશે.”

Verse 39

कलिंगराजो भविता ततो निर्धूतकल्मषः । एष द्विजवरो नूनं शिवप्रियतरो यतः

ત્યારબાદ તે સર્વ પાપથી નિર્મળ થઈ કલિંગનો રાજા બનશે. નિશ્ચયે આ શ્રેષ્ઠ દ્વિજ શિવને અત્યંત પ્રિય છે, કારણ કે તેની ભક્તિ અને પુણ્ય એવા છે.

Verse 40

अन्यत्किंचिन्न वक्तव्यं यूयं यात यथागतम् । यमदूतास्स्वलोकं तु सुप्रसन्नेन चेतसा

“વધુ કંઈ કહેવાનું નથી. તમે જેમ આવ્યા તેમ જ પાછા જાઓ. હે યમદૂતો, સંપૂર્ણ પ્રસન્ન ચિત્તે તમારા લોકમાં જાઓ.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां यमदूता मुनीश्वर । यथागतं ययुस्सर्वे यमलोकं पराङ्मुखाः

બ્રહ્માએ કહ્યું— હે મુનીશ્વર! તેમના વચનો સાંભળી બધા યમદૂતો પરાઙ્મુખ થઈ, જેમ આવ્યા તેમ જ પાછા ફરી યમલોકમાં ગયા.

Verse 42

सर्वं निवेदयामासुश्शमनाय गणा मुने । तद्वृत्तमादितः प्रोक्तं शंभुदूतैश्च धर्मतः

હે મુને, ગણોએ શમનને સર્વ વાત નિવેદિત કરી. પછી શંભુના દૂતોએ ધર્માનુસાર આરંભથી આખો વર્તાંત કહ્યો.

Verse 43

धर्मराज उवाच । सर्वे शृणुत मद्वाक्यं सावधानतया गणाः । तदेव प्रीत्या कुरुत मच्छासनपुरस्सरम्

ધર્મરાજ બોલ્યા—“હે ગણો, તમે બધા સાવધાનતાથી મારું વચન સાંભળો. પછી પ્રીતિપૂર્વક એ જ કરો અને મારી આજ્ઞાને અગ્રસ્થાને રાખો.”

Verse 44

ये त्रिपुण्ड्रधरा लोके विभूत्या सितया गणाः । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

જગતમાં જે લોકો શ્વેત વિભૂતિથી ત્રિપુંડ્ર ધારણ કરે છે, તેઓ સર્વે ત્યાજ્ય છે; કદી પણ તેમને સંગમાં ન લાવવા।

Verse 45

उद्धूलनकरा ये हि विभूत्या सितया गणाः । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

જે ગણો શ્વેત વિભૂતિથી દેહ પર ઉદ્ધૂલન કરે છે, તેઓ સર્વે ત્યાજ્ય છે; કદી પણ તેમને સંગમાં ન લાવવા।

Verse 46

शिववेषतया लोके येन केनापि हेतुना । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

આ જગતમાં જે કોઈપણ કારણસર શિવવેષ ધારણ કરે છે, તેઓ સર્વે ત્યાજ્ય છે; કદી પણ તેમને સંગમાં ન લાવવા।

Verse 47

ये रुद्राक्षधरा लोके जटाधारिण एव ये । ते सवे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

જગતમાં જે માત્ર રુદ્રાક્ષ ધારણ કરે છે અને જે માત્ર જટા રાખે છે—એવા સર્વને પરિહારવા યોગ્ય છે; કદી પણ પોતાની સંગતમાં ન લાવવા જોઈએ।

Verse 48

उपजीवनहेतोश्च शिववेषधरा हि ये । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

જીવિકાના હેતુથી જ જે શિવવેષ અને બાહ્યચિહ્નો ધારણ કરે છે—એવા સર્વને પરિહારવા યોગ્ય છે; કદી પણ પોતાની સંગતમાં ન લાવવા જોઈએ।

Verse 49

दंभेनापि च्छलेनापि शिववेषधरा हि ये । ते सर्वे परिहर्तव्या नानेतव्याः कदाचन

જે દંભથી કે છલથી માત્ર શિવભક્તનો વેશ ધારણ કરે છે, તે બધા ત્યાજ્ય છે; તેમને કદી પણ પોતાના સંગમાં ન લેવા।

Verse 50

एवमाज्ञापयामास स यमो निज किंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णीमासञ्छुचिस्मिताः

આ રીતે યમે પોતાના સેવકોને આજ્ઞા આપી. તેઓ ‘તથાસ્તુ’ માનીને બધા મૌન રહ્યા; તેમના મુખ પર શુદ્ધ, મૃદુ સ્મિત હતું।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । पार्षदैर्यमदूतेभ्यो मोचितस्त्विति स द्विजः । शिवलोकं जगामाशु तैर्गणैश्शुचिमानसः

બ્રહ્માએ કહ્યું—પ્રભુના પાર্ষદોએ યમદૂતોથી મુક્ત કરેલો તે દ્વિજ, શુદ્ધ મનથી, તે ગણો સાથે ઝડપથી શિવલોકમાં ગયો।

Verse 52

तत्र भुक्त्वाखिलान्भोगान्संसेव्य च शिवाशिवौ । अरिंदमस्य तनयः कलिंगाधिपतेरभूत्

ત્યાં તેણે સર્વ ભોગો ભોગવીને તથા શિવ અને શિવા (પાર્વતી)ની વિધિપૂર્વક સેવા કરીને, અરિંદમનો પુત્ર કલિંગનો અધિપતિ બન્યો।

Verse 53

दम इत्यभिधानोऽभूच्छिवसेवापरायणः । बालोऽपि शिशुभिः साकं शिवभक्तिं चकार सः

દમ નામનો એક હતો, જે શિવસેવામાં સંપૂર્ણ પરાયણ હતો. તે બાળક હોવા છતાં અન્ય બાળકો સાથે શિવભક્તિ કરતો હતો।

Verse 54

क्रमाद्राज्यमवापाथ पितर्युपरते युवा । प्रीत्या प्रवर्तयामास शिवधर्मांश्च सर्वशः

ક્રમશઃ પિતા પરલોક પામ્યા પછી તે યુવાને રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું; અને પ્રીતિભક્તિથી સર્વત્ર શિવધર્મના આચરણને પ્રવર્તિત કર્યું।

Verse 55

नान्यं धर्मं स जानाति दुर्दमो भूपतिर्दमः । शिवालयेषु सर्वेषु दीपदानादृते द्विजः

હે દ્વિજ! તે દુર્દમ રાજા દમાને આ સિવાય બીજો કોઈ ધર્મ જાણીતો ન હતો; તે સર્વ શિવાલયોમાં દીપદાન કદી છોડતો ન હતો।

Verse 56

ग्रामाधीशान्समाहूय सर्वान्स विषयस्थितान् । इत्थमाज्ञापयामास दीपा देयाश्शिवालये

તેણે ગામના વડાઓને અને જિલ્લાઓમાં નિયુક્ત સર્વ લોકોને બોલાવીને આ રીતે આજ્ઞા આપી—“શિવાલયમાં દીપ અર્પણ કરવાના છે.”

Verse 57

अन्यथा सत्यमेवेदं स मे दण्ड्यो भविष्यति । दीप दानाच्छिवस्तुष्टो भवतीति श्रुतीरितम्

નહીંતર આ નિશ્ચયે સત્ય છે—તે મારા દંડનો પાત્ર બનશે. કારણ કે શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દીપદાનથી ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થાય છે.

Verse 58

यस्ययस्याभितो ग्रामं यावतश्च शिवालयाः । तत्रतत्र सदा दीपो द्योतनीयोऽविचारितम्

જે-જે ગામમાં અને આસપાસ જેટલા શિવાલય હોય, ત્યાં-ત્યાં સદા દીવો પ્રજ્વલિત રાખવો જોઈએ—કોઈ સંકોચ વિના.

Verse 59

ममाज्ञाभंगदोषेण शिरश्छेत्स्याम्यसंशयम् । इति तद्भयतो दीपा दीप्ताः प्रतिशिवालयम्

‘મારી આજ્ઞા ભંગના દોષથી નિઃસંદેહ મારું શિરચ્છેદ થશે’—આ ભયથી દરેક શિવાલય તરફ દીવા પ્રજ્વલિત થયા.

Verse 60

अनेनैव स धर्मेण यावज्जीवं दमो नृपः । धर्मर्द्धिं महतीं प्राप्य कालधर्मवशं गतः

હે રાજા! આ જ ધર્મથી દમાએ જીવનભર વર્તન કર્યું. ધર્મજન્ય મહાન સમૃદ્ધિ મેળવી, અંતે તે કાળધર્મના વશમાં ગયો.

Verse 61

स दीपवासनायोगाद्बहून्दीपान्प्रदीप्य वै । अलकायाः पतिरभूद्रत्नदीपशिखाश्रयः

દીપદાનથી ઉત્પન્ન થયેલા પુણ્ય-સંસ્કારના પ્રભાવથી તેણે ખરેખર અનેક દીપ પ્રજ્વલિત કર્યા; અને રત્નદીપોની તેજસ્વી શિખાઓના આશ્રયમાં રહી તે અલકાનો અધિપતિ બન્યો।

Verse 62

एवं फलति कालेन शिवेऽल्पमपि यत्कृतम् । इति ज्ञात्वा शिवे कार्यं भजनं सुसुखार्थिभिः

આ રીતે સમય આવતાં શિવ માટે કરેલું થોડું પણ કર્મ ફળ આપે છે. આ જાણીને સાચું કલ્યાણ ઇચ્છનારોએ ભક્તિપૂર્વક ભગવાન શિવનું ભજન-પૂજન કરવું જોઈએ.

Verse 63

क्व स दीक्षितदायादः सर्वधर्मारतिः सदा । शिवालये दैवयोगाद्यातश्चोरयितुं वसु । स्वार्थदीपदशोद्योतलिंगमौलितमोहरः

દીક્ષિત વંશનો તે વારસ, જે સદા સર્વ ધર્મથી વિમુખ હતો, હવે ક્યાં છે? દૈવયોગે તે શિવાલયમાં ધન ચોરવા ગયો; પરંતુ પોતાના સ્વાર્થ માટે પ્રજ્વલિત દસ દીવાઓની ઝળહળાટથી મસ્તકભૂષિત લિંગે તેને મોહિત અને વિમૂઢ કરી દીધો.

Verse 64

कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिं सदा । शिवालये समुद्दीप्य दीपान्प्राग्वासनोदयात्

કલિંગ દેશમાં રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને તે સદા ધર્મમાં રત રહ્યો; અને પૂર્વ વાસનાઓના ઉદયથી તેણે શિવાલયમાં દીપોને તેજસ્વી રીતે પ્રજ્વલિત કરાવ્યા.

Verse 65

कैषा दिक्पालपदवी मुनीश्वर विलोकय । मनुष्यधर्मिणानेन सांप्रतं येह भुज्यते

“હે મુનીશ્વર, જુઓ—આ દિક્પાલની પદવી કેવી છે! અહીં અને અત્યારે તેને એક સામાન્ય માનવધર્મી જ ભોગવી રહ્યો છે.”

Verse 66

इति प्रोक्तं गुणनिधेर्यज्ञदत्तात्मजस्य हि । चरितं शिवसंतोषं शृण्वतां सर्वकामदम्

આ રીતે યજ્ઞદત્તના પુત્ર ગુણનિધિનું શિવને પ્રસન્ન કરનારું ચરિત્ર કહેવામાં આવ્યું. જે ભક્તિપૂર્વક તેને સાંભળે છે, તેમના માટે તે સર્વ કામનાઓ આપનારું બને છે.

Verse 67

सर्वदेवशिवेनासौ सखित्वं च यथेयिवान् । तदप्येकमना भूत्वा शृणु तात ब्रवीमि ते

તે સર્વદેવ-શિવ સાથે જેમ સખ્યભાવ પ્રાપ્ત કર્યો, તે પણ સાંભળ, તાત. મનને એકાગ્ર કરીને સાંભળ; હું તને કહું છું.